Holland

Wiesselen op: Navigatioun, Sich

Dëse Geographiesartikel iwwer Holland ass eréischt just eng Skizz. Wann der méi iwwer dëst Thema wësst, sidd der häerzlech invitéiert aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann dir Hëllef braucht beim Schreiwen, da luusst bis an d'FAQ eran.

Dësen Artikel beschäftegt sech mam Land Holland (dt.: Niederlande). Fir aner Bedeitunge, kuckt w.e.g. Holland (Homonymie)

Koninkrijk der Nederlanden
Detailer Detailer
National Devise: Je Maintiendrai
Offiziell Sprooch:	Hollännesch, Friesesch an der Provënz Friesland
Haaptstad:	Amsterdam (Regierungssëtz: Den Haag)
Staatsform:	Konstitutionell Monarchie
• Kinnigin:	Beatrix
• Premierminister:	Jan Peter Balkenende
Fläch:	41 528 km²
• Dovu Waasser:	18,41 %
Bevëlkerung:	16 357 992 [1]
• Bevëlkerungsdicht:	394/km²
Onofhängegkeet:	vu Spuenien 23. Mee 1568 (ausgeruff) 30. Januar 1648 (unerkannt)
Nationalfeierdag:	30. Abrëll
Nationalhymn:	Het Wilhelmus (Lauschteren)
Währung:	Euro
Zäitzon:	UTC +1 (+2 am Summer)
Internet TLD:	.nl
International Virwahl:	+31

Holland ass den europäeschen Deel vum Kinnekräich Holland, dat nieft Holland nach aus den zwee Iwwerséigebidder Hollännesch Antillen an Aruba besteet. An der Ëmgankssprooch ass mat Holland awer dacks dat ganzt Kinnekräich gemengt.

Holland ass eng parlamentaresch Demokratie ënnert engem konstitutionelle Monarch, déi an Nordwesteuropa läit an am Norden a Weste vum Nordmier begrenzt gëtt, am Süde vun der Belsch an am Oste vun Däitschland. Et handelt sech ëm ee vun den am dichteste besidelte Staate vun der Welt. Ronn e Véirel vum Land läit ënnert dem Mieresspigel an ass mat 3.000 km Däicher geschützt.

Inhaltsverzeechnis 1 Geographie 2 Bevëlkerung 3 Relioun 4 Wirtschaft 4.1 Allgemenges 4.2 Naturressourcen 4.3 Staatsausgaben 5 Kultur 5.1 Feierdeeg 5.2 Molerei 5.3 Architektur 5.4 Wësseschaft an Technologie 5.5 Literatur 5.6 Musek 6 Geschicht 7 Linken 7.1 Kuckt och 8 Notizen a Referenzen 8.1 Um Spaweck

[Änneren] Geographie

Ongeféier d'Halschent vum Land läit op enger Héicht vu manner awéi engem Meter iwwer dem Mieresspijel a ronn ee Véirel ënnert dem Mieresspijel. Déi flaach Gebidder ginn an der Reegel duerch Däiche virun de Stierm mat héige Wellen (Stuermfluten) geschützt. Zesummen hu si eng Längt vu ronn 3.000 km. Den héchste Punkt vum Festland, de Vaalserberg, ganz am Süden am Dräilännereck mat Däitschland an der Belsch situéiert, läit 322,50 m iwwer dem Amsterdamer Niveau.

Grouss Deeler vun Holland, wéi z. B. bal déi ganz Provënz Flevoland, goufen dem Mier ofgeknäppt an urbar gemeet. Dës nennt ee Polder oder Koog. Ongeféier ee Fënneftel vun der Landesfläch besteet aus Waasser, D'IJsselmeer mécht dovun de gréissten Deel aus; ët ass eng fréier Bucht am Nordmier mam Numm Zuiderzee, déi 1932 duerch eng 29 km laang Digue agepoldert ginn ass.

Déi wichtigst Flëss an Holland sinn de Rhäin, d'Waal an d'Meuse. Si fléissenn an Ost-West-Richtung an d'Nordmier an deelen d'Land an zwee Deeler, en nërdlechen an e südlechen Deel.

