Biergkarabach

Vu Wikipedia
Op d'Navigatioun wiesselen Op d'Siche wiesselen
Detailkaart
Landschaft vu Biergkarabach

Biergkarabach (Armenesch Լեռնային Ղարաբաղ/Lernajin Gharabagh; Aserbaidschanesch Dağlıq Qarabağ oder Yuxarı Qarabağ, "ieweschte schwaarze Gaart"), och nach dacks no der armenescher Alternativbezeechnung Arzach oder no der russescher Bezeechnung Nagorny Karabach genannt, ass eng Regioun déi am Südoste vum Klenge Kaukasus läit, an haaptsächlech vun Armenier bewunnt, mä zanter knapps 100 Joer tëscht Armenien an Aserbaidschan ëmstridden ass.

Déi territorial Definitioun vun der Regioun huet iwwer d'Zäit geännert. Den historeschen Territoire huet ganzer 8223 km² ëmfaasst[1][2]. Dacks gëtt Biergkarabach awer als politesche Begrëff mat dem fréieren Autonome Gebitt Biergkarabach bannent der fréierer Aserbaidschanescher SSR gläichgesat, engem Territoire vun enge 4400 km². Obschonn et ëmmer nach offiziell op aserbaidschaneschem Staatsgebitt läit, ass dee gréissten Deel vu Biergkarabach zanter 1992 awer de facto ënner Kontroll vun der international net unerkannter Republik Arzach.

D'Regioun ass vu Bierger a Bëscher markéiert, se huet awer och eng Rei relativ flaach Däller. Si läit an der Moyenne op 1100 m iwwer dem Mier.

Geschicht[änneren | Quelltext änneren]

D'Gebitt vu Biergkarabach war an der Antiquitéit dacks en Deel vun Armenien, an am 4. Joerhonnert gouf d'Chrëschtentum Staatsrelioun.

Duerch d'arabesch Besetzung am 8. Joerhonnert koum d'Regioun ënner d'Kontroll vu verschiddene muslimesche Vëlker. Am 9. Joerhonnert konnte sech awer zwéin armenesch Fierschte mat Erfolleg géint d'Araber revoltéieren an nees onofhängeg ginn. Hir Herrschaft huet vun do bis ugaangs vum 19. Joerhonnert gedauert, och wa se spéider Vasalle vu verschiddene gréissere Räicher waren, zum Schluss vum Perserräich.

1805 hu se sech dem Russesche Räich ënnerstallt, an 1813 huet Persien dat am Traité vu Golestan och acceptéiert. No der Oktoberrevolutioun 1917 hu souwuel Armenier wéi och Aserbaidschaner Usproch op Biergkarabach erhuewen an et koum zu éischte militäreschen Ausenanersetzungen. 1920 hunn d'Bolschewiken alles ageholl, 1923 huet de kaukasesche Büro vum Zentralkommittee vun de Bolschewiken, deen ugaangs gewëllt war am Sënn vun den Armenier ze decidéieren, a Presenz vum Stalin deen nom Prinzip divide et impera verfuer huet, decidéiert fir dat zu 94 % vun Armenier bewunnt Biergkarabach an d'Aserbaidschanesch SSR anzeglidderen, mat dem Kärdeel als Autonom Oblast Biergkarabach an dem Rescht als aseresche Korridor ouni iergend e spezielle Status obwuel och dee vun Armenier bewunnt war.

Wärend den nächste 65 Joer geschitt net vill well d'Kommunisten den Domm drop haten, mä 1988 am Kader vun der Perestroika autoproklaméiert sech d'Autonom Oblast als eegestänneg Sowjetrepublik, um selwechten Niveau wéi Armenien an Aserbaidschan. Aserbaidschan verlaangt Biergkarabach vum Gorbatschow zréck an et kënnt zu anti-armenesche Progromer mat e puer honnert Affer zu Sumgait bei Baku an 1990 zu Baku selwer. An der Folleg kënnt et zu béidsäitegen Ausweisungswelle vun de jeeweilege Minoritéiten.

Den Zerfall vun der Sowjetunioun 1991 huet zur Onofhängegkeet vun Armenien an dem Aserbaidschan gefouert. Biergkarabach profitéiert an erkläert sech och onofhängeg, mä Aserbaidschan wëll et déi Kéier net nëmmen net acceptéiere mä hëlt der Regioun souguer hiren Autonomiestatus ewech. Biergkarabach reagéiert mat engem offizielle Referendum bei deem eng grouss Majoritéit fir d'Onofhängegkeet stëmmt. Aserbaidschan schéckt dunn Truppen a blockéiert all Accès vun der Enklav, wat zu enger humanitärer Katastroph féiert. D'Awunner vu Biergkarabach organiséiere sech awer mat Hëllef vun Armenien fir sech z'ernieren an ze wieren, wat hinnen och geléngt sou datt beim Waffestëllstand 1994 d'Armenier e Groussdeel vu Biergkarabach an de sougenannten aseresche Korridor als Pufferzon besat hunn. D'Onofhängegkeet vu Biergkarabach gouf international awer net unerkannt.

