Drorakéit

Eng Drorakéit ass eng Rakéit, déi fir den Transport vu Mënschen oder Notzlaaschten an eng Ëmlafbunn déngt a sou e System fir de Betrib vun der Raumfaart ass. D'Notzlaascht ass bal ëmmer ënner enger Notzlaaschtverkleedung verstoppt, déi dës vir a wärend de Starte viru baussenzegen Aflëss schützt.

Verbreedung

Mat Drorakéite wéi der amerikanescher Atlas, Titan, Saturn, souwéi der sowjetescher Wostok, Woschod, Sojus an der chineesescher Langer Marsch 2E goufen a ginn och Mënschen an de Weltraum geschéckt. Och de bemannten amerikanesche Space Shuttle gëllt als eng Drorakéit, well si als Transportmëttel vu Mënschen a Laaschten an de Weltraum gedéngt huet.

Déi bekanntst europäesch Drorakéit ass d'Ariane an der aktueller Ausbaustuf Ariane 5. Si gehéieren zu de wéinege Rakéitentyppen déi eng Duebelstartvirriichtung hunn a fir de Start vun zwou grousse Notzlaaschten u Bord vun enger Rakéit ausgeluecht sinn.

Zu de stäerkste jee gebauten Drorakéite gehéieren déi US-amerikanesch Saturn V souwéi déi sowjetesch N1 an Energija. Keng vun dëse Rakéite gëtt momentan hiergestallt. Déi stäerkst Drorakéit déi am Asaz ass, ass déi vu Boeing entwéckelt a gebaut Delta IV Heavy, déi den 21. Dezember 2004 vum Kennedy Space Center aus hiren Éischtfluch absolvéiert hat. Déi stäerkst russesch Drorakéit déi am Asaz ass, ass d'Proton-M. Déi stäerkst europäesch Drorakéit am Asaz ass d'Ariane 5 ECA.

Iwwersiicht vun haitegen Drorakéiten

Dës Tabell weist déi aktuell fir staatlech a kommerziell Notzlaaschte benotzbar Drorakéiten, souwéi Rakéiten, déi mat ausreechender Sécherheet an noer Zukunft hir Éischtflich maachen an deelweis scho gebucht Starten hunn.

Notzlaaschtkapazitéit (Low Earth Orbit (LEO))
Land	bis 2 t	2 bis 8 t	8 bis 15 t	15 bis 25 t	iwwer 25 t
Brasilien	VLS-1^{[F 1]}	–	–	–	–
VR China	KT-1, CZ-1D (?)	CZ-2C, CZ-2D, CZ-4A/B	CZ-2E, CZ-2F	–	–
Europa	Vega^{[F 2]}	–	–	Ariane 5	–
Indien	PSLV	GSLV	–	–	–
Iran	Safir	–	–	–	–
Israel	Shavit	–	–	–	–
Japan	–	–	H-2A	H-2B	–
Nordkorea	Taepodong-1^{[F 1]}	–	–	–	–
Russland / Ukrain	Angara 1.1,^{[F 3]} Kosmos-3M, Rockot, Strela, Start, Shtil, Wolna	Dnepr, Zyklon, Angara 1.2^{[F 3]}, Sojus-U/FG, Sojus-2	Zenit-2, Angara A3^{[F 2]}	Proton, Angara A5^{[F 3]}	Energija, Angara A7P^{[F 3]}, Angara A7V^{[F 3]}
Südkorea	KSLV-I^{[F 1]}	–	–	–	–
USA	Pegasus, Minotaur I,^{[F 4]} Minotaur IV^{[F 4]}, Falcon 1, Taurus	Delta II	Atlas V, Delta IV, Falcon 9	Atlas V, Atlas V Heavy^{[F 3]}, Delta IV Heavy	–
Notzlaaschtkapazitéit (Geotransfer Orbit (GTO))
Land	bis 1 t	1 bis 2 t	2 bis 4 t	4 bis 8 t	iwwer 8 t
VR China	–	CZ-2C, CZ-3, CZ-4A/B	CZ-2E, CZ-3A, CZ-3C	CZ-3B	–
Europa	–	–	–	Ariane 5ESV	Ariane 5ECA
Indien	PSLV	GSLV	–	–	–
Japan	–	–	–	H-2A, H-2B	–
Russland / Ukrain	Rockot (?)	Molnija-M	Sojus-Fregat, Angara A3^{[F 2]}, Zenit-3SLB^{[F 2]}	Zenit-3SL, Proton/Block-DM, Proton/Briz-M, Angara A5^{[F 3]}	–
USA	Taurus	Delta II	Falcon 9	Atlas V, Delta IV	Atlas V, Atlas V Heavy^{[F 3]}, Delta IV Heavy

