Gëlle Fra

Vu Wikipedia
Wiesselen op: Navigatioun, sichen
Geographesch Koordinaten: Gnome-globe.svg 49° 36’ 33.53’’ N 06° 07’ 45.98’’ O
De Monument du souvenir mat der Gëlle Fra (November 2008).
D'Gëlle Fra (Abrëll 2008).

Gëlle Fra ass de geleefegen Numm vum Monument du souvenir, dat an der Stad Lëtzebuerg op der Constitutiounsplaz steet. Säin Numm geet op eng vergëllent Fraefigur zréck, déi vum Sculpteur Claus Cito geschafe gouf, an déi op enger Sail steet. Ursprénglech huet et un déi Lëtzebuerger Fräiwëlleg erënnert, déi an der Friemelegioun op franséischer Säit am Éischte Weltkrich gefall sinn, spéider gouf et, duerch seng Geschicht, och e Monument géint d'Nazidiktatur, an allgemeng d'Monument, fir u Krichsaffer z'erënneren.

Beschreiwung[änneren | Quelltext änneren]

D'Monument besteet aus engem Sockel mat 2 männleche Bronzefiguren, wouvun eng do läit a vun der anerer betrauert gëtt, an aus enger 21 m héijer véiereckeger Sail an enger vergëllenter Bronzefigur uewendrop. Dës Figur stellt eng Fra duer, déi e Lorberkranz mat ausgestreckten Äerm viru sech hält. Si ass eng klassesch Allegorie fir de Fridden, d'Victoire, oder och d'Natioun, déi d'Krichshelden éiert. Um Sockel, op Granitplacken, geet riets vun den 3.000 Lëtzebuerger Legionären an den 2.500 Doudegen an de franséischen Arméien am Éischte Weltkrich.

Geschicht, Funktioun a Symbolik[änneren | Quelltext änneren]

De 14. Februar 1920 ass vun der Nationaler Denkmalkommissioun e Concours fir e Monument ausgeschriwwe ginn, dat un déi Lëtzebuerger Zaldoten, déi op franséischer Säit am Éischte Weltkrich gestuerwe sinn, sollt erënneren. Ënner den 18 Projeten, déi agereecht goufen, gouf d'"Friddenskinnigin" (sou den Numm vum Entworf) vum Claus Cito zréckgehalen.[1] Finanzéiert gouf et deelweis duerch de Verkaf vun Timberen, déi eng Surtaxe kruten (Timbre du souvenir, 1921 an 1923). De Projet war zimlech kontroverséiert, well d'Figur mat hirem dënne Kleed, duerch dat hir Brëscht sech däitlech ofgezeechent hunn, deem engem oder aneren ze vill plakeg war. D'Monument gouf den 23. Mee 1923 opgeriicht an de 27. Mee ageweit.

Den Nazien, déi nom Iwwerfall op Lëtzebuerg, den 10. Mee 1940, Här a Meeschter waren, war d'Monument vun Ufank un en Dar am A. Den 10. Oktober 1940 koum den Uerder, dat " Schandmal", ofzerappen, wat och den 21. Oktober geschouch. Mat enger Dampwalz gouf d'Sail ëmgerappt an ass an 3 Stécker zerbascht[2]. D'Sockelfigure goufe séchergestallt, d'Steng koumen op en Depot vun der Stad. E puer honnert Studenten aus dem Kolléisch, dee just vis-à-vis war, hunn nogekuckt an haart géint d'Ofrappe protestéiert. Vill vun hinne goufe verhaft a brutal vun der Gestapo zerklappt.

Nom Krich huet den Architekt Victor Engels Pläng entworf, d'Monument erëm opzeriichten, mä ouni d'Gëlle Fra selwer. Dës ass zwar 1955 kuerz (zimlech delabréiert) an enger Ausstellung iwwer d'Resistenz opgedaucht, ma nom Enn vun der Ausstellung, zum Cito sengem Verdross, nees "verschwonnen", wat déi, déi am Ufank dogéint waren, wuel ganz gutt arrangéiert huet. Duerch d'Net-méi-do-Sinn vun der Gëlle Fra krut d'Monument (oder wat dovu Rescht war) eng nei Dimensioun. Et huet vun do un och, a virun allem, un d'Nazidiktatur erënnert.

Spéider koume Placke bäi, déi un d'Lëtzebuerger fräiwëlleg Zaldoten am Koreakrich erënnert hunn, wat zu enger politescher Kontrovers mat de Kommuniste gefouert huet.

1981, virum Nationalfeierdag, huet de Josy Braun an engem Artikel am Tageblatt ugekënnegt, d'Gëlle Fra wier ënner de Gradine vum Stater Foussballsterrain (dem haitege Stade Josy-Barthel) erëmfonnt ginn. Et huet sech erausgestallt, datt eng Partie Leit wuel woussten, wou d'Statu verstoppt war, mä et Tabu war, driwwer ze schwätzen. No der Erëm-Entdeckung koum et zu heftegen Diskussiounen, ob d'Monument nees a sengem Originalzoustand opgeriicht sollt ginn oder net. Déi, déi dofir waren hu sech duerchgesat, an et koum zu enger nationaler Souscriptioun, wou Sue gesammelt goufen, fir d'Figur vun der gëllener Fra ze restauréieren an erëm op hirem Sockel opzeriichten. Dat restauréiert Monument ass den 23. Juni 1985 ageweit ginn.

