Leoneesesch
| Leoneesesch Llïonés / Llingua llïonesa | |
|---|---|
| Gëtt geschwat an: |  Spuenien (Provënze León, Zamora a Salamanca) Portugal (Distrikt Bragança) |
| Regioun: | Europa |
| Gëtt geschwat vun: | zirka 55.000 |
| Klassement: | eeschtlech bedrot |
| Klassifikatioun no Sproochefamill: | Indoeuropäesch
|
| Offizielle Status | |
| Offiziell Sprooch vun: | Kastilien a León als Minoritéitssprooch am Autonomiestatut (Art. 5.2) unerkannt Portugal D'Variant Mirandesch ass déi zweet offiziell Sprooch a Portugal (zanter 1999) |
| Reglementéiert vun: | - |
| Sproochcoden | |
| ISO 639-1 | – |
| ISO 639-2 | ast |
| ISO 639-3 | ast |
Leoneesesch oder d'Leoneesesch Sprooch (Llïonés oder Llingua Llïonesa) ass eng romanesch Sprooch aus der iberoromanescher Grupp. Si gëtt an de spuenesche Provënze León, Zamora a Salamanca geschwat, souwéi am portugiseschen Distrikt Bragança. Leoneesesch bilt zesumme mam Astureschen a mam Mirandeschen déi leoneesesch Sproochegrupp (oder astur-leoneesesch Grupp).
Geschicht an Entwécklung
[änneren | Quelltext änneren]Leoneesesch ass direkt aus dem Latäin entstanen. Wichteg philologesch Analysen iwwer d'al-leoneesesch Sprooch (de. Altleonesisch) weisen, datt dëst e weesentleche Bäitrag zum Verständnis vun der fréierer spuenescher Sproochenentwécklung geliwwert huet.[1] Dokumenter aus dem 13. Joerhonnert beleeën d'Eegestännegkeet vum alen Dialekt vu León.[2]
Och wann d'Sprooch am Laf vum Mëttelalter vum Spuenesche verdrängt gouf, huet d'leoneesesch Sprooch hir Spueren an der Literatur vum 15. a 16. Joerhonnert hannerlooss, besonnesch an de pastoralen Theaterstécker vun där Zäit.[3]
Philologesch Fuerschung
[änneren | Quelltext änneren]D'Fuerschung iwwer d'Struktur vun der Sprooch huet am spéiden 19. an am fréien 20. Joerhonnert ugefaangen:
- Morphologie: besonnesch d'Konjugatioun an de Gebrauch vun den Infinitive goufen intensiv analyséiert fir d'Spezifizitéit vum Leoneeseschen ze demonstréieren.[4][5]
- Dialektologie: Fuerscher wéi de Fritz Krüger hunn an den 1920er Joren déi lokal Dialekter dokumentéiert, déi haut nach als Referenz fir d'Varietéit vun der Sprooch gëllen.[6]
Offizielle Status
[änneren | Quelltext änneren]De legale Status vum Leoneeseschen ass am Artikel 5.2 vum Autonomiestatut vu Kastilien a León festgeluecht, deen de Schutz an d'Fërderung vun der Sprooch garantéiert.[7] Trotz dësem Schutz gëtt d'Sprooch vun der UNESCO als eescht bedrot (en. seriously endangered) agestuuft.
Optimiséierung an Tabell
[änneren | Quelltext änneren]D'Linguistesch Optimiséierung vum Vocabulaire am Verglach mat anere romanesche Sprooche weist d'archaesch Charakteristike vum Leoneeseschen:
| Latäin | Leoneesesch | Spuenesch | Portugisesch | Italieenesch | Lëtzebuergesch |
|---|---|---|---|---|---|
| fumus | fumu | humo | fumo | fumo | Damp |
| claudere | peichare | cerrar | fechar | chiudere | schléissen |
| filius | fiyu | hijo | filho | figlio | Jong / Fils |
| oculus | gueyu | ojo | olho | occhio | A |
| vetulus | vieyu | viejo | velho | vecchio | al |
Um Spaweck
[änneren | Quelltext änneren] |
Commons: Leoneesesch – Biller, Videoen oder Audiodateien |
Referenzen
[änneren | Quelltext änneren]- ↑ Gessner, Emil. «Das Altleonesische: Ein Beitrag zur Kenntnis des Altspanischen».
- ↑ Staff, E. (1907): "Étude sur l'ancien dialecte léonnais d'après les chartes du XIIIÈ siècle", Uppsala.
- ↑ López-Morales, H. (1967): “Elementos leoneses en la lengua del teatro pastoril de los siglos XV y XVI”. Actas del II Congreso Internacional de Hispanistas.
- ↑ Hanssen, Friedrich Ludwig Christian (1896). Estudios sobre la conjugación Leonesa. Impr. Cervantes.
- ↑ Hanssen, Friedrich Ludwig Christian (1910). «Los infinitivos leoneses del Poema de Alexandre». Bulletin Hispanique (12).
- ↑ Krüger, Fritz. El dialecto de San Ciprián. Anejo IV de la RFE. Madrid.
- ↑ Autonomiestatut vu Kastilien a Llion, Artikel 5.2: "El leonés será objeto de protección específica [...] por su particular valor dentro del patrimonio lingüístico de la Comunidad".