Kreutz-Grupp

SOHO-Foto vun engem Koméit vun der Kreutz-Grupp (Koméit C/1996 Y1)

Als Kreutz-Grupp gëtt eng Grupp vu Koméite bezeechent, déi während hirem Perihel der Sonn ganz no kommen. Si formen eng Ënnergrupp, déi sougenannte Sungrazer (Sonnesträifer oder Sonnekratzer). D'Koméite vun der Kreutz-Grupp sinn méiglecherweis Fragmente vun engem vill méi groussen Koméit, dee viru ville Joerhonnerte beim Ëmlaf ëm d’Sonn zerbrach war. Genannt goufen si no dem Astronom Heinrich Kreutz, deen als éischten des Grupp erkannt hat.

Verschidde Memberen vun dëser Kreutz-Grupp entwéckelten sech zu helle Koméite, déi souguer am Dag niewent der Sonn, ze gesi waren. Sou z.B. de Koméit Ikeya-Seki deen 1965 ze gesi war. Hie gëllt als deen hellste Koméit vum leschte Joerdausend.

Zënter dem Betrib vun der Raumsond SOHO am Joer 1995 goufen e puer honnert kleng Koméite vun dëser Grupp entdeckt, deels awer och vun Amateurastronomen.

Entdeckung an historesch Observatiounen

Eng Zeechnung vum Grousse Koméit aus dem Joer 1843, vun Tasmanien aus

Den éischte Koméit, deem seng Ëmlafbunn als sonnenno bestëmmt konnt ginn, war de Grousse Koméit vun 1680. De Koméit war op enger Distanz vu nëmmen 200.000 km oder 0,0013 AE laanscht d'Sonnenuewerfläch gedriwwen – dëst ass ongeféier d’hallef Distanz tëschent Äerd an Äerdmound. D'Astronomen vun deemols, dorënner den Edmond Halley, hate gemengt, datt et sech ëm dee selwechte Koméit kënnt handelen, deen 1106 um Daghimmel ze gesi war. 163 Joer méi spéit koum de grousse Komàit vun 1843, deen och extrem no laanscht d’Sonn geflunn ass. D'Bestëmmung vu senger Ëmlafbunn hat eng Periodizitéit vun e puer honnert Joer erginn. E puer Astronomen hunn doran de Retour vum Koméit vun 1680 gesinn. 1880 koum en helle Koméit, deen sech op enger ähnlechen Bunn wéi de Koméit vun 1843 beweegt huet. 1882 gouf nees en opfällege Koméit gesinn, deen als Grousse Septemberkoméit bekannt gouf.

Foto vum Grousse Koméit vun 1882

Dëst hat e puer Astronomen denke gelooss, datt et sech bei allen Observatiounen ëm een an deeselwechte Koméit kënnt handelen, woubäi sech seng Ëmlafzäit am Laf vun der Zäit staark verkierzt mißt hunn, zum Beispill duerch Ofbremsung an der Sonnegéigend.

No enger anerer These handelt et sech ëm Brochdeeler vun engem gréissere Koméit. Dës éischtmols am Joer 1880 festgehale These gouf gefestegt, wou observéiert gouf, datt de Grousse Koméit vun 1882 no dem Perihelduerchgank an e puer Deeler gebrach ass. 1888 publizéiert den Heinrich Kreutz eng Schrëft, an déier hien nidderschreift, datt et sech beim Koméit vun 1843, 1880 an 1882 ëm Brochstécker vun engem risege Koméit handele kënnt dee bei virege Duerchgäng zerbrach war. De Koméit vun 1680 gehéiert allerdéngs net zu dëser Grupp.

E weidere Koméit, deen opgrond senger Bunneegeschafte der Grupp zougeschriwwe konnt ginn, koum 1887, dee nächsten zwar nees eréischt 1945. An de 1960er Joeren dann koum kuerz hannereneen zwéi: 1963 de Koméit Pereyra an 1965 den Ikeya-Seki, dee kuerz virum Perihelduerchgank an dräi Deeler gebrach war. D'Optrieden vun zwéi Koméite vun der Kreutz-Grupp an kuerzen Ofstänn féiert dozou, d'Dynamik vun der Grupp genee ze studéieren.

Dynamik

Eng 1967 vum Brian Marsden opgestallte Studie, war den éischte Versuch, de Mammekierper (Urspronkskierper) vun der Kreutz-Grupp ze bestëmmen. All bekannte Memberen vun der Grupp, déi bis 1965 observéiert goufen, haten eng ähnlech Bunnschréiegt vu ronn 144° an ähnlech Perihellängte vun 280–282°, woubäi vereenzelt Ofwäichunge opgetruede waren, déi allerdéngs opongenee Bunnbestëmmunge zeréckzeféiere waren. Gréisser Ofwäichunge goufen et dogéint geméiss dem Perihelargument an der Längt vum opsteigende Knurt.

Dem Marsdens no, kann d'Kreutz-Grupp nees an zwou Gruppen ënnerdeelt ginn, déi duerch méifach Auseneenbriechen vum Mammekierper entstane waren. E Bunneverglach vun Ikeya-Seki an dem Koméit vun 1882 hat de Schluss zougelooss, datt et sech ëm Fragmente gehandelt hat, déi beim gläichen Perihelduerchgank vum Mammekoméit entstane waren. De wahrscheinlechste Kandidat heifir war de Koméit vun 1106. D'Koméite vun 1689, 1702 an 1945 kënnten och zu dëser „Ënnergrupp I“ gehéieren, obwuel hir Bunnen net genee genuch bestëmmt konnte ginn.