Holland ass an zwielef Provënzen agedeelt:

• Drenthe
• Flevoland
• Friesland
• Gelderland
• Groningen
• Limburg
• Nordbrabant
• Nordholland
• Overijssel
• Südholland
• Utrecht
• Zeeland

[Änneren] Bevëlkerung

Holland zielt mat ongeféier 484 Awunner pro Quadratkilometer zu den am dichtesten besiedelten Staten vun der Welt (als Vergläich: Nordrhein-Westfalen 530, Däitschland 231, Monaco 16.923, Namibia 2,4) ^[2]. Am Juni 2006 hat Holland 16.336.000 Awunner, dovun huet ongeféier d'Hälschent an der Randstad, dem dichtesten bevëlkerten Westen vum Land, gewunnt.

Hollännesch ass déi offiziell Sprooch am ganze Stat, och wann ët an dëser Bezéiung keng gesetzlech Bestëmmungen gëtt. An der Provënz Friesland ass zousätzlich dat staark ähnlecht Friesescht d'Verwaltungsspooch.

Doniewt gëtt ët Dialekten. An den iwwerséischen Gebidder vun Holland (an der Karibik) ass Hollännesch déi offizoiell Sprooch, niewent Papiamento oder Englesch. Eng vum Hollänneschen oofgeleet Sprooch ass d'Afrikaans a Südafrika.

D'Hollänner si statistesch gesinn déi gréisten Leit vun der Welt, mat engem Duerchschnëtt vun 1.83 m (Männer)a 1.72 m (Fraen).

[Änneren] Relioun

Die wichtegst Relioune sinn, opgrond vun statistischen Fuerrschungen vun der Zentralstell fir Statistik:

• 30 % Katholiken
• 20 % Protestanten (reforméiert, alreforméiert a lutherianesch)
• 9 % aner Reliounen (5,8 % Muslimen, 0,6 % Hinduën, Buddhisten, Juden, Aner Kirchen,)
• 41 % Ouni Konfessioun

Der Zuel vu Memberen no (Stand: 31.12.2005) si déi zwou gréisste Kierchen déi Réimesch-katholesch Kierch an Holland (4,4 Millionen Memberen, 27 % vun der Bevëlkerung) an d'Protestantesch Kierch an Holland (Protestantse Kerk in Nederland, PKN) (1,9 Millionen Memberen, 12 % vu der Bevëlkerung). Déi aner Kierchen si däitlech méi kleng a stellen all manner wéi een Prozent vun der ganzer Populatioun duer.

Bis an déi 1960er Joren war d'Majoritéit vun der Bevelkerung (55-60%) protestantesch, wat hier virun allem calvinistesch bedeit. Eng grouss Minoritéit (bis 40%) war kathoulesch. De Norden a Westen vum Land ass traditiounsgeméiss protestantesch, während am Süden an Osten d'Katholiken déi éischt Plaz anhuelen. An der Mëtt vum Land gëtt ët de sougenannten Bijbelbelt (Bibelgürtel) matt engem méi héigen Undeel vu strenggleewegen Calvinisten.

[Änneren] Wirtschaft

[Änneren] Allgemenges

Holland huet e liberale Wirtschaftssystem, dee gutt funktionnéiert. Zënter den 1980er Joren, sou gëtt allgemeng behaapt, huet d'Regierung manner an d'Wirtschaft ageraff. Ët stëmmt iewer datt d'Salariat sech op d'Awierkung vun der Regierung sech an hieren Lounfuerderungen zréckgehal hunn. Die Arbeschtslosenquote ass relativ gereng, allerdings gëtt ët wéinst hierem System vun Arbeschtsonfähegkeetsversëcherung eng nët onbedäitend verstoppten Arbeschtslosegkeet.

