Crafoord-Präis

Vu Wikipedia
Wiesselen op: Navigatioun, sichen

De Crafoord-Präis gëtt vun der Kiniklech Schwedescher Akademie vun de Wëssenschaften iwwerreecht. Säin Zweck ass d'Éierung an d'Hëllef vu Grondlagefuerschung an Disziplinen, déi de Nobelpräis net ofdeckt. Dorënner falen Mathematik, Geowëssenschaften, Biologie (besonnesch a Richtung Ecologie an Evolutioun) an Astronomie. Benannt ass de Präis no sengem Stëfter, dem Industriellen Holger Crafoord.

De Crafoord-Präis gëtt nëmmen eemol am Joer verginn, kann awer op bis zu dräi Präisdréier opgedeelt ginn. Bei der éischtmoleger Verleeung am Joer 1982 luuch d'Präisgeld bei 400.000 Schwedesche Krounen, wat ongeféier 60.000 US-Dollar entsprach huet. Momentan läit d'Präisgeld bei 500.000 US-Dollar.

Joer Kategorie Laureates Begrënnung fir de Präis
1982 Mathematik Wladimir Igorewitsch Arnold (SU) an den
Louis Nirenberg (CA/US)
„fir aussergewéinlech Leeschtungen an der Theorie netlinearer partieller Differentialgläichungen“
1983 Geowëssenschaften Edward N. Lorenz (US) an den
Henry Stommel (US)
„fir grondleeënd Bäiträg um Feld vun der geophysikalescher Hydrodynamik, déi op eenzegarteg Aart a Weis zu engem déiwen Verstoen vun de grousse Bewegunge vun der Atmosphär an dem Mier gefouert hunn“
1984 Biowëssenschaften Daniel Hunt Janzen (US) „fir seng afallsräich an interessant Studien zu der Koevolutioun, déi vill Fuerscher zu weideren Aarbechten op dësem Gebitt inspiréiert hunn“
1985 Astronomie Lyman Spitzer (US) „fir fundamental, bunnbriechend Studien iwwer bal jiddwer Aspekt vum interstellare Medium, déi hiren Héichpunkt mat de Resultater, déi beim Benotze vum Weltraumteleskop Copernicus erreecht goufen“
1986 Geowëssenschaften Claude Allègre (FR) an den
Gerald Joseph Wasserburg (US)
„fir hir Pionéierstudien zu geochemesche Bezéiunge vun Isotopen a geologesch Interpretatiounen, déi dës Resultater erméiglecht hunn“
1987 Biowëssenschaften Eugene P. Odum (US) an den
Howard T. Odum (US)
„fir aussergewéinlech Bäiträg um Feld vun der Ecologie vun den Ecosystemer“
1988 Mathematik Pierre Deligne (BE) an den
Alexander Grothendieck (FR) 1
„fir grondleeënd Fuerschungen an der algebraiescher Geometrie“
1989 Geowëssenschaften James van Allen (US) „fir seng bunnbriechend Fuerschung vum Weltraum, besonnesch der Entdeckung vun den energeteschen Deelchen, déi am geomagnéitesche Feld gefaange sinn, dat d'Stralerimmer – die Van-Allen-Rimm – ëm eis Äerd formt“
1990 Biowëssenschaften Paul Ralph Ehrlich (US) „fir seng Fuerschung an der Dynamik a Genetik fragmentarescher Populatiounen an der Bedeitung vun den Verdeelungsmuster fir hir Iwwerliewenswahrscheinlechkeet“
Edward Osborne Wilson (US) „fir d'Theorie vun der Inselbiographie an aner Fuerschungen zu der Aartenauswiel an Eenegkeetsdynamik op Inselen an a weideren Habitate mat ënnerschidleche Grade vun Isolatioun“
1991 Astronomie Allan Rex Sandage (US) „fir seng wichteg Bäiträg zu der Studie vun de Galaxien, hire Stäre-, Stärekéip- an Niwwelpopulatioun, hirer Evolutioun, der Vitesse-Ofstand-Relatioun (oder Hubble-Relatioun) an hir Entwécklung iwwer d'Zäit“
1992 Geowëssenschaften Adolf Seilacher (DE) „fir seng innovativ Fuerschung, déi d'Evolutioun vum Liewen an d'Wiesselwierkung mat der Ëmwelt, wéi si a geologeschen Opzeechnungen dokumentéiert gëtt, betrëfft“
1993 Biowëssenschaften William D. Hamilton (GB) „fir seng Theorien Verwandtschaften an Evolutioun“
Seymour Benzer (US) „fir seng bunnbriechend genetesch an neurophysiologesch Studien iwwer Mutante vun der Fruuchtméck Drosophila melanogaster“
1994 Mathematik Simon Donaldson (GB) „fir seng fundamental Ënnersich an der véierdimensionaler Geometrie duerch de Gebrauch vun Instantons, besonnesch seng Neientdeckung vun neien Differentialinvarianten“
Shing-Tung Yau (US) „fir seng Entwécklung vun netlinearen Techniken an der differentialer Geometrie, déi zu der Léisung vu verschiddenen oppene Problemer gefouert hunn“
1995 Geowëssenschaften Willi Dansgaard (DK) an den
Nicholas Shackleton (GB)