1 2 3 Bis elo nëmme Feelstarten
1 2 3 4 Nach net geflunne Rakéit mat gebuchte Notzlaaschten
1 2 3 4 5 6 7 8 Nach net geflunne Rakéit ouni gebucht Notzlaaschte resp. onbekannt
1 2 fir kommerziell Notzlaaschten net ze gebrauchen

Ubidder vun Drorakéitestarten

Eurockot (Bedeelegung vun Däitschland a Russland), Händler vun der Drorakéit Rockot (Notzlaascht zirka 1,9 t LEO). Käschte pro Start zirka 13 Mio. Euro. Fir den Designe deen op der SS-19 baséiert stinn 100–200 Rakéite fir den Ëmbau bereet.
COSMOS International Satellitenstart GmbH, Händler vun der Drorakéit Kosmos
ISC Kosmotras, Händler vun der Drorakéit Dnepr (Notzlaascht zirka 3,7 t LEO)
Starsem (Bedeelegung vu Frankräich a Russland), Händler vun der Drorakéit Sojus (Notzlaascht zirka 7–8 t LEO, 3 t GTO) bei Start vu Baikonur an Plessezk
Arianespace (ESA), Händler vun der Drorakéit Ariane 5 (Käschte pro subventionéierte Start zirka 150 Mio. Euro, Notzlaascht 21 t LEO, 9,6 t GTO), der Sojus bei Starte vu Kourou an der Drorakéit Vega
International Launch Services, Händler vun der Drorakéit Proton an zukünfteg och Angara
Start um Mier, Händler vun der Drorakéit Zenit
SpaceX, Entwécklung, Betrib a Vermaartung vun der Drorakéit vun der Falcon-Rei
United Launch Alliance Startduerchféierung vun der Atlas, Delta II an Delta IV Rakéiten, souwéi Verkeefer vun deene Rakéiten un d'US-Regierung
Orbital Sciences Corporation, Händler vun der Drorakéit Minotaur (steet fir kommerziell Starten net zur Dispositioun), Pegasus an Taurus
Boeing Launch Services, Händler vun Delta II an Delta IV a kommerzielle Clienten.
NPO Maschinostrojenija, Händler vun der Drorakéit Strela
Staatleche Rakéitenzentrum Makejew, Händler vun der Drorakéit Wolna a Schtil
Antrix, Händler vun der indescher Drorakéit PSLV an GSLV
Mitsubishi Heavy Industries, Händler vun der Drorakéit H-2A
China Great Wall Industry, Händler fir chineesesch Drorakéiten

Statistik

2011 si 84 Drorakéite gestart, dovu waren der 78 (93 %) erfollegräich. De Start vun der russescher Raumsond Fobos-Grunt gëtt dobäi als erfollegräich gezielt, well d'Drorakéit feelerlos geschafft hat, och wann d'Sond net op de Wee zum Mars bruecht gouf. Zwou weider Raumsonde ware Mars Science Laboratory a GRAIL. Siwe Starten hu bemannt Raumschëffer an de Raum bruecht. D'Starten hu sech op follgend d'Länner, Drorakéiten a Startplaze verdeelt:

Länner

Land	2007	2008	2009	2010	2011	2012	Bemierkungen 2011+12
Russland (heizou gehéieren och d'Sojus-Starte vum CSG)	26	26	30	31	33	26	Feelstarten den 1. Februar 2011 mat Geo-IK-2, de 17. August mat Express AM4, de 24. August mat Progress M-12M an den 23. Dezember mat Meridian 5 - Feelfunktioune vun der Bris-M-Uewerstuf de 6. August an den 8. Dezember 2012
China	9	11	6	15	19	19	Feelstart den 18. August 2011
USA	20	15	24	15	18	13	Feelstart de 4. Mäerz 2011 mat Glory - Dreifwierkausfall beim Start den 8. Oktober 2012 hat zum falschem Orbit vun der Sekundärnotzlaascht gefouert
Europa (ESA)	6	6	7	6	5	8
Indien	3	3	2	3	3	2
Japan	2	1	3	2	3	2
Israel	1	0	0	1	0	0
SudkoreaSüdkorea	0	0	1	1	0	0
International (Sea Launch)	1	6	3	0	2	3
Iran	0	1	1	0	1	1
Nordkorea	0	0	1	0	0	2	Feelstart den 12. Abrëll 2012, éischten erfollegräiche Start den 12. Dezember 2012
Total	68	69	78	74	84	76

Drorakéiten

Rakéit	2007	2008	2009	2010	2011	2012	Bemierkungen 2012
Laange Marsch	10	11	6	15	19	19
R-7 (Sojus)	12	10	13	13	19	14
Proton	7	10	10	12	9	11	Feelfunktioune vun der Bris-M-Uewerstuf de 6. August an den 8. Dezember 2012
Ariane 5	6	6	7	6	5	7
Atlas V	4	2	5	4	5	6
Space Shuttle	3	4	5	3	3	0
Delta IV	1	0	3	3	3	4
Dnepr	3	2	1	3	1	0
H-II	2	1	3	2	3	2
Falcon 9	0	0	0	2	0	2	Dreifwierkausfall beim Start den 8. Oktober 2012 hat op e falschen Orbit gefouert
Rockot	0	1	3	2	1	1
Delta II	8	5	8	1	3	0
Kosmos 3M	3	3	1	1	0	0
Minotaur IV	0	0	0	2	1	0
PSLV	2	3	2	1	3	2
Shavit	1	0	0	1	0	0
KSLV-1	0	0	1	1	0	0
GSLV	1	0	0	2	0	0
Falcon 1	1	2	1	0	0	0
Zyklon	0	0	1	0	0	0
Taurus	0	0	1	0	1	0
Unha 2	0	0	1	0	0	0
Safir	0	1	1	0	1	1
Unha-3	0	0	0	0	0	2	Feelstart den 12. Abrëll 2012, éischten erfollegräiche Start den 12. Dezember 2012
Vega	0	0	0	0	0	1	Éischte Start den 13. Februar 2012 (erfollegräich)
Minotaur I	1	0	1	0	2	0
Pegasus	1	2	0	0	0	1
Zenit	2	6	4	0	5	3
Total	68	69	78	74	84	76