Bei der industrieller Produktioun dominéieren d'LLiewensmëttel- an d '[chemeschsch Industrie]], d'Petrolslraffinerien an d'Produktioun vun elekreschen Apparaten. Lang viru sengen euiropäeschen Noperen war d'Land ëm en equilibréierten Budget beméit an huet mat Succüs d'Stagnatioun um Arbeschtsmaart verhënnert.

Déi modern a staark techensch ëntwéckelt Landwirtschaft ass aussergewéinlech produktiv: niewent Weess-, Geméis-, Uebst- aSchnëttblummenubau - d' Tulpenziichtung huet souguer d'Geschicht vum des Land beaflosst - gëtt d'Mëllech- an d'Véiwirtschaft staark bedrief. Si liwwert de Kéis, e wichtegt Exportprodukt vun Holland. Hollandas, no den USA a Frankräich, weltwäit de drëttgréissten Exportateur vu landwirtschaftlichen Produkten.

Als Matbegrönner vun der Euro-Zon huet Holland seng Währung, de Gulden, den 1. Januar 1999 an de Bankgeschäften duerch den Euro ergänzt. Dräi Jor méi spéit, den 1. Januar 2002, koumen d'Euromënzen an -Schäineran Ëmlaf.

Am Vergläich mam Bruttoinlandsprodukt vun der Europäeschen Unioun ass de Kafkraaftsindex an Holland 26% méi héich. Die Niederlande haben mit Deutschland ein Doppelsteuerabkommen.

[Änneren] Naturressourcen

Die Niederlande verfügen über Erdgaslager, aus denen nahe Groningen sowie in der südlichen Nordsee in großem Maßstab gefördert wird. 1996 wurden 75,8 Mrd. m³ (nach BP) gefördert. Damit stehen die Niederlande im Ländervergleich bei der Erdgasförderung auf Platz fünf, nach Russland (561,1 Mrd. m³), USA (546,9 Mrd. m³), Kanada (153,0 Mrd. m³) und Großbritannien (84,6 Mrd. m³). Weiterhin gibt es an der emsländischen Grenze kleinere Erdölreserven und größere Salzlagerstätten bei Delfzijl und Hengelo. Abgesehen von Torf (u. a. im Bourtanger Moor) verfügen die Niederlande über keine weiteren nennenswerten Bodenschätze.

[Änneren] Staatsausgaben

Tëscht 1992 an 2005 war den Undeel vun de Staatsausgaben fir

• de Gesondheetssystem bei 31 %
• d'Educatiounswiesen bei 17 %
• de Militär bei 2,7 %

[Änneren] Kultur

[Änneren] Feierdeeg

Datum	Numm	Lëtzebuerger Numm	Bemierkungen
1. Januar	Nieuwjaar	Neijor
30. Abrëll	Koninginnedag	Dag vu der Kinnigin	Gebuertstag vun der fréieren Kinnigin Juliana (Mamm vum Beatrix): Nationalfeierdag
4. Mee	Dodenherdenking	Dag vu den Doudegen	Gedenkdag (un déi déi am Krich gefall si (kee fräien Dag)
5. Mee	Bevrijdingsdag	Liberatiounsdag	Erënnerung un d'Befreiung vun der däitscher Besatzung, dag van de vrijheid (fir munnech e fräien Dag)
40 Deeg no Oschteren	Hemelvaartsdag	Christi Himmelfahrt
7 Wochen no Ouschteren	Pinksteren	Päischten	Päischtsonndeg und Päischtméindeg
5. Dezember	Sinterklaasavond oder Pakjesavond	Neklosowend	(keen fräien Dag), a Plaz vu Krëschtdag den Dag,wou d'Kanner Geschenker kréien
25. und 26. Dezember	Kerstmis	Krëschtdag	1. und 2. Krëschtfeierdag
31. Dezember	Oudejaar(sdag)	Silvester	(kee fräien Dag)

[Änneren] Molerei

Vill weltberühmt Moler waren Holänner. Ee vu de bekanntesten Kënschtler vu fréier war den Hieronymus Bosch. An der Glanzzäit vu der Republik am 17. Jaorhonnert, am sou genannte Gëllenen Zäitalter hu grouss Kënschtler do gelieft an hir bedäitend Wierker do geschaf, wéi de Rembrandt van Rijn, Jan Vermeer, Frans Hals, Carel Fabritius, Gerard Dou, Paulus Potter, Jacob Izaaksoon van Ruisdael oder Jan Steen. Berühmt Moler a spéideren Epochen waren ë.a. de Vincent van Gogh an de Piet Mondrian. Den M. C. Escher ass e bekannte Grafiker.

