Weess

Vu Wikipedia
Wiesselen op: Navigatioun, sichen
Weess
Triticum

Triticum
Wëssenschaftlech Klassifikatioun
Räich: Planzeräich
Iwwerofdeelung: Somplanzen
Ofdeelung: Bléieplanzen
Klass: Commelinidae
Uerdnung: Poales
Famill: Séissgrieser
Gattung: Weess
Wëssenschaftlechen Numm
Triticum
L. 1753


Weess ginn eng Rëtsch Aarte vun de Séissgrieser (Poaceae) an der Gattung Triticum L. genannt. Etymologesch kënnt den Numm Weess vu "Wäiss"; d'Faarf vun deem, wat aus dëser Fruuchtzort gemaach gëtt, nämlech wäisst Miel.

Ubau[änneren | Quelltext änneren]

Weess ass, wat d'Klima, de Buedem an d'Waasserversuergung ubelaangt, méi kriddeleg wéi aner Fruuchtzorten.

Wanterweess, déi geleefegst Zort zu Lëtzebuerg, gëtt am Hierscht ausgeséit. D'Fruucht ass dat Joer drop zeideg. All Planz huet 2 bis 3 Ieren, an an all Ier si 25 bis 40 Kären. Op engem Quadratmeter kënnen 350 bis 700 Hällem wuessen, sou datt 70 Balle Weesskäre pro Hektar (heiansdo alt bis zu 110 Ballen um ha) eragefuer kënne ginn. Keng aner Fruuchtzort huet sou ee Rendement.

Déi zeideg Käre bestinn zu 60 % aus Steif, zirka 12 % Eewäiss, zirka 2 % Fett an zirka 14 % Waasser.

Summerweess gëtt sou fréi wéi méiglech am Fréijoer geséint. E gëtt manner Käre wéi de Wanterweess, déi hunn awer méi Proteinnen.

Bedeitung[änneren | Quelltext änneren]

Déi verschidde Weessaarte sinn nom Mais déi Zort Fruucht, déi am meeschten op der Welt ugebaut gëtt. A ville Länner ass de Weess fir d'Mënschen eent vun de Grondliewensmëttel (aus sengem Miel gëtt Brout gebak) a spillt och eng wichteg Roll als Déierefudder. Haarde Weess gëtt geholl, fir Deegwueren ze maachen.

Am Joer 2005 goufe weltwäit 629.566.041 Tonne Weess recoltéiert. 15 Länner produzéiere ronn 80 % dovun.

Déi gréisst Weessproduzenten op der Welt (2005)
 Plaz  Land  Quantitéit 
(an 1000 t)
 Plaz  Land  Quantitéit 
(an 1000 t)
   1 Flag of the People's Republic of China.svg China    96.340    9 Flag of Pakistan.svg Pakistan    21.591
   2 Flag of Indonesia.svg Indonesien    72.000    10 Flag of Turkey.svg Tierkei    21.000
   3 Flag of the United States.svg USA    57.106    11 Flag of Ukraine.svg Ukrain    18.700
   4 Flag of Russia.svg Russland    47.608    12 Flag of Argentina.svg Argentinien    16.000
   5 Flag of France.svg Frankräich    36.922    13 Flag of the United Kingdom.svg Groussbritannien    14.950
   6 Flag of Canada.svg Kanada    25.547    14 Flag of Iran.svg Iran    14.500
   7 Flag of Australia.svg Australien    24.067    15 Flag of Kazakhstan.svg Kasachstan    11.070
   8 Flag of Germany.svg Däitschland    23.578     Welt    629.566

Source: FAO, Faostat, 2006.

Weess-Ier

Aarten[änneren | Quelltext änneren]

  • T. aestivum L.
  • T. aestivum subsp. spelta (L.) Thell. (Spelz)
  • T. antiquorum Heer
  • T. baeoticum Boiss.
  • T. compactum Host (Zwergweess)
  • T. compositum L.
  • T. dicoccum Schübler
  • T. turgidum ssp. durum Desf. (Haartweess)
  • T. ispahanicum Heslot
  • T. jakubzineri (Udacz. & Schachm.)
  • T. karamyschevii Nevski
  • T. militinae Zhuk. & Migush.
  • T. monococcum L.
  • T. parvicoccum
  • T. petropavlovskyi Udacz. & Migush.
  • T. polonicum L.
  • T. sinskajae Filat. & Kurk.
  • T. tetraurartu Gandil.
  • T. timonovum Heslot & Ferrary
  • T. timopheevii (Zhuk.) Zhuk.
  • T. turanicum Jakubz.
  • T. turgidum L. (Rauweess)
  • T. urartu Thumanyan ex Gandilyan
  • T. vavilovii (Tum.) Jakubc. in Zhuk.
  • T. zhukovskyi Menabe & Ericzjan

Geschicht vun der Domestizéierung/Ubau[änneren | Quelltext änneren]

De Weess, dee mer haut kennen, kënnt hir vun enger Kräizung vu verschiddene Fruucht- a Wëllgraszorten.

Déi éischt Zorten waren den Triticum monococcum (de: Einkorn) an den Emmer (Triticum dicoccum). Weess kënnt aus dem Noen Osten. E gëtt op d'mannst zanter 7.800 v. Chr. ugebaut an ass, nom Geescht, déi zweeteelst Aart vu Fruucht. An Europa gouf en awer eréischt zanter dem 11. Joerhonnert populär, wou d'Wäissbrout Moud ginn ass

Zesummesetzung (Mëlle Weess)[änneren | Quelltext änneren]

Bestanddeeler Mineralstoffer pro 100 g Vitaminne pro 100 g
Waasser 10,42 % Calcium 34 mg Thiamin (Vitamin B1) 0,41 mg
Eewäiss 10,7 % Eisen 5,4 mg Riboflavin (Vitamin B2) 0,11 mg
Fett 2,0 % Magnesium 90 mg Niacin 4,77 mg
Kuelenhydraten 75,36 % Phosphor 402 mg Pantothensaier 0,85 mg
Ballaststoffer
(Deel vun de Kuelenhydraten)
12,7 % Kalium 435 mg Vitamin B6 0,38 mg
Mineralstoffer 1,5 % Natrium 2 mg Folsaier 0,04 mg
Zénk 3,5 mg Vitamin E 1,44 mg
Koffer 0,43 mg
Mangan 3,40 mg

De Brennwert ass 1425 kJ op 100 g.

Literatur[änneren | Quelltext änneren]

  • Friedrich J. Zeller, Sai L.K. Hsam: Weizen: Grundstoff für die menschliche Ernährung und für industrielle Erzeugnisse. Naturwissenschaftliche Rundschau 57(8), S. 413–421 (2004), ISSN 0028-1050
  • Elisabeth Schiemann: Weizen, Roggen, Gerste. Systematik, Geschichte und Verwendung. 1948

Um Spaweck[änneren | Quelltext änneren]

Commons: Triticum – Biller, Videoen oder Audiodateien