Sproochaktiounstheorie

Vu Wikipedia
Wiesselen op: Navigatioun, sichen
Qsicon Ueberarbeiten.png Dësen Artikel entsprécht net de Wikipediacritèrë fir en enzyklopedeschen Artikel. Dat kann dru leien datt Schreif- oder Tippfeeler dran ze fanne sinn, oder en nach net nom Stil vun engem Wikipediaartikel formatéiert gouf. Et kann och sinn, datt den Inhalt net an eng Enzyklopedie gehéiert, sou wéi en am Moment do steet. Fir ze verhënneren datt dësen Artikel eventuell geläscht gëtt, muss en onbedéngt iwwerschafft ginn.

D'Sproochaktiounstheorie gouf an den 1950er Jore vum John Langshaw Austin entwéckelt an duerno vu sengem Schüler John Rogers Searle weiderentwéckelt. Et handelt sech ëm eng Theorie um Gebitt vun der Sproochphilosophie déi seet datt eng geschwaten Ausso net nëmme kann Tatsaache feststellen, mä datt och duerch d'Schwätzen u sech ka gehandelt ginn a sou dat Geschwatent direkten Afloss op d'Ëmwelt huet (en Aspekt vun der Sprooch den dem Austin no, Joerhonnerte laang net beuecht ginn ass). Doraus resultéiert datt eng Ausso net nëmme richteg oder falsch ka sinn, mä, am Bezuch op d'Handlung déi se duerstellt, och kann erfollegräich sinn oder net .

Beispill: Wann de Buergermeeschter seet: "ech erklären iech zu Mann a Fra" dann existéiert d'Bestiedniss duerch déi Ausso.

Eng Sproochaktioun besteet aus 4 Deeler déi gläichzäiteg geschéien:

  • Lokutioun: grammatesche Saatzbau, muss fir datt d'Ausso erfollegräich ass grammatesch richteg sinn.
  • Propositioun: Inhalt vun der Ausso muss, fir datt d'Ausso erfollegräich ass semantesch richteeg sinn.
  • Illokutioun: Intentioun vun dem dee schwätzt muss, fir datt d'Ausso erfollegräich ass gegléckt sinn.
  • Perlokutioun: Wierkung, déi deen dee schwätzt wellt beim Empfänger arreechen muss, fir datt d'Ausso erfollegräich ass, vum Empfänger verstane ginn

Klassifikatioun vun de Sproochaktiounen[änneren | Quelltext änneren]

nom Austin[änneren | Quelltext änneren]

Den Austin huet am Ufank eng relativ einfach Andeelung vun de Sproochaktioune proposéiert:

  • konstativ: eng Feststellung maachen, z. B. "haut huet et de ganzen Dag gereent"
  • performativ: duerch d'Schwätzen handelen, eppes beim Empfänger bewierken, z. B. "ech vertrauen dir"

nom Searle[änneren | Quelltext änneren]

Méi eng élaboréiert Klassifikatioun vum Searle gebraucht 5 Klassen:

Representativ/Assertiv behaapten, matdeelen, beriichten Deen dee schwätzt mécht eng Ausso opgrond vu sengem Wëssen oder Glawen.
Direktiv ufroen, befielen, uroden Deen dee schwätzt riicht eng Fuerderung un den Empfänger a wëllt d'Welt a sengem Sënn veränneren.
Kommissiv verspriechen, vereinbaren, ubidden, dreeën Deen dee schwätzt verflicht sech zu enger zoukënfteger Handlung.
Expressiv merci soen, begréissen, felicitéieren, kloen Deen dee schwätzt dréckt seng psychesch Astellung aus, fir sozial Kontakter z'etabléieren an oprecht z'erhalen.
Deklarativ ernennen, entloossen, deefen Deen dee schwätzt huet, an engem bestëmmten institutionelle Kader, Muecht.

Literatur[änneren | Quelltext änneren]

  • John Langshaw Austin: How to Do Things with Words. Cambridge (Mass.) 1962; op Däitsch Zur Theorie der Sprechakte. Stuttgart 1972; op Franséisch Quand dire c'est faire.