[Änneren] Architektur

Hollännesch Architekten hunn d'Architektur vum 20. Jorhonnert staark beaflosst. Et verdéngen an deem Zesummenhang ernimmt ze ginn: Hendrik Petrus Berlage d'Architekten vun dem De-Stijl-Grupp (Robert van't Hoff, Jacobus Johannes Pieter Oud, Gerrit Rietveld). De Johannes Duiker war e Vertrieder vum Neie Bauen. Déi sougenannt Amsterdamer Schoul ëm de Michel de Klerk huet eng wichteg Contributioun am Hibléck op eng expressionistesch Architektur geleescht.

[Änneren] Wësseschaft an Technologie

Aus Holland stamen: Erasmus vu Rotterdam, Baruch Spinoza, Christiaan Huygens an Antoni van Leeuwenhoek. De René Descartes huet laang an Holland gelieft an do e groussen Deel vu sengen Schrëften geschaf. Eng ganz Rei vu verfollechte Wësseschaftler hu rezent an Holland Asyl fonnt an och nei Wierkungsméiglechkeeten.

Zu Noordwijk huet d' European Space Agency hire Sëtz.

[Änneren] Literatur

Am „Gëllenen Zeitalter“ (Gouden Eeuw) ass, niewent der Molerei och d'Literatur opgebléit: als bekannt Vertrieder sollten de Joost van den Vondel a Pieter Corneliszoon Hooft ernimmt ginn.

Wärend der däitscher Besatzung (1940–1945) huet d'Anne Frank zu Amsterdam hiert weltbekannt Tagebuch geschriwwen.

Als déi dräi wichtegst Autoren aus der 2. Halschent vum 20. Jorhonnert ginn den Harry Mulisch ("Die Entdeckung des Himmels", och verfilmt), den W. F. Hermans an de Gerard Reve ugekuckt.

[Änneren] Musek

Wann d'hollännesch klassesch Musek laang net de selwechten Niveau wéi an anere westleche europäesche Länner erreecht huet, dann huet sech dach géint d'Enn vum 19.Jorhonnert an Holland e méi starken Professeonalismus duerchgesat avill Orchesteren an Musekensemblen sinn enstan.

Grouss hollännesch Komponisten aus der Zäit ëm 1800 waren beispillsweis deen an Däitschland gebuerenen Johann Wilhelm Wilms an och de Carolus Antonius Fodor, déi sech allen zwéin no der Wiener klasseschen Musek orientéiert hunn. Am 19. Jorhonnert hat déi däitsch Romantik e wesentlechen Afloss op déi hollännesch Musek. De Bernard Zweers huet als éischte versicht, enger spezifesch hollännescher Musek zum Duerchbroch ze verhëllefen. Anerer si sengem Beispill gefollecht, wéi de [Julius Röntgen]] an den Alphons Diepenbrock. Wichteg Komponisten am 20. Jorhonnert sinn: Willem Pijper, Mathijs Vermeulen, Louis Andriessen, Otto Ketting, Ton de Leeuw, Theo Loevendie, Misha Mengelberg, Tristan Keuris a Klaas de Vries.

De bekannte Pianist Bob Versteegh, deen haut zu Detmold, Däitschland lieft, staamt aus Arnheim.

Den all Jor organiséierten North Sea Jazz Festival am Den Haag gehéiert weltwäit zu deene wichtegsten Jazz-Events.

