Sonnenzäit

Vu Wikipedia
Wiesselen op: Navigatioun, sichen
Qsicon Ueberarbeiten.png Dësen Artikel entsprécht net de Wikipediacritèrë fir en enzyklopedeschen Artikel. Dat kann dru leien datt Schreif- oder Tippfeeler dran ze fanne sinn, oder en nach net nom Stil vun engem Wikipediaartikel formatéiert gouf. Et kann och sinn, datt den Inhalt net an eng Enzyklopedie gehéiert, sou wéi en am Moment do steet. Fir ze verhënneren datt dësen Artikel eventuell geläscht gëtt, muss en onbedéngt iwwerschafft ginn.
Sonnenauer un engem Kierchtuerm
Bekanntmaachung zu Uetersen fir d'Zäitëmstellung den 1. Abrëll 1893 vu Lokalzäit op Zonenzäit (MEZ)

Fir d'Dageszäit unzegi gëtt de Begrëff Lokalzäit an en etleche Bedeitunge gebraucht:

  • Am dackste gëtt Lokalzäit als Alternativ zu der Zonenzäit gebraucht. Dëst ass dëi gesetzlech Zäit op enger Plaz (Uertschaft oder Stad), vun där geschwat gëtt. Si gëllt awer doriwwer eraus op alle Plazen, déi zesummen déiselwecht Zäitzon formen. Eng Zäitzon erstreckt sech am Idealfall iwwer 15° Ënnerscheed an der geographescher Längt. D'Zonenzäit an der Nopeschzäitzon ënnerscheed sech ëm ±1  Stonn.
  • Wann d'Dageszäit op de Sonnestand bezunn gëtt, ass mat Lokalzäit d'Sonnenzäit gemengt. Dës ass nëmmen op Plazen, déi op demselwechte Längtegrad leien, dselwecht. Si ännert sech ëm 4 Minutten, wa sech d'geographesch Längt ëm 1° ännert.
    • Déi onkorrigéiert Sonnenzäit ass déi richteg Lokalzäit (richteg Sonnenzäit). 12 Auer Mëtteg ass, wann d'Sonn am héchste steet.
    • Déi mëttel Lokalszäit (mëttel Sonnenzäit) ass déi d'Moyenne vun der Sonnenzäitdéi iwwer Jore gerechent gëtt. Déi periodesch Ofwäichunge vun der richteger Lokalzäit vun der mëttlerer Lokalzäit bis ongeféier ± 1/4 Stonn gi mat der sougenannter Zäitequatioun uginn.

Richteg Lokalzäit (WOZ)[änneren | Quelltext änneren]

Wann d'Sonn am lokale Meridian steet (also exakt am astronomesche Süden an am héchsten op hirem Dagesbou), ass déi richteg Lokalzäit 12 Auer (Meridianduerchgank). Vum Nordpol bis zum Südpol ass um gläiche Längegrad déi gläich richteg Lokalzäit.

Déi richteg Lokalzäit ass och déi Zäit, déi eng gewéinlech Sonnenauer uweist, wéi op der niewestoender Sonnenauer um Kierchtuerm.

Opgrond vun der elliptescher Bunn vun eiser Äerd ëm d'Sonn souwéi d'Schréiegt vun der Äerdachs géint d'Bunnfläch vergeet awer déi richteg Sonnenzäit net gläichméisseg.

Mëttel Lokalzäit (MOZ)[änneren | Quelltext änneren]

Déi gläichméisseg vergoend Zäit war ufanks nëmme fir astronomesch Observatiounen vu Bedeitung. Hire Gebrauch gouf awer bal och fir den Alldag selbstverständlech. Dozou hat déi mechanesch Auer gehollef, déi zwar am Ufank net genee gelaf ass, awer prinzipiell de gläichméissege Verlaf vun der Zäit gemoos huet. Haut gëllt si als Synonym fir déi gläichméisseg vergoend Zäit.

Dës gläichméisseg vergoend Zäit nennt een mëttel Zäit, wat sech och op déi mëttel Sonnenzäit bezitt. Dës léisst sech mat Hëllef vun enger Sonnenauer nëmme mat groussem Opwand moossen, kann awer aus der moossbarer richteger Sonnenzäit duerch Korrektur ermëttelt ginn.