Déi staark Symbolik, déi dëst Monument fir eng etlech Leit huet, gouf 2001 bei enger Polemik däitlech, wéi ënner dem Numm "Lady Rosa of Luxembourg" eng verfriemt Replik vum Monument fir eng begrenzt Zäit, net wäit ewech dovun, opgestallt gouf.

Op Shanghai, Käerjeng, an nees zréck[änneren | Quelltext änneren]

Den 3. Mäerz 2010 gouf d'Statu vun der gëllener Fra ofmontéiert, fir, nodeem se restauréiert an eng Géissform dovu gemaach ginn ass, vum 1. Mee bis den 31. Oktober 2010 virum Lëtzebuerger Pavillon op der Expo 2010 zu Shanghai ausgestallt ze ginn. Se koum am November zréck op Lëtzebuerg.[3]

Ier se nees op hir al Plaz hannescht koum, gouf se vum 10. Dezember 2010 bis den 23. Januar 2011 zu Nidderkäerjeng, der Gebuertsuertschaft vum Cito, ausgestallt.[4] Bal 37.000 Leit si sech déi Ausstellung ukucke gaangen.[5]

No der Gëlle Fra genannt[änneren | Quelltext änneren]

Literatur[änneren | Quelltext änneren]

  • Anonym, 2011. Pädagogisches Dossier Exposition - d'Gëlle Fra, verëffentlecht am Kader vun der Ausstellung d'Gëlle Fra, Käerjeng, 11. 12. 2010 - 23. 01. 2011
  • Beck, Henri, 1999. Le Monument du Souvenir. ons stad 60: 2-7. PDF
  • Blasen, Léon, 1985. Die Denkmäler der Stadt Luxemburg: D'Gëlle Fra (Monument du souvenir). Télécran Nr. 5, 2-8.1985, S. 38.
  • Braun, Josy, 1999. "Méng" Gëlle Fra. ons stad 60: 30-32. PDF
  • Braun-Breck, Lotty, 1995. Claus Cito und seine Zeit. 1882-1965. Imprimerie Saint Paul, Lëtzebuerg.
  • Clesse, René, 1999. "Wir wollen heut' der Helden denken...". Die Geschichte eines Monuments im Spiegel der Presse. ons stad 60: 19-20. PDF
  • Dostert, Paul, 1999. Die Zerstörung der Gëlle Fra am 21. Oktober 1940. ons stad 60: 16-18. PDF
  • Gengler, Gaston, Guy May, Aloyse Raths a Lex Roth, 1985. Eis Gëlle Fra. Imprimerie Centrale, Lëtzebuerg. 80 S. (Broschür ouni Publikatiounsdatum. Well d'Broschür bei Geleeënheet vun der Aweiung vun 1985 verdeelt gouf, ass unzehuelen, datt se 1985 erauskoum).
  • Graaff, Laurent, 2010. "'Hatte da einen echten Scoop'". Interview mam Josy Braun an der Revue Nr. 9 (2010) vum 3.3.2010, S. 16-18. (De Josy Braun erzielt wéi hien 1981 vun der Existenz vun der Gëlle Fra informéiert gouf a se selwer ënner de Gradine vum Stade Josy-Barthel gesinn huet).
  • Link, Henri, 1999. Timbere fir d'Gëlle Fra. ons stad 60: 8. PDF
  • Majerus, Benoît, 2008. D'Gëlle Fra. In: Lieux de mémoire au Luxembourg. Erinnerungsorte in Luxemburg. 2. Editioun, S. 291-296. S. Kmec, B. Majerus, M. Margue, P. Peporte, éditeurs. éditions saint-paul, Lëtzebuerg. ISBN 978-2-87963-705-1. http://hdl.handle.net/10993/564
  • Moia, Nelly, 1995. Mascarons de Luxembourg. Esch-sur-Alzette, Polyprint. (Buch online liesen)
  • Raths Aloyse, 1983. Monument du Souvenir "Gëlle Fra" 1923-1983. Rappel 5-6 (mai-juin 1983): 147-174.

Kuckt och[änneren | Quelltext änneren]

Um Spaweck[änneren | Quelltext änneren]

Commons: Gëlle Fra – Biller, Videoen oder Audiodateien

Fotoalbum[änneren | Quelltext änneren]

Referenzen[änneren | Quelltext änneren]

  1. De Sculpteur Jean Mich hat nëmmen den zweete Präis gemaach an huet du Lëtzebuerg verlooss. Cf. Moia 1995: 201 an der Literatur.
  2. Dobäi muss d'Gëlle Fra no hanne gefall sinn, sou datt si mat der Récksäit vun hirem Kapp op d'Plaz opgeschloen ass an de Kapp sou verbéit gouf, datt en elo no ënne kuckt. Am Original huet d'Figur riicht eraus gekuckt a Richtung Horizont, wat op eelere Biller vun der Inauguratioun ze gesi war, déi am Wanter 2010-2011 an der Ausstellung zu Nidderkäerjeng gewise goufen.
  3. http://kultur.rtl.lu/kulturpur/news/59551.html
  4. Gëlle Fra zu Käerjeng: Expo vum 10. Dezember bis 23. Januar." RTL.lu, 15.11.2010, 17:31 - Fir d'lescht aktualiséiert: 16.11.2010, 06:50.
  5. "Expo Gëlle Fra: Bal 37.000 Visiteuren a 6 Wochen zu Käerjeng." rtl.lu, RTL - 23.01.2011, 17:34 - Fir d'lescht aktualiséiert: 23.01.2011, 22:31.