D'Bunnen vun de Koméite vun 1843 an 1963 weisen ënnereneen och Gläichheeten op. Bei der Zeréckrechnung vun de Bunnen trieden allerdéngs gréisser Differenzen op. Dës Memberen vun der „Ënnergrupp II“ , zu deenen och d'Koméiten vun 1668, 1695, 1880 an 1963 gehéieren, sinn méiglecherweis bei verschiddene Perihelduerchgäng entstanen.

D'Ënnerdeelung an zwou Ënnergruppe loossen de Schluss zou, datt si vun zwéi verschiddene Koméite ofstamen. Dës kënnten allerdéngs nees Brochstécker vun engem nach gréissere Mammekierper duerstellen. Als Kandidat kënnt e Koméit a Fro, deen 371 v. Chr. vum Aristoteles a vum Ephorus observéiert gouf. Ephorus hat notéiert, datt de Koméit an zwéi Deeler zerbrach war. Beim Mammekoméit muss et sech mat geschätzten 100 km Duerchmiesser ëm e ganz grousst Exemplar gehandelt gehat hunn (zum Vergläich: den helle Koméit Hale-Bopp hat en Duerchmiesser vu ronn 40 km).

Bis elo goufe véiermol sou vill Koméite vun der Ënnergrupp I entdeckt, wéi Memberen vun der Ënnergrupp II. Dëst léisst dorop schléissen, datt den Urspronkskoméit an ënnerscheedlech grouss Deeler gebrach war.

D'Kreutz-Grupp ass wahrscheinlech keen eenzegartegt Phenomen. Ënnersich weisen, datt sech Koméite mat enger grousser Inklinatioun an Periheldistanze vu manner wéi 2 AU duerch gravitativ Wiirkung vun der Sonn zu Sungrazer entwéckele kënnen. Fir de Koméit Hale-Bopp besteet eng Chance vun 15 %.

Aktuell Ënnersich

Duerch de noen Ofstand zu der Sonn sinn déi meeschte Koméite vun der Kreutz-Grupp vun der Äerd aus schwéier ze gesinn. Bis op déi ganz hell Vertrieder bleiwen déi meescht an der Vergaangenheet onbemierkt.

An de 1980er Joeren entdeckten zwéi fir d'Sonnenobservatioun bestëmmte Satellite e puer nei Memberen vun der Grupp. Zënter datt d'Raumsond SOHO am Joer 1995 a Betrib ass, ass et och méiglech, Koméite ganz no bei der Sonn ze observéieren. Zënterhier sinn e puer honnert hundert Sungrazer entdeckt ginn, woubäi ronn 90 % der Kreutz-Grupp zouzerechnen sinn. E puer haten nëmmen en Duerchmiesser vun e puer Meter. Kee vum SOHO entdeckte Sungrazer hat den Perihelduerchgank iwwerstanen. E puer sinn direkt an d'Sonn gestierzt, déi sinn nobei der Sonn verdampt.

Ongeféier en Drëttel vun deenen mëttels SOHO opgefonnte Sungrazer goufen vun Amateurastronomen entdeckt, déi d'Fotoen vum Satellit am Internet ausgewäert haten. Sou hat de briteschen Amateurastronom Michael Oates déi immens Zuel vun 144 Koméite , an den däitschen Rainer Kracht 156 fonnt (Stand November 2005).

D'SOHO-Observatiounen weisen, datt d’Kreutz-Koméite heefeg puerweis op enger Distanz vu wéinege Stonnen optauchen. Dës Brochstécker hunn sech offensichtlech op gréisserer Sonnendistanz geformt.

Kuckt och

Portal Astronomie

• Koméit

Literatur

• M. E. Bailey, V. V. Emel'yanenko, G. Hahn, N. W. Harris, K. A. Hughes und K. Muinonen: Orbital evolution of Comet 1995 O1 Hale-Bopp. In: Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Band 281, 1996, S. 916–924.
• M. E. Bailey, J. E. Chambers und G. Hahn: Origin of sungrazers – A frequent cometary end-state. In: Astronomy and Astrophysics. Band 257, 1992, S. 315–322.
• H. C. F. Kreutz: Untersuchungen über das cometensystem 1843 I, 1880 I und 1882 II. Druck von C. Schaidt, C. F. Mohr nachfl., Kiel 1888.
• B. G. Marsden: The sungrazing comet group. In: Astronomical Journal. Band 72, 1967, S. 1170.
• B. G. Marsden: The sungrazing comet group. II. In: Astronomical Journal. Band 98, 1989, S. 2306.
• B. G. Marsden: The Sungrazing Comets Revisited. In: C. I. Lagerkvist, H. Rickman und B. A. Lindblad (Hrsg.): Asteroids, comets, meteors III. Proceedings of meeting (AMC 89). Universitet, Uppsala 1990, S. 393.
• Zdenek Sekanina: Kreutz sungrazers: the ultimate case of cometary fragmentation and disintegration? In: Publikationen des Astronomischen Institut der Akademie der Wissenschaften der Tschechischen Republik. No. 89, 2001, S. 78–93.

Um Spaweck

• (en) SEDS-Seite zum Thema
• (en) Fotografie von Sungrazern
• (en) Pressemitteilung der NASA zur Entdeckung von zwei Sungrazern mit SOHO
• (en) Informationen zu SOHO
• Komplette Liste aller von SOHO entdeckten Kometen
• Echtzeit-SOHOdaten