Déi mechanesch Auer gouf um Enn vum Mëttelalter erfonnt a koum fir d'éischt als Tuermauer zum Asaz. D'Sonnenauer blouf bis an d'Neizäit eran parallel am Gebrauch. Laang Zäit war een op si ugewisen, fir déi mechanesch Auer all Dag ze riichten. Laang gouf dru festgehalen, den Oflaf vun der Dageszäit enk mat dem Laf vun der Sonn ze verbannen. Déi enk Dageszäitbindung un eng Uertschaft huet eréischt gehënnert, nodeem wäit Reesen während engem Dag méiglech goufen.

D'Mëttelsonnenzäit wier mat der richteger Sonnenzäit identesch, wann d'Äerdbunn ëm d'Sonn exakt kreesfërmeg wier an d'Äerdachs vertikal zu der Bunnfläch stéing. Op etleche modernen Sonnenauere gëtt den Zäitausgläich zum Beispill mat Stonneschläifen um Zifferblat, déi d'Form vun engem Analemma hunn, gemaach (kuckt d'Bild).

Zonenzäit[änneren | Quelltext änneren]

Wou mam Opkomme vun der Eisebunn grouss Strecken a kuerzer Zäit zréckgeluecht konnte ginn, gouf eng fir d'Bedreiwer a Passagéier eenheetlech Zäitangab néideg, d'Eisebunnszäit. Ufanks huet meeschtens déi mat mechaneschen Aueren festgeluecht mëttel Lokalzäit vun der Heemechtsgare gezielt. Am Bild uewen ass d'Ofwäichung vun der mëttlerer Lokalzäit zu Lauenförde/Weser vun där vum Bezuchsuert Berlin (Stadmëtt) uginn, passend no 1848. Du gouf et eng eenheetlech Landeszäit, déi meeschtens op der mëttlerer Lokalzäit vun der Landhaaptstad baséiert huet (Beispillsweis Berliner Zäit, Münchener Zäit (7 Minutten Differenz), … Prager Zäit da Wiener Zäit, Paräisser Zäit, Athener Zäit, Lissaboner Zäit, Madrider Zäit, asw.).

Déi sech an Nordamerika quer duerch de ganze Kontinent erstreckend Eisebunnlinne goufen Ulass, vergläichbar Zonenzäiten unzeleeën. D'Cliente vun der Eisebunn benotzen tëscht Atlantik a Pazifik net méi eng eenzeg Lokalzäit, déi sech onpraktesch bis e puer Stonnen vun der ërtlecher Sonnenzäit ënnerscheed. D'Eisebunnclienten erreechten no am Mëttel 15° Längegradënnerscheed eng nei Zäitzon, wou si d'Auer ëm eng Stonn verstelle mussten. Dës amerikanesch Praxis gouf Virbild fir déi weltwäit Ariichtung ënnereneen vergläichbarer gesetzlecher Zonenzäiten an alle Staaten. Op Grond vun de klengen Ausdehnungen an Europa huet de westlechen Deel mat Ausnam vu Groussbritannien, Irland an Portugal déi gläich gesetzlech Zäit, nämlech déi an der Zäitzon mat Bezuchslängegrad 15° Ost (MEZ). Si ass identesch mat der MOZ op Plazen mat dësem Längegrad.

Mëttegweiser op der Facade vum Palais des ducs de Bourgogne zu Dijon

Wëssenswäertes[änneren | Quelltext änneren]

Déi mat enger Sonnenauer ugewisen Zäit war laang déi geneest reproduzéierbar Zäitskala. Bis zum Ufank vum 19. Joerhonnert ware Sonnenauere gemengt, wann ee vun Auere geschwat huet.[1] Och nodeem sech am ëffentleche Gebrauch déi mëttel Lokalzäit duerchgesat hat, war een op d'Sonnenauer ugewisen. Déi d'mëttel Lokalzäit uweisend mechanesch Aueren waren ongenee. Et huet een e Mëttagweiser (Bild) gebraucht, fir si eemol den Dag no der mëttlerer Sonn ze riichten. De Mëttagweiser gouf fir Mëtteg gemooss an uschléissend korrigéiert op 12 Auer mëttel Lokalzäit.

No der Aféierung vun der Telegraphie gouf de Mëttagweiser net méi gebraucht. Vu zentrale Plaze goufen korrigéierend Zäitzeechen verschéckt. Déi haiteg Funkauere ginn automatesch mat héchstgeneeën Atomauere korrigéiert.

Kuckt och[änneren | Quelltext änneren]

Saturn 01.svg Portal Astronomie

Literatur[änneren | Quelltext änneren]

Um Spaweck[änneren | Quelltext änneren]

Referenzen[änneren | Quelltext änneren]

  1. Bassermann-Jordan/Bertele: Uhren, Verlag Klinkhardt & Biermann, 1961, Seite 101