Jéinesch

Vu Wikipedia
Wiesselen op: Navigatioun, sichen

Jéinesch (language code: YEC), och Lakersprooch oder Lakerschmus, fréier och alt pejorativ "Geheimsprooch" genannt, war d'Sprooch vun de Jéiner.

Zu Lëtzebuerg gouf si bis ufanks vum 20. Joerhonnert vun den Händlerfamille geschwat déi meeschtens zu Weimeschkierch an am Pafendall (Stad Lëtzebuerg) an awer och zu Esch-Uelzecht, Ettelbréck Bolgesteen an am Heischtergronn gewunnt hunn an uechtert d'Land gezu si fir Kreemchen (Parzeläin, Bitzgeschir asw.) géint Lompen an aalt Eisen ze tauschen. Den Ausdrock Lakerten kënnt vun de Lompekréimer, déi sech selwer sou genannt hunn (Laken=Lompen, Dicher). Dës Famille kënnen allgemeng de Jéiner zougerechent ginn, déi a ganz Europa doheem waren, sou och an Holland (Tränteler), Däitschland, Schwäiz, Éisträich a Frankräich bis hin an England an an Irland.

Jéinesch ass eng eegenstänneg Sprooch déi keltesch/indoeuropäesch Wuerzelen huet a vill Elementer vun Däitsch, westjiddesch, Romani a Routwelsch matenee verbënnt, woubäi déi ofwiesselnd géigesäiteg Aflëss net kloer sinn.

Jéinesch ass deemno eng Zort Argot, deen awer zu Eech méi oder wéineger och vun den Net-Jéiner verstane gouf a wouvu bestëmmte Wierder, wéi beim Argot vun anere Sproochen och, et iwwer Jugend- an Zeenesprooch an den allgemenge Vocabulaire "gepackt" hunn. Dat sougenannte Weimerskiercher Lakerschmus ass eng regional Variant vum Jéineschen.

D'Lëtzebuerger Jéinesch hat sech awer mat der Zäit gréisstendeels de Flektiounen a Lauter vum Lëtzebuergeschen ugepasst.

Mam Verschwanne vun den Hauséierberuffer an der Verbesserung vun de Liewenskonditiounen ass d'Jéinesch sou gutt wéi a Vergiessenheet geroden. Haut gëtt et awer Initiativen vun deene Jéineschen, dei zu Lëtzebuerg 3200 Bierger ausmaachen, hir Kultur an Sprooch ze fleegen. Dozou gehéiert de "Jéinesche Bond Lëtzebuerg" dee Member vum Jenischer Bund in Deutschland und Europa. e. V. ass. Eng aner Initiativ ass d'Gemeinschaft "Kochemer Loschen" dei ënner anerem vum Oliver Kayser matgegrënnt gouf, engem jéinesche Museker an Konschtschafenden. Verschidde Wierder sinn awer haut an der allgemenger Ëmgangssprooch ze fannen, déi bekanntst si sécherlech:

  • Goss fir Suen,
  • Nilles fir Portmonni,
  • Moss fir Fra oder Mamm,
  • Schécks fir Meedchen,
  • Klont fir eng Houer
  • Knëff fir e Kärel, e staarke Jong,
  • Gampes fir e Kand
  • Qwinn fir Hond a Quinnert oder Quinnchen fir e klengen Hond,
  • Kittchen oder Klemmes fir e Prisong
  • Jempi oder Zankert [1] fir e Gendaarm,
  • kuff d'Schmull fir hal de Mond.

Literatur[änneren | Quelltext änneren]

  • Joseph Tockert: Das Weimerskircher Jenisch, auch Lakersprache oder Lakerschmus genannt. Eine Händlergeheimsprache. Editions Emile Borschette 1989, 48 S. [1] (fir d'éischt erauskomm an de Vierteljahresblätter für luxemburgische Sprachwissenschaft, Volks- und Ortsnamenkunde 12-13 (1937/1938), duerno, a revidéierter Form, an de Cahiers luxembourgeois 1949. Ee Reprint vun der Editioun vun 1989 ass 2003 bei den Editions Schortgen, Esch-Uelzecht, erauskomm).
  • Fränz Conrad: "Nekrolog oder Revival? E puer Iwwerleeungen zum Jéineschen." In: forum Nr.314, Januar 2012, S.10-12.
  • Joseph Sinner, Reizvolle Kontraste im Norden unserer Hauptsatdt Di Al Gemeng Eech - Eine kleine jéinische Kostprobe, ons stad, 41/1992, S. 11

Kuckt och[änneren | Quelltext änneren]

Referenzen[änneren | Quelltext änneren]

  1. Vgl. Kee Fall fir den Zankert : E Krimi an 3 Akten fräi aus dem Engleschen iwwerdroen vum Romain Goerend. 1982. BNL