Germanesch Sproochen

Dëse Sproochen- a Linguistikartikel ass eréischt just eng Skizz. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran.

Dësen Artikel soll eng Iwwersiicht iwwer d'germanesch Sproochen ubidden. Déi däitsch Sprooch selwer gëtt an engem eegenen Artikel behandelt.

D'germanesch Sprooche sinn eng Branche vun der indoeuropäescher Sproochefamill. Si bestinn aus ronn 20 Sprooche mat ongeféier 500 Millioune Mammesproochler.

E charakteristesche Phenomeen vun alle germanesche Sproochen ass d'Verännerung am Konsonantismus vun der germanescher Lautverrécklung – eppes, dat et an aneren indoeuropäesche Sproochen net gëtt.

Entwécklung vum Däitschen

Dëst Kapitel muss iwwerschafft ginn. Dat kann dru leien, datt Schreif- oder Tippfeeler dran ze fanne sinn, datt den Opbau net der Wikiformatéierung entsprécht oder datt den Inhalt net ganz korrekt ass oder net explizit genuch ass, sou wéi en den Ament do steet.
Zousätzleche Grond: schlecht Sprooch; Sätz net ze verstoen

D'Ausglidderung an d'Konstituéierung vun der däitscher Sprooch aus dem Germanesche kéint am beschten als dräifache sproochgeschichtleche Virgank verstan ginn:^[1] Déi zouhuelend Differenzéierung vum Spéitgemenggermaneschen iwwer d'Südgermanescht zum Elbgermaneschen an, a méi klengem Mooss, zum Rhäin-Wesergermaneschen, op deenen déi fréimëttelalterlech Stammestdialekter berouen. D'Integratioun am fränkesche Räichsverband zum Alhéichdäitschen. Déi schrëft- oder héichsproochlech Iwwerschichtung op héichdäitscher (méi genee: ostmëtteldäitscher a südostdäitscher) Grondlag, woubäi och d'Nidderdäitscht der däitscher Sprooch definitiv ageverleift gouf, obwuel eng Beeinflussung vum Héichdäitschen hier zënter alhéichdäitscher Zäit festzestellen ass.

Lieweg germanesch Sproochen

Englesch (English, weltwäit 360–400 Millioune Mammesproochler)
Däitsch (Deutsch, ronn 90 Millioune Mammesproochler gréisstendeels an den däitschsproochege Länner)
Hollännesch (Nederlands, ronn 23 Millioune Mammesproochler an den hollänneschsproochege Länner)
Bairesch (Boaresch, ronn 12 Millioune Mammesproochler an Däitschland, an Éisträich an an Italien)
Schweedesch (Svenska, ronn 9,1 Millioune Mammesproochler a Schweden an a Finnland)
Afrikaans (Afrikaans, ronn 7,1 Milliounen a Südafrika an an Namibien)
Dänesch (Dansk, ronn 5,5 Milliounen an Dänemark, Grönland, op Färöer an an Däitschland)
Norwegesch (Norsk, ronn 5 Milliounen an Norwegen)
Jiddesch (ייִדיש, manner wéi 1,5 Milliounen an Europa, Israel, an den USA an a Russland)
Limburgesch (Limburgs, ronn 1,3 Milliounen an Holland an an der Belsch)
Nidderdäitsch (Plattdüütsch, 1–2 Milliounen an Däitschland, Holland, Dänemark an an Nord- a Südamerika)
Westfrisesch (Frysk, ronn 470.000 Mammesproochler an Holland)
Lëtzebuergesch (ronn 390.000 Mammesproochler zu Lëtzebuerg an an der Belsch)
Islännesch (Íslenska, ronn 331.000 Mammesproochler an Island)
Scots (Scots, ronn 125.000 Mammesproochler a Groussbritannien)
Färöesch (Føroyskt, ronn 66.000 Mammesproochler op Färöer)
Nordfrisesch (Nordfriisk, ronn 10.000 Mammesproochler an Däitschland)
Elvdalesch (Övdalską, ronn 2.400 Mammesproochler a Schweden)
Fersentalesch (Bersntoler Sproch / Mòcheno, manner wéi 1.900 Mammesproochler an Italien)
Saterlandfrisesch (Seeltersk, den eenzege liewegen Ostfriseschen Dialekt mat ronn 1.000 Mammesproochler an Däitschland)
Zimbresch (Zimbar / Tzimbar / Zimbrisch / Tàuć, ronn 400 Mammesproochler an Italien)
Wilamowiceësch (Wymysiöeryś, 70–100 Mammesproochler a Polen)

Gesamtgermanesch Nomina

Folgend Nomina sinn a bal alle germanesche Sprooche vertrueden a kënnen och fir d'Ur-Indogermanesch rekonstruéiert ginn:

Däitsch	Alhéich- däitsch	Lëtze- buergesch	Lim- burgesch	Hollän- nesch	Alhollän- nesch	Al- sächsesch	Englesch	Al- englesch	Schwe- desch	Islän- desch	Alnor- desch	Gotesch	(Ur-)Ger- manesch	Ur-Indo- germanesch
Vater	fater	((Papp))	vader/pap	vader	fader	fadar	father	fæder	far	faðir	faðir	fadar	*fađer	*pətér
Mutter	muoter	Mamm	mooder/mam	moeder	muoder	modar	mother	modor	mor	móðir	móðir	–	*mōđer	*mater
Bruder	bruoder	Brudder	broor	broe(de)r	bruother	brođar	brother	brođar	bror	bróðir	bróðir	broþar	*brōþer	*bhrater
Schwester	swester	Schwester	zös(ter)	zus(ter)	suster	swestar	sister	sweostor	syster	systir	systir	swistar	*swester	*suesor
Tochter	tohter	Duechter	dochter	dochter	dohter	dohtar	daughter	dohtar	dotter	dóttir	dóttir	dauhtar	*duχter	*dhugəter
Sohn	sunu	Bouf	zoeën	zoon	suno	sunu	son	sunu	son	sonur	sunr	sunus	*sunuz	*suənu
Herz	herza	Häerz	hert	hart	herta	herta	heart	heorte	hjärta	hjarta	hjarta	hairto	*χertōn	*kerd
Knie	knio	Knéi	kni-j	knie	kni	knio	knee	cneo	knä	kné	kné	kniu	*knewa	*genu
Fuß	fuoz	Fouss	voot/poeët	voet	fuot	fōt	foot	fot	fot	fótur	fótr	fotus	*fōt-	*pod
Aue²	ouwi	-	gêrm	ooi	ouwi	ewwi	ewe	eowu	–	–	ær	aweþi	*awi	*owi
Kuh	kuo	Kou	kow	koe	kuo	ko	cow	cu	ko	kýr	kýr	–	*k(w)ou	*gwou
Elch	elaho, eliho	Elch	eland	eland	elo	elaho	elk	eolh, eolk	älg	elgur	elgr	–	elhaz, algiz	h₁élḱis, h₁ólḱis
Mähre	meriha	Mier	maer	merrie	marchi	merge	mare	mere, miere	märr^[2]	–	merr	*marhijō	*marḱ-
Schwein	swin	Schwäin	zwiên	zwijn	swīn	swin	swine	swin	svin	svín	svín	swein	*swina	*sus/suino
Hund	hunt	Hond	hoônd	hond	hunda	hund	hound³	hund	hund	hundur	hundr	hunds	*χundaz	*kuon
Wasser	wazzar	Waasser	water	water	watar	watar	water	wæter	vatten	vatn	vatn	vato	*watōr	*wódr̥
Feuer	fiur	Feier	veur	vuur	fuir	fiur	fire	fyr	fyr^[3]	–	fúrr	–	fōr, fuïr	*péh₂ur
((Bam))⁴	–	(Bam)	boum	(boom)	(bom)	trio	tree	treo(w)	träd	tré	tré	triu	*trevam	*deru
((Rad)), (Well)	–	Well	raad	wiel	wēl	–	wheel	hweol	hjul	hjól	hvél	–	*hwehwlą	*kʷékʷlo-

² neihéichdäitsch Aue = Mudderschof (vereelst, regional)
³ neuenglesch hound = Juegdhond
⁴ vergläich awer déi lescht Silb a Flie-der, Holun-der Et gëtt awer och e puer germanesch Nomina, déi net aus dem Ur-Indogermaneschen ierf ze schénge sinn:^[4]

Däitsch	Alhéich- däitsch	Lëtze- buergesch	Lim- burgesch	Hollän- nesch	Alhollän- nesch	Al- sächsesch	Al- englesch	Eng- lesch	Schwe- desch	Is- ländesch	Al- nordesch	Go- tesch	(Ur-) Germanesch
Pflug	pfluog	Plou	ploeg	ploeg	pluog	plōg	plōh	plough, plow	plog	plógur	plógr	plōgaz, plōguz
Hand	hant	Hand	hând	hand	ande	hond	hand	hand	hand	hönd	hönd	handus	*χanduz

↑ Stefan Sonderegger: Grundzüge deutscher Sprachgeschichte. Diachronie des Sprachsystems. Band 1: Einführung, Genealogie, Konstanten. Walter de Gruyter, Berlin 1979 (Nodrock 2011), S. 118–128.
↑ Svensk etymologisk ordbok (1922), S. 503
↑ haut „Liichttuerm“, historesch kuckt Svensk etymologisk ordbok (1922) S. 164 3. fyr … fyr och flamma („Feier a Flam“)
↑ Kluge. Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache, 24. Aufl. S. 679: Pflug – Bezeigung a Beleeaglag widdersproochlech. Langobardesch plovum; Plinius huet e verbesserte Plou mam Numm plaumorātum am gallesche Rätien ernimmt.

[1] Stefan Sonderegger: Grundzüge deutscher Sprachgeschichte. Diachronie des Sprachsystems. Band 1: Einführung, Genealogie, Konstanten. Walter de Gruyter, Berlin 1979 (Nodrock 2011), S. 118–128.

[2] Svensk etymologisk ordbok (1922), S. 503

[3] ut „Liichttuerm“, historesch kuckt Svensk etymologisk ordbok (1922) S. 164 3. fyr … fyr och flamma („Feier a Flam“)

[4] Kluge. Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache, 24. Aufl. S. 679: Pflug – Bezeigung a Beleeaglag widdersproochlech. Langobardesch plovum; Plinius huet e verbesserte Plou mam Numm plaumorātum am gallesche Rätien ernimmt.

[1]

[2]

[3]

[4]