[Änneren] Geschicht

No der Opdeelung vum Frankeräich hunn déi "nidderech Länner" (niederen Lande) zum ostfränkesche Kinnikräich (Regnum Teutonicae) an duerno zum Hellege Réimesche Räich gehéiert. Ënner dem Keeser Karl V., dee gläichzäiteg spuenesche Kinnik war, gouf d'Land a siwenzéng Provënzen gespléckt an huet och déi haiteg Belsch a Lëtzebuerg, mat Ausnam vum Fürstenbistum Léck, an Deeler vun Nordfrankräichich a Westdäitschland abegraff. De 15./16. Juli 1572 koumen d' Vertrieder vun de meeschte Stied vum haitegen Holland zu Dordrecht (am Gebäi „Het Hof“) zesummen an hunn hir Onofhängegkeet vu Spuenien decidéiert. Si hunn de Wëllem vun Oranien zu hirem Spriecher gemeet. No der definitiver Onofhängegkeetserkläerung vun de Siwen nërdleche Provënzen (Allianz vun Utrecht) vum 23. Januar 1579 an dem Achtzegjärege Krich géint de spueneschen Habsburger, deen duerno koum, gouf déi formell Onofhängegkeet vu Spuenien am Fridde vu Münster de 15. Mee 1648 bekräftegt. Dësen Datum gëtt als als Geburtsstonn vun Holland vun haut betruecht.

Duerno huet Holland oder („de nederen duitsche landen”) sech als Republik vun de Siwe Vereenegten Nidderlanden zu enger vun de gréisste Séi- a Wirtschaftsmuechten vum 17. Jorhonnert entwéckelt. An däer Zäit goufe Kolonien an Handelspuerten op der ganzer Welt opgeriicht. Bekannt ass d'Grënnung vun Nei Amsterdam (Nieuw Amsterdam), dat spéider an "New York" ëmgedeeft ginn ass. An Asien hunn d'Hollänner hiert Kolonialräich Nidderlännesch-Indien (Nederlands-Indië) dat haitegt Indonesien, opgebaut, dat am Dezember 1949 onofhängeg ginn ass. Och am nordëstleche Südamerika (Suriname) an an der Karibik sinn Hollännesch Kolonien: Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius a Sint Maarten entstan; dës Inselen, Aruba a d'Nidderlännesch Antillen (déi fënnef aner Inselen), bilden haut een autonomen Deel vu der hollännescher Monarchie. Dat ass de Grond, firwat dat hollännescht Kinnikräich („Koninkrijk der Nederlanden“) offiziell aus dräi Deeler besteet: Holland, Aruba an d'Hollännesch Antillen.

1796 gouf mat franséischer Hëllef déi Batavesch Republik gegrënnt (benannt no dem germanesche Stamm vu de Bataver, deen dat Gebitt tëschent dem Rhäin an der Meuse fir d'éischt besidelt hat. 1806 huet den Napoleon I. doraus d'Kinnikräich Holland gemeet.

Nodeem Frankräich ënnert dem Napoléon och Holland ënnerjocht hat, gouf aus him 1815 d'Kinnekräich Holland, dat och déi haideg Belsch abezunn huet. Éschte Kinnik gouf de Wëllem I. aus dem Haus Oranien-Nassau. D'Belsch gouf no der Belscher Revolutioun vun 1830 onofhängeg, eng Onofhängegkeet, déi allerdengs eréischt 1839 vum Wëllem I. unerkannt gouf.

Den hollännesche Kinnik war gläichzäiteg Groussherzog vu Lëtzebuerg, wou d'Lex Salica (wouno keng weiblech Persoun op den Troun duerft kommen) gegollt huet. Wéi de Wëllem III. bei sengem Dout 1890 nëmmen eng Duechter (d'Kinnigin Wilhelmina) hannerlooss huet, ass de Lëtzebuerger Troun un eng aner Linn am Haus Nassau, op dem Wëllem säi Cousin [Adolphe vu Lëtzebuerg|Adolf vu Nassau]] iwwergaang.

Am Éischte Weltkrich war Holland offiziell neutral. Seng Truppen bloufen awer bis zum Enn vum Krich mobiliséiert. Wéi du den Däitsche Keeser Wilhelm II. huet missen ofdanken ass hien no Holland an den Exil gaang.

