Hertzsprung-Russell-Diagramm
Vu Wikipedia, der fräier Enzyklopedie.
Den Hertzsprung-Russell-Diagramm, kuerz HRD, gouf 1913 vum Henry Norris Russell entwéckelt a baut op Aarbechte vum Ejnar Hertzsprung op. E weist graff d'Entwécklungsverdeelung vun de Stären. Gëtt dozou d'absolut Hellegkeet géint de Spektraltyp opgedroen, kritt ee bei enger grousser Zuel vun Androungen charakteristesch linnenartege Heefungen.
Inhaltsverzeechnes |
[änneren] Charakteristesch Beräicher
[änneren] Haaptrei
- Haaptartikel Haaptrei
Den Diagramm weist déi meeschte Stären an der Géigend vun der sougenannter Haaptrei (main sequence oder och Zwergenaascht), déi sech vun den O-Stären mat enger absoluter Hellegkeet vun ca. −6 bis zu den M-Stären mat enger absoluter Hellegkeet vu Magnitude 9–16 hinnzitt. D´Stäre vun der Haaptrei maachen d'Liichtkraaftklass V.
D´Sonn ass en Haaptreiestär mat der Spektralklass G2. Weider Beispiller fir Hauptreiestäre sinn d´Vega (A0) an de Sirius (A1).
[änneren] Risenaascht
Doniewent gëtt et een zweeten däitlechen Aascht, dee vu Stären mat der Spektralklassen G0 bis M gebilt gëtt, déi eng absolut Hellegkeet vun Magnitude 0 uweisen. Stäre vun dësem Aascht hunn am Vergläich zu den Haaptreiestären mat gläicher Spektralklass (an domat gläicher Temperatur a Flächenhellegkeet) eng gréisser absolut Hellegkeet an domat eng gréisser liichtend Uewerfläch. Si hunn also ee méi groussen Duerchmiesser wéi Haaptreiestäre a ginn dofir als (normal) Risestäre (giants) agestuft. Si formen dee sougenannte Risenaascht. D´Stäre vum Risenaascht maachen d´Liichtkraaftklass III.
[änneren] Aner Beräicher
Tëschent der Haaptrei an dem Risenaascht fannen sech déi rar Ënnerrisen mat der Liichtkraaftklass IV. Hir Duerchmiesser leien tëschent deem vun de Stäree aus der Haaptrei an deem vun de Risestäte.
Am Beräich vun de Spektralklassen A5 bis G0, lénks uewen vun der Haaptrei, läit déi sougenannte Hertzsprung- Fräiplaz (op der Illustratioun net agezeechent), ee Gebitt mat opfälleg wéinege Stären.
Niewent der dicht besaten Haaptrei an dem Risenaascht gëtt et nach d´Beräicher mat helle Risen (bright giants) mat der Liichtkraaftklass II souwéi d´Iwwerrisen (supergiants) mat der Liichtkraaftklass I. Dës Beräicher si relativ dënn awer gläichméisseg besat.
Ënnert der Haaptgrupp befannen sech d´Beräicher vun den Ënnerzwerge mat enger ronn 1–3 méi klenger Magnitude, souwéi déi isoléiert am Beräich vun de Spektralklassen B bis G leiend Grupp vun de Wäissen Zwerge mat enger ëm ronn 8–12 geréngerer Magnitude wéi d´Stäre vun der Haaptgrupp a mat engem ganz klengen Duerchmiesser.
[änneren] Opfassung
D´Konzentratioun vun de Stäre op déi verschiddenste Gruppen léisst sech aus der Theorie vun der Stärentwécklung erklären. D´Entwécklungszoustänn vun de Stäre sinn vuneneen méi oder wéineger kloer ofgegrenzt a fannen sech op ganz bestëmmte Plazen vum HRD nees erem. Am Laf vun der Zäit änneren sech déi béid Zoustandgréissten vun der Effektivtemperatur an der Liichtkraaft vun engem Stär an Ofhängegkeet vun de nukleare Virgäng a sengem Kär, sou datt all Stär ee gewëssenen Entwécklungswee duerch den HRD duerchleeft. Dëst geschitt mat ënnerscheedleche Vitessen. Entwécklungszoustänn, déi laang Zäit unhalen, sin dementspriechend heefeger ze observéieren (z. B. an der Haaptrei) als séier, nëmme kuerz unhalend Entwécklungsstufen (z. B. am Beräich vun der Hertzsprung-Fräiplaz). Op der anerer Säit vun Effektivtemperaturen vu ronn 3000−5000 Kelvin befannen sech am HRD keng Stäre méi, well hei de Beräich vun de Protostäre läit, déi eng ganz héich Entwécklungsvitesse hunn. Dës bal senkrecht verlafend „Linn“ gëtt Hayashi-Linn genannt.
Well de Spektraltyp graff mat der Temperatur vum Stär zesummenhänkt, kann een den HRD och als Temperatur-Liichtkraaft-Diagramm interpretéieren.
Amplaz vum Spektraltyp kann een och de Faarfindex vun de Stäre opdroen, deen och eng Mooss fir hir Temperatur ass. Kennt een d´Distanz vun enger Stäregrupp oder vun engem Stärekoup net, kann een och d´visuell Magnitude benotzen, déi sech fir all Memberen ëm de gläiche Faktor vun der absoluter Hellegkeet ënnerscheed. Amplaz vum HRD kritt een esou d´Faarwen-Hellegkeets-Diagramm. Béid Diagramme iwwerenee geluecht erginn d´Distanz vum Stärekoup.
[änneren] Kuckt och
| Commons: Hertzsprung-Russell-Diagramm – Biller, Videoen oder Audiodateien |