Startplazen

Startplaz	2007	2008	2009	2010	2011	2012	Bemierkungen 2012
Baikonur, Kasachstan	20	19	24	24	24	21	Feelfunktioune vun der Bris-M-Uewerstuf de 6. August an den 8. Dezember 2012
Cape Canaveral, USA	13	7	16	11	10	10	(all vun der Cape Canaveral Air Force Station, keng vum Kennedy Space Center) Dreifwierkausfall beim Start den 8. Oktober 2012 hat op e falschem Orbit gefouert
Centre Spatial Guyanais, Franséisch-Guayana	6	6	7	6	7	10
Xichang, China	6	4	2	8	9	9
Jiuquan, China	1	3	2	4	6	5
Vandenberg Air Force Base, USA	4	4	6	3	6	2
Taiyuan, China	3	4	2	3	4	5
Satish Dhawan Space Centre, Indien	3	3	2	3	3	2
Tanegashima, Japan	2	1	3	2	3	2
Kosmodrom Jasny, Russland	1	1	0	1	1	0
Plessezk, Russland	5	6	8	6	7	3
Palmachim, Israel	1	0	0	1	0	0
Naro Space Center, Südkorea	0	0	1	1	0	0
Wallops, USA	1	0	1	0	1	0
Kodiak Launch Complex, USA	0	0	0	1	1	0
Plattform Odyssey, Internationaalt Gewässer (Sea Launch)	1	5	1	0	1	3
Omelek, Marshallinseln	1	4	1	0	0	1
Kapustin Jar, Russland	0	1	0	0	0	0
Semnan, Iran	0	1	1	0	1	1
Sohae, Nordkorea	0	0	0	0	0	2	Feelstart den 12. Abrëll 2012, éischten erfollegräiche Start den 12. Dezember 2012
Musudan-ri, Nordkorea	0	0	1	0	0	0
Total	68	68	78	74	84	76

Eeweerakéit

Als Ewechwerfrakéit oder Eeweerakéit^[1] bezeechent een all d'Typpe vu Rakéiten, déi nëmmen eemol gestart kënne ginn. Dat sinn haut bal all Drorakéiten. All gebraucht Rakéitestufe ginn nom Ausbrennen ofgetrennt a falen zeréck op d'Äerd oder verglousen an der Atmosphär. Uewerstufe bleiwen dacks méi laang als Weltraumschrott am Äerdorbit.

Ausname si virun allem déi vum Berthold Seliger Ufanks der 1960er Joren entwéckelt Héichtefuerschungsrakéiten, d'Energija, deenen hir Boostere fir e puer Starte gebraucht konnte ginn, an de Space Shuttle mat senge Feststoffboosteren. Allerdéngs geet bei deene Leschten ëmmer de baussenzegen Tank verluer.

De Recycling vun den ënneschte Rakéitestufe wier technesch realiséierbar, mä gëtt kaum praktizéiert, well d'Sécherstellung an déi uschléissend Inspektioun an d'Nokucke vun der Stuf dacks méi kascht, wéi d'Hierstelle vun enger neier Stuf. Weiderhi misst eng recyclabel Stuf mat spezielle Landesystemer, wéi beispillsweis Fallschiermer, versi ginn.

Literatur

F.-Herbert Wenz: Die legendäre EUROPA-Trägerrakete. Geschichte und Technik der in Deutschland gebauten 3. Stufe. Stedinger Verlag, Lemwerder 2003, ISBN 3-927697-27-3
Hans-Martin Fischer: Europas Trägerrakete ARIANE. Geschichte und Technik zum letzten Start der ARIANE 4. Stedinger Verlag, Lemwerder 2004, ISBN 3-927697-32-X
Halb Rakete und halb Segelflugzeug. In: Die Zeit, Nr. 6/1970

Referenzen

↑ Beleeg fir d'Stéchwuert Eeweerakéit an enger Presseerkläerung vun der ESA

[fehlstart-1] 1 2 3 Bis elo nëmme Feelstarten

[eins-2] 1 2 3 4 Nach net geflunne Rakéit mat gebuchte Notzlaaschten

[zwei-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 Nach net geflunne Rakéit ouni gebucht Notzlaaschte resp. onbekannt

[N-4] 1 2 fir kommerziell Notzlaaschten net ze gebrauchen

[5] Beleeg fir d'Stéchwuert Eeweerakéit an enger Presseerkläerung vun der ESA

[F 1]

[F 2]

[F 3]

[F 4]

[1]