Himmelsglobus
Een Himmelsglobus ass eng Duerstellung vum Stärenhimmel op enger Kugel. Hie weist d'Lag vun de Stäre an de Stärebiller an onverzerrter Lag, awer als Spigelbild, well den Observateur vu baussen op de Globus kuckt.
Zwéi bis dräi Virdeeler vun Himmelsgloben ware fir hir fréi Bedeitung entscheedend:
- keng Verzerrung, wann de Globus genee genuch verschafft ass,
- déi séier a sécher Benotzbarkeet als analoogt Recheninstrument,
- besonnesch wann en Äerdglobus vun derselwechter Dimensioun disponibel war.
D'Äerd- an Himmelsglobe sinn an der Antikitéit opkomm – de Claudius Ptolemäus hat schonns zu senger Zäit eng Uweisung dovunner geschriwwen – an hu sech am Spéitmëttelalter a wäite Beräicher duerchgesat. Spéider gouf och op hir kënschtleresch Ausféierung Wäert geluecht, a vill Haffastronomen hu fir hir Cliente Spezialgloben gemaach. Verschiddener dovu sinn mat Undriff a Form vun engem Tellurium versi ginn, z. B. ee geneee gebaut Duebelexemplar vum Peter Anich aus dem 18.Joerhonnert. E berühmt Exemplar aus der Entdeckungszäit gouf vum Martin Behaim 1492 gebaut – op Grondlag vun enger Äerdkaart vum Paolo Toscanelli. Eenzegarteg ass d'Kombinatioun vun Äerd- an Himmelsgloben bei dem St. Galler Globus aus dem 16. Joerhonnert, deen haut am Schwäizer Landesmuseum steet. Déi gréisste Globesammlung vun Europa huet déi Éisträichesch Nationalbiblioték.
Am Handel gëtt et niewent de Globe vum Stärenhimmel a vun der Äerd, och Globe vum Äerdmound, dem Mars an der Venus.
De Gottorfer Riseglobus stellt baussen d'Weltkugel duer, an a sengem bannenzegen Deel huet hien e Planetarium, dat de Stärenhimmel an de Sonnelaf mat senge Bewegungen esou weist, wéi si vun der Äerd aus ze gesi sinn.
Um Spaweck[änneren]
- (de) Den Himmelsglobus deen de Ferdinand Verbiest ëm 1673 fir de chinesesche Keeser gemaach huet.