Och am Zweete Weltkrch huet d'hollännesch Regierung am Ufank probéiert, sech neutral ze vehalen. Den Hitler ass iewer an Holland agefall, fir Frankräich vum Norden aus ze besetzen a sou d'Maginot-Linn ze emgoen. Nodeem datt d'hollännesch Arméi sech dräi Deeg lang gewiert hat, hunn déi däitsch Truppen de 14. Meei 1940 Holland gezwongen, opzeginn. Dat schrecklecht Bombardement vun Rotterdam an d'Drohung och grad sou mat dem zéi verdeedegten Utrecht ze verfueren, hat duerfir den Ausschlag ginn. D'kinneklech Famill war an dësem Moment schon no England geflücht. Vun do u blouf Holland vun der Wehrmacht besat. D'Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) ënner dem Anton Adriaan Mussert huet mat den däitschen Besatzungstruppe kollaboréiert, huet awer kee signifikanten Aflooss erreecht, net bei der Bevëlkerung an och net bei de Besatzungsautoritéiten. Allerdengs hate sech 60.000 Hollänner fräiwëlleg bei d'Waffen-SS gemellt, de stäerksten auslännesche Kontigent vun der Waffen-SS. Nom Debarquement vun den Alliéierten an der Normandie ass et mat der Juddeverfolgung duerch déi däitsch Besatzer lassgaang. De Februarstreik 1941 geint d'Deportationen gouf am Blutt erstéckt. Vun den 160.000 Judden an Holland hunn der nëmmen 30.000 d'Enn des vum Krich iwwerlieft. Symbol fir d'Juddeverfolgung ass de Fall vum Anne Frank.

Den 11. Januar 1942 huet Japan d'hollännescht Ostindien iwwerfall. D'Hollänner hunn den 1. Mäerz 1942 kapituléiert.

De südlechen Deel vun Holland gouf an der zweeter Halschent vun 1944 vun den Alliéirten Truppen op hirem Virmarsch befreit; den Norden vum Land awer eréischt géint d'Krichsenn. Direkt no senger Befreiung vun der japanescher Besatzung (17. August 1945) huet dat hollännescht Ostindien sech onofhängeg erkläert a sech de Numm Indonesien ginn. D'hollännesch Truppen hunn zwar probéiert, dat ze verhënneren, hunn awwer schléisslech de 27. Dezember 1949, no haarde Kämf, Indonesien och formal an d'Onofhängegkeet entlooss.

1952 huet Holland zesumme mat Frankräich, Däitschland, Italien, der Belsch a Lëtzebuzrg d'Europäesch Communautéit fir Kuel a Stol (an domatter déi spéider Europäesch Unioun) gegrënnt. Et zielt och zu de Grënnungsmembere vun der NATO.

Am Februar 1953 huet eng Stuermflut de Südweste vun Holland iwwerschwemmt, 1800 Leit sinn dobäi em d'Liewe komm. Holland ass och e Grënnungsmember vun der Benelux-Wirtschaftsunioun (zënter 1944 geplangt, den 3. Februar 1958 festgeluecht an den 1. November 1960 a Kraaft getrueden). 1980 ass d'Beatrix Kinningin ginn, nodeems hir Mamm Juliana mat 71 Joer ofgedankt huet.

D'Hollänner hu sech den 1. Juni 2005 mat enger grousser Majoritéit vu 61,6 % géint de Vertrag iwwert eng europäesch Verfassung fir Europa ausgesprach.

[Änneren] Linken

[Änneren] Kuckt och

• Regioun Holland
• Benelux

[Änneren] Notizen a Referenzen

1. ↑ Geschat fir 2007 vum Centraal Bureau voor de Statistiek (Juni 2007).
2. ↑ Fischer Weltalmanach 2006. Zahlen, Daten, Fakten. Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-596-72006-0; S. 334,117,126,321,325

[Änneren] Um Spaweck

• (nl) www.overheid.nl Portal vum hollännesche Staat