Uranometria
D'Uranometria ass een Himmelsatlas, deen am Joer 1603 publizéiert gouf. Zesummegestallt gouf dëst Wierk vum däitschen Jurist an Astronom Johannes Bayer. Den Himmelsatlas stellt déi éischt genee Stärekaart duer an huet éischtmols och d'Stäre vu béiden Hemisphäeren. Well d'Teleskop nach net erfonnt war, enthält den Atlas nërmme Stäre, déi mat bloussem A ze gesi sinn.
An der Uranometria féiert de Bayer e System fir d'Bezeechnung vun de Stäre mat griichesche a latäinesche Buschstawen an, déi haut nach gebraucht ginn (Bayer-Bezeechnung).
Inhaltsverzeechnes |
[änneren] Geschicht
Schonns virum 17. Joerhonnert waren Versich ënnerholl ginn, Stärekaarte ze zeechnen, si waren awer opgrond vu verléissleche Date ongemau.
Den Johann Bayer huet sech bei ville Quellen bedingt. Déi eelste war den Almagest vum Ptolemäus. Doniewent hat hien Opzeechnungen vum däneschen Astronom Tycho Brahe, deen iwwer Joren ewech genee Stärepositiounen um nërdleche Himmel bestëmmt hat. Dem Brahe säi Stärekatalog gouf eréischt am Joer 1602 an Drockform erausginn, virdrun waren awer handschrëftlech Exemplare am Ëmlaf, vun deenen de Bayer offensiichtlech eng hat.
Doniewent huet och de Bayer eegen Observatiounen duerchgefouert. Fir de südleche Stärenhimmel bedéngt hie sech vun den Opzeechnungen vum hollänesche Navigator Pieter Dirkszoon Keyser an dem Pedro de Medina.
[änneren] Déi éischt Editioun
D'Wierk ass 1603 zu Augsburg fir déi éischte Kéier erauskomm a gouf dem Stadrot geschenkt. Dëst huet dem Bayer eng grouss Unerkennung vun 150 Gulden abruecht.
De vollstännege laténgesche Titel war Uranometria: omnium asterismorum continens schemata, nova methodo delineata, aereis laminis expressa. (iwwersat ass dat: „Uranometria: Enthält Kaarte vun alle Stärebiller, gezeechent no enger neiaarteger Method, a Kofferplaken agravéiert“). Dobäi bedeit „Uranometria“ souvill wéi „Himmelsvermiessung“. De Begrëff bezitt sech op Urania, d'Muse vun der Astronomie resp. dat griichesch uranos (oυρανός) als Bezeechnung fir den Himmel an dat griichescht Metrik fir Vermiessung.
D'Titelsäit weist en architektonescht Motiv mat dem vollstännegem Titel an der Mëtt. Lénks a riets dovun befannen sech zwou Statuen vum Atlas an dem Herkules. Déi jeweileg Ënnerschrëften heeschen Atlanti uetustiss astronom magistro („Atlas, den éischte Léiermeeschter vun der Astronomie“) an Herculi uetustiss astronom discipulo („Herkules, den éischte Schüler vun der Astronomie“). Doriwwer si Figuren vum Apollo, der Diana an der Éiwegkeet (eng Fraegestalt mat enger Kroun aus Stären) duergestallt. Ënnert dem Titel befannen sech e Steebock an eng Usiicht vun Augsburg.
D'Uranometria faasst 51 Stärekaarte. Déi éischt 48 Säite stellen déi klassesch Stärebiller duer, déi vum Ptolemäus schonns genannt goufen. Déi 49. weist den Himmel vun de südlechste Breeden mat den 12 neie Stärebiller. Déi lescht béid Säite sinn Planisphären vum Nord- a Südhimmel mat dem Titel Synopsis coeli superioris borea an Synopsis coeli inferioris austrina (iwwersat: „Iwwerbléck iwwer den nërdlechen a südlechen Himmel“). All Stärekaart huet e Gradnetz zu der Bestëmmung vun de Stärepositiounen.
[änneren] D'Stärebiller nom Bayer
Vum Keyser huet de Bayer – zousätzlech zu den 48 ptolemäesche Stärebiller – 12 nei Stärebiller vum Südhimmel iwwerholl: Apus, Tucana, Grus, Phoenix, Dorado (fréier och Goldfësch), üiscis Austrinus, Hydrus, Chamaeleon, Musca, Triangulum Australe, Indus an Pavo. Dës Stärebiller waren, deels ënner aneren Nimm, 1598 eng éischt Kéier op engem Himmelsglobus vum Petrus Plancius erauskomm.
Sämtlech Stärebiller huet de Bayer mat phantasievoll Duerstellungen vu mythologesche Gestalte an Déiere verschéinert. D'Kofferstëch hat den Alexander Mair ausgefouert. Als Virbild dingten him méiglecherweis Biller vum Hollänner Jacob de Gheyn, déi 1600 an dem Wierk Syntagma Arateorum zu Leiden publizéiert goufen.
[änneren] Uranometria haut
Den Numm Uranometria, zesummen mat der astronomescher Epoch, bezeechent haut ee bei Amateurastronome beléifte gedréckte Stärenatlas vu Tirion, Rappaport an Lovi (Bd. 1-2) resp. Cragy, Lucyk an Rappaport (Bd. 3). Déi aktuell zweet Oplo vun der Uranometria 2000.0 baséiert op dem Hipparcos/Tycho-Katalog, an huet ronn 300000 Stäre bis zu der Gréissteklass 9,75 an 30000 Deep-Sky-Objete.
D'Wierk ass an 3 Bänn erauskomm:
- Band 1: Nërdleche Stärenhimmel bis -6° (ISBN 0-943396-71-9)
- Band 2: Südleche Stärenhimmel bis +6° (ISBN 0-943396-72-7)
- Band 3: Deep Sky Field Guide: Date vun Deep-Sky-Objete (ISBN 0-943396-73-5)
[änneren] Um Spaweck
| Commons: Uranometria – Biller, Videoen oder Audiodateien |
