Lëtzebuerger Frang

Lëtzebuerger Frang

Typ	fréier Wärung
Land	Lëtzebuerg
ISO-Code	LUF
Zentralbank	Banque centrale du Luxembourg
Agefouert	20. Dezember 1848
Ofgeschaaft	1. Januar 2002
ersat mat	Euro

1-Frang-Mënz Feierstëppler (1952, verso)

De Lëtzebuerger Frang (ofgekierzt: LUF) war tëscht 1854 an 1999 (ausser tëscht 1941 an 1944) déi offiziell Wärung zu Lëtzebuerg. En ass bis 2002 an Zirkulatioun bliwwen, éier en dunn mam Euro ersat gouf. An der Period vun 1999 bis 2002 war de Lëtzebuerg Frang eng Subdivisioun vum Euro (1 Euro = 40,3399 Frang), obwuel den Euro dunn nach net zirkuléiert ass.

Urspronk

Iwwer den Zäitpunkt vun der Schafung vum Lëtzebuerger Frang si sech d'Fachleit oneens. Vill vun hinne^[Wien?] sinn der Meenung, datt den Urspronk vum Lëtzebuerger Frang op d'Joer 1842 zeréckgeet. Duerch een Arrêté vum 16. Mäerz 1842 gouf eng Relatioun fixéiert tëscht der Wärung an Zirkulatioun, dem Frang, an der däitscher Buchwärung, déi fir d'Ofrechnung vun den Douaneskäschte benotzt ginn ass. D'Paritéit: 1 Frang = 8 däitsch Silbergros ass du festgesat ginn. Déi Relatioun huet zwar haaptsächlech d'Operatioune mam däitschen Zoll betraff, mä et goufen och Wueren zu Lëtzebuerg mat der däitscher Reichsmark bezuelt. Ëmmerhi war et en éischten ëffentleche Versuch, eng Kloerstellung an der komplizéierter dualistescher Wärungssituatioun erbäizeféieren.

Op een zweete gesetzlechen Akt gëtt sech nach beruff, fir d'Bestoe vum Lëtzebuerger Frang z'erklären, an zwar op d'Gesetz vum 20. Dezember 1848, dat virgeschriwwen huet, déi administrativ Comptabilitéite missten a Frange gefouert ginn.

De Lëtzebuerger Frang an der Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun

10 Frangschäin 1924.

Ausgangspunkt

1918 ass den Zollveräin zu Enn gaangen. Well dunn nach keng Kloerheet iwwer déi zukünfteg Wärungssituatioun an den zukünftege Wirtschaftspartner bestanen huet, gouf eng Iwwergangsléisung fonnt. D'Regierung huet dunn, zousätzlech zu de schonn am Éischte Weltkrich geklappte Frangmënzen, Keesebongen a Frangen an Ëmlaf bruecht. Si sollten et erlaben, d'Mark aus dem Verkéier ze zéien. Et war déi zweet Manifestatioun um Wee vun der Kreatioun vun engem Lëtzebuerger Frang.

Zu enger eenegermoosse gereegelter Situatioun koum et eréischt, wéi 1922 d'Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun, verbonne mat enger Wärungsassociatioun, ugefaangen huet. Och wa si keng Ausso iwwer d'Prinzippie vum Lëtzebuerger Wärungssystem enthalen huet, da gouf ëmmerhin de Wärungsëmlaf zu Lëtzebuerg bestëmmt. Hie sollt bestoen aus:

• Belsche Frangen (Billjeeën a Mënzen)
• Lëtzebuerger Frangen (Billjeeën a Mënzen); Den Emissiounsvolume vu Lëtzebuerger Schäiner war deemools nach op 25 Millioune Frang begrenzt. Dem Lëtzebuerger Frang war domat d'Roll vun engem sougenannten Zousazgeld oder Monnaie d'appoint zougeduecht.

Fir de Lëtzebuerger Frang ass 1929 den Ufank vun enger neier Etapp. Duerch dat sougenannt Stabilisatiounsgesetz vum 19. Dezember 1929 gouf de Wäert vum Lëtzebuerger Frang offiziell op 0,0418422 Gramm Gold festgeluecht. Et war zwar déi selwecht Definitioun wéi déi vum Belsche Frang, mä d'Existenz vun engem eegene Lëtzebuerger Frang war domat virleefeg bestätegt.

D'Situatioun no 1935

Eng besonnesch Situatioun an de Belsch-Lëtzebuerger Wärungsrelatiounen ass 1935 agetratt. D'Belsch war deemools duerch d'Ëmstänn gezwongen, de Belsche Frang ofzewäerten (op Franséisch: ze devaluéieren). Eng Ofwäertung vum Frang war awer zu Lëtzebuerg net erwënscht. Fir awer e praktescht Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen z'erhalen, gouf e Mëttelwee fonnt:

• D'Belsch huet ëm 28 % a
• Lëtzebuerg huet ëm 10 % ofgewäert. Eng separat Ofwäertungsoperatioun war duerch d'Gesetz vun 1929 méiglech ginn.

No der Paritéit 1 zu 1, koum et dunn zu engem neien Ëmtauschverhältnis tëscht deenen zwou Wärungen, an zwar:

• 1 Lëtzebuerger Frang = 1,25 Belsche Frang an
• 1 Belsche Frang = 0,80 Lëtzebuerger Frang.

Dat huet d'Liewen zu Lëtzebuerg staark komplizéiert. Nom Zweete Weltkrich, ass dunn déi al Paritéit (1 zu 1) erëm hiergestallt ginn. Eng däreg Fro huet sech och fir d'Avoiren an d'Engagementer a Frangen, wa keng spezifesch Wärung preziséiert war, gestallt. Dat war deemools meeschtens de Fall. Eng