Laang war et du roueg, vun e puer Schéissereien ofgesinn. 2016 awer attackéieren d'Aserbaidschaner nees, et kënnt zum "Krich vu Véier Deeg", deen zu 77 Doudeger op armenescher Säit an iwwer 149 Doudeger op aserbaidschanescher Säit féiert, an eng 800-2000 Hektar Pufferzon geroden ënner Kontroll vun Aserbaidschan.

Kaart vum Konflikt 2020

De 27. September 2020 bombardéiert Aserbaidschan d'Haaptstad Stepanakert an den aseresche President Ilham Alijew erkläert de Krich. Ënnerstëtzt gëtt e vun der Tierkei, déi masseweis syresch Sëldner schéckt. International bleift Armenien elenggelooss, Israel verkeeft Aserbaidschan wärend dem Konflikt Waffen, Russland seet et géif nëmmen agräife wann Armenie selwer besat géif ginn, Frankräich verlaangt just "Erklärunge" vun der Tierkei a Lëtzebuerg léisst guer näischt verlauden. Nodeems Schuschi, dat op enger Héicht iwwer Stepanakert läit, vun den Aserbaidschaner zum Deel ageholl gouf, koum et den 10. November zu engem Waffestëllstand, deen den Dag virdrun vum armenesche Premier, dem aserbaidschanesche President an dem russesche President als Vermëttler ënnerschriwwe gouf. Aserbaidschan däerf déi Deeler vu Biergkarabach halen déi se 1994 besat hat an déi se 2020 derbäigeholl huet (d.h. Schuschi an Hadrut), Armenie muss sech aus der ganzer Pufferzon zréckzéien, Russland schéckt eng Friddenstrupp vun 2000 Zaldote déi wärend 5 Joer e 5 km breede Landkorridor tëscht Armenien an dem Reschtdeel vu Biergkarabach an d'Strooss tëscht Aserbaidschan an hirer Exklav Nachitschewan bewaacht.

Populatioun a Kultur[änneren | Quelltext änneren]

Populatioun vum Autonomen Oblast Biergkarabach (1926-1989) an der Republik Nagorny Karabach (2005) no den ethnesche Gruppen
Ethnie
group
1926 1939 1959 1970 1979 1989 20051
Awunner % Awunner % Awunner % Awunner % Awunner % Awunner % Awunner %
Armenier 111.,694 89,1 132.800 88,0 110.053 84,4 121.068 80,5 123.076 75,9 145.450 76,9 137.380 99,7
Aserbaidschaner 12.592 10,0 14.053 9,3 17.995 13,8 27.179 18,1 37.264 23,0 40.688 21,5 6 0,0
Russen 596 0,5 3.174 2,1 1.790 1,4 1.310 0,9 1.265 0,8 1.922 1,0 171 0,1
Ukrainer 436 0,3 193 0,1 140 0,1 416 0,2 21 0,0
Anerer 416 0,3 374 0,2 568 0,4 563 0,4 436 0,3 609 0,3 159 0,1
Total 125.300 150.837 130.406 150.313 162.181 189.085 137.737
1Den Territoire vum Autonomen Oblast Biergkarabach an der Republik Nagorny Karabach ass anescht.

Déi armenech Populatioun vun der Regioun schwätzt den Dialekt vum Karabach, deem meeschtgeschwaten armeneschen Dialekt gemooss un der Zuel vun de Spriecher bis zu der sowjetescher Period, wéi dunn den Dialekt vun Eriwan déi offiziell Sprooch vun der Armenescher Sozialistescher Sowjetrepublik gouf[3].

Literatur[änneren | Quelltext änneren]

  • Haig E. Asenbauer: Zum Selbstbestimmungsrecht des armenischen Volkes von Berg-Karabach. Wilhelm Braumüller, Wien 1993. (Reihe Ethnos Bd. 41).
  • Hravard Hakobian, Manfred Richter (Hrsg.): Armenisches Berg-Karabach/Arzach im Überlebenskampf: christliche Kunst, Kultur, Geschichte. Edition Hentrich, Berlin 1993.
  • Emil Souleimanov: Der Konflikt um Berg-Karabach. In: OSZE-Jahrbuch. – 10 (2004), Bd. 10 (2004), S. 217–236.
  • Ferhat Avsar: Schwarzer Garten im Land des ewigen Feuers. Entstehungsgeschichte und Genese des Karabach-Konflikts'. Manzara Verlag, Darmstadt 2006.

Um Spaweck[änneren | Quelltext änneren]

Commons: Biergkarabach – Biller, Videoen oder Audiodateien

Referenzen[Quelltext änneren]

  1. Robert H. Hewsen, The Meliks of Eastern Armenia: A Preliminary Study, in Revue des études Arméniennes, IX, 1972, S. 288.
  2. Robert H. Hewsen, Armenia: A Historical Atlas, The University of Chicago Press, 2001, S. 264.
  3. Robert H. Hewsen, The Meliks of Eastern Armenia: A Preliminary Study, in Revue des études arméniennes, IX, 1972, S. 289