Sonnewand

Vu Wikipedia
Wiesselen op: Navigatioun, sichen

De Stärewand oder Sonnewand ass de stännege Stroum vu Matière, dee vun der Uwerfläch vun engem Stär ausgeet. D'Vitesse vum Wand läit no Stärentyp tëscht e puer bis zu villen 1.000 km/s. Déi observéiert Masseverloschter reeche vun 10-14 bis 10-3 Sonnemasse pro Joer.

Et gëtt verschidde Forme vu Stärewand, déi sech duerch hiren Undriffsmechanismus ënnerscheeden.

  • Wand vu kille Stären, wéi déi vum roude Ris, besteet aus Atomer vun neutralen Elementer a Molekülle wéi Kuelemonoxid, Silikater an ähnlechem. Déi stëbsräich Wandbewegunge si mat nëmmen e puer zéng km/s relativ lues. Déi undreiwend Kraaft ass de Stralungsdrock op d'Molekülle vum Stëbs duerch Streeung. D'Masseverloschter kënne mat bis zu 10-6 Sonnemasse pro Joer ganz héich sinn. Sou ee Wand trëtt an de Spéitphase vun der Stärenentwécklung op an ass zum Beispill fir d'Entwécklung vu planetareschen Niwwele verantwortlech.
  • Bei sonnenähnlechen Haaptreiestäre besteet de Wand aus geluedenen Deelercher, meeschtens Protonen an Elektronen. Sou ee Wand, wéi de Sonnewand gëtt haaptsächlech duerch déi extrem Temperature vun der Korona vun e puer Millioune Kelvin ugedriwwen. Deen dobäi aktive Gasdrock beschleunegt de Wand op e puer honnert km/s. Eis Sonn verléiert all Joer ongeféier 10-14 Sonnemassen. Hire Wand huet dofir keen Afloss op den Entwécklungswee vun der Sonn.
  • Wand vu gliddege Stären, ongeféier mat enger Uewerfächentemperatur vun 10.000 K, huet déiselwecht chemesch Zesummesetzung wéi d'Stärenuewerfläch selwer. Déi meescht Atomer sinn dobäi einfach oder méifach ioniséiert. Déi Wandbewegunge kënnen e puer dausend km/s séier ginn. Wand vu gliddege Stäre gëtt och duerch de Stralungsdrock vum Zentralstär ugedriwwen, anescht wéi bei killem Wand wierkt en awer net duerch Streeung vum kontinuéierleche Stärespektrum, mä duerch d'Absorptioun an de Spektrallinnen am ultraviolette Beräich. D'Masseverloschter reeche vun 10-10 fir Haaptreiestären iwwer 10-6 fir Iwwerrise bis hin zu 10-3 fir Wolf-Rayet-Stären. Den extreme Stär η Carinae huet während engem zwanzegjäregen Ausbroch ëm d'Joer 1840, eng hallef Sonnemass pro Joer verluer.
  • Bei munneche Stärentypen, wéi bei den T-Tauri-Stären, ka de Wand d'Form vun Jets hunn. Dobäi gëtt en Deel vum Material dat op de Stär fält vun engem Magnéitfeld ofgeleet a laanscht d'Polachs ewechgeschleidert.

Während de Stärewand am Haaptreiestadium kee groussen Afloss op d'Entwécklung vum Stär huet, ginn déi spéider Stadien dovu staark beaflosst. Vill masseräich Stäre ginn um Enn vun hirem Liewen doduerch wäiss Zwergen, amplaz als Supernova z'explodéieren, well si ze vill Mass verluer hunn.