Drëssegjärege Krich

Vu Wikipedia
Wiesselen op: Navigatioun, sichen
Stub W.svg Dësen Artikel ass eréischt just eng Skizz. Wann Dir méi iwwer dëst Thema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir Hëllef braucht beim Schreiwen, da luusst bis an d'FAQ eran.

Um Ufank vum 17. Joerhonnert stécht Europa an der Kris. D'chrëschtlëch Welt geréit wéinst den neien Iddien (vgl.: Humanismus a Reformatioun!) an d'Wanken, d'Protestanten an d'Katholike streiden ëm konfessionnellen Afloss a politesch-militäresch Muecht. Wéi béimesch Adeleger 1618 zu Prag géint hire Kinnek, den zukünftege Keeser Ferdinand II. vun Habsburg rebelléieren, brécht geschwënn e Krich aus, deen als Drëssegjärege Krich bekannt gouf. Dee Krich, deen als e quasi lokale reliéis-politesche Problem an engem Eck vum Hellege Réimesche Räich vun Däitscher Natioun ugefaangen huet, ass ëmmer méi zu enger europäescher Affär ginn, an där et drëms goung, seng Virmuechtstellung opzebauen.

Den Drëssegjärege Krich huet vun 1618 bis 1648 gedauert a léisst sech a véier verschidde Phasen opdeelen:

  • de pfälzesche Krich (de béimeschen Adel hat de Chef vum protestantesche Lager, de Kurfürst Friedrich von der Pfalz, zu sengem neie Kinnek gemaach...);
  • den dänesche Krich (no der verluerener Schluecht beim Wäisse Bierg hunn d'Protestanten den dänesche Kinnek ëm Hëllef geruff...)
  • de schwedesche Krich (no der erneierter Nidderlag vum protestantesche Lager ass de Kinnek vu Schweden, de Gustav II. Adolf, aus dem Haus Vasa, iwwer d'Räich hiergefall, ass allerdéngs no enger Rei vun Erfollegen an der Schluecht vu Lützen gefall...;
  • de franséische Krich (Frankräich, dat scho laang indirekt - duerch Subsiden a Söldner - géint d'Haus Habsburg gekämpft huet, huet elo mat de Feldhäre Condé an Turenne direkt agegraff, huet de keeserlechen Truppen e puer zolitt Nidderlage verpasst an huet 1648 de sougenannte Westfälesche Fridden zu Münster an zu Osnabrück (=> 3 verschidde Verträg) méi oder wéinger diktéiert.

Mam Westfälesche Fridde war d'Räich definitiv geschwächt (a méi wéi 300 politesch Eenheeten opgedeelt), dem Louis XIV. säi Frankräich war déi Groussmuecht um europäesche Festland ginn, a Schweden huet fir eng länger Zäit Nordeuropa an d'Ostséi dominéiert; d'Republik vun de Vereenegte Provënzen (ëm Holland) an d'Schwäizer Kantonen, déi de facto scho méi laang onofhängeg ware, sinn als egestänneg Länner unerkannt ginn, déi net méi vum Räich ofgehaangen hunn.

Ausbléck[änneren | Quelltext änneren]

Wann déi éisträichesch Linn vum Haus Habsburg ausserhalb vun deene Gebidder, déi hir direkt gehéiert hunn, staark un Afloss verluer hat, sou war déi spuenesch Linn fir Frankräich nach ëmmer eng Gefor, respektiv Frankräich wollt d'Spuenier aus de Südlechen oder "spueneschen" Nidderlande verdreiwen, fir bis un de Rhäin virdréngen ze kënnen. Dofir ass den Drëssegjärege Krich souzesoë verlängert ginn, an zwar bis zur Nidderlag vu Spuenien an zum Pyrenäesche Fridden 1659. An deem Fridden huet Spuenien ë. a. op Diddenuewen a Montmédy zu Gonschte vu Frankräich verzicht, Stied, déi zum Herzogtum Lëtzebuerg - mëttlerweil am Kader vun de Spueneschen Nidderlande - gehéiert haten. No de grousse Verloschter u Bevëlkerung (~60%) a Bausubstanz, bedéngt duerch Hongersnéit, Peschtepidemiën an Truppebewegungen tëscht 1618 a 1648, huet d'Herzogtum Lëtzebuerg deemno 1659 och nach wichteg Gebidder a Festungsstied verluer (d'Festungsstad Diddenuewe war deemools déi zweetgréisst Stad vum Herzogtum, a Montmédy war eng Festung, déi net liicht anzehuele war).

Literatur[änneren | Quelltext änneren]

  • Georg Schmidt, Der Dreissigjährige Krieg ; München (C.H. Beck Verlag, Reihe "Wissen"), 2010 (= 8., aktualiséiert Oplo); ISBN 978-3-406-49034-7
  • Sigfrid Heinrich Steinberg, Der Dreißigjährige Krieg und der Kampf um die Vorherrschaft in Europa 1600-1660 ; Göttingen (Vandenhoeck & Ruprecht), 1967, c1966; 162 Säiten.
  • Georges Livet, La Guerre de Trente Ans ; Paräis (Presses universitaires de France), 1963; 4., aktualiséiert Ausgab: 1983; ISBN 2-13-037834-X
  • (Generol) Maxime Weygand (de l'Académie française), Turenne ; Paräis (Flammarion), 1929; 258 Säiten.
  • Philippe Stachowski, Une région frontalière - Entre Luxembourg et Lorraine (1500-1789) ; Lëtzebuerg & Diddenuewen (Gérard Klopp, éditeur), 2011; 299 Säiten. ISBN 2-911992-70-9

Um Spaweck[änneren | Quelltext änneren]

Commons: Drëssegjärege Krich – Biller, Videoen oder Audiodateien