„fir fundamental Aarbecht an der Entwécklung an Uwendung vun isotope geologeschen Analysemethode fir d'Studium vu klimatesche Variatioune während dem Quartär“
1996 Biowëssenschaften Robert May (GB) „fir seng bunnbriechend ecologesch Fuerschung iwwer déi theoretesch Analys vun der Dynamik vu Populatiounen, Zesummenaarbechten an Ecosystemer“
1997 Astronomie Fred Hoyle (GB) an den
Edwin Salpeter (US)
„fir hir Bäiträg zum Studium vun nukleare Prozesser an de Stären a stellarer Evolutioun“
1998 Geowëssenschaften Don L. Anderson (US) an den
Adam M. Dziewonski (PL/US)
„fir hir Aarbechten zu eisem Wëssen iwwer d'Strukturen an Prozesser am Kär vun eiser Äerd“
1999 Biowëssenschaften Ernst Mayr (US),
John Maynard Smith (GB) an den
George C. Williams (US)
„fir hir Aarbechten zu der begrëfflecher Entwécklung vun der Evolutiounsbiologie“
2000 Polyarthritis Marc Feldmann (GB) an den
Ravinder N. Maini (GB)
„fir d'Identifizéierung vun der TNF-Blockad als een effektiivt therapeutescht Prinzip bei rheumatescher Arthritis“
2001 Mathematik Alain Connes (FR) „fir Aarbechten un der Theorie vun der Operatoralgebren an dofir, datt hien e Grënner vun der netkommutativer Geometrie war“
2002 Geowëssenschaften Dan P. McKenzie (GB) „fir seng Aarbechten zum Verständnes vun der Lithosphärdynamik, speziell vun der Plackentektonik, de Formatioune vun de Sedimentbecken a vum Mantelschmëlzen“
2003 Biowëssenschaften Carl Woese (US) „fir d'Entdeckung vun enger drëtter Domän vum Liewen“
2004 Polyarthritis Eugene Butcher (US) an den
Timothy A. Springer (US)
„fir hir Studie vun de molekulare Mechanismen, déi an d'Migratioun vu wäisse Bluttzellen bei Gesondheet a Krankheet abezu sinn“
2005 Astronomie James E. Gunn (US),
James Peebles (US) an den
Martin John Rees (GB)
„fir hir Aarbechten zum Verständnes vun der grouss ugeluechter Struktur vum Universum“
2006 Geowëssenschaften Wallace S. Broecker (US) „fir seng innovativ a bunnbriechend Fuerschung iwwer d'Wierkung vum globale Kuelestoff-Zyklus bannen dem Ozean-Atmosphär-Biosphär-System a senger Wiesselwierkung mat dem Klima“
2007 Biowëssenschaften Robert Trivers (US) „fir seng fundamental Analys vu sozialer Evolutioun, Konflikt a Kooperatioun“
2008 Astronomie Rashid Alievich Sunyaev (RU) „fir seng Aarbechten zu der Héichenergie-Astrophysik a Kosmologie, besonnesch zu de Prozesser a Kräften ëm Schwaarz Lächer an Neutronestären an zu der Demonstratioun vun der diagnostescher Muecht vun de Strukturen an der Hannergrondstralung“
Mathematik Maxim Lwowitsch Konzewitsch (RU/FR) an den
Edward Witten (US)
„fir hir wichteg Aarbecht zu der Mathematik, inspiréiert duerch déi modern theoretesch Physik“
2009 Polyarthritis Charles A. Dinarello (US),
Tadamitsu Kishimoto (J) an den
Toshio Hirano (J)
„fir hir Pionéieraarbecht zu der Isolatioun vun Interleukinen, der Bestëmmung vun hiren Eegeschaften an der Erfuerschung vun hirer Roll beim Ufank vun Entzündungen“
2010 Geowëssenschaften Walter Munk (US) „fir seng Pionéieraarbecht a fundamental Bäiträg zum Verstoen vun de Mieresstréimungen, Gezäiten a Wellen an hirer Roll an der Äerddynamik“
2011 Biowëssenschaften Ilkka Hanski (FIN) „fir seng grondleeënd Studien iwwer den Afloss vu räimleche Variatiounen op d'Dynamik vun Déieren- a Planzepopulatiounen“
2012 Astronomie Reinhard Genzel (DE) an
Andrea Ghez (USA)
„fir hir Stärenobservatioun, wéi si dat galaktescht Zentrum ëmkreesen an doduerch d'Existenz vun engem supermassiven Schwaarze Lach uweisen“
2012 Mathematik Jean Bourgain (BEL) an
Terence Tao (AUS/USA)
„fir hir brillant a grondleeënd Aarbechten an harmonescher Analys, iwwer partiell Differentialgläichunge, an der Ergodentheorie, Zuelentheorie, Kombinatorik, Funktiounalanalys an an der theoretescher Computerwëssenschaft“
2013 Polyarthritis Peter K. Gregersen (US),
Lars Klareskog (SE) und
Robert J. Winchester (US)
"fir hier Entdeckungen bei verschiddene genetesche Faktoren an hiren Interaktiounen mat Ëmweltfaktoren bei Pathogenes, Diagnosen a klineschem Management vun der rheumatoider Arthritis"

1 ofgeleent

Um Spaweck[änneren | Quelltext änneren]

Commons: Crafoord Prize – Biller, Videoen oder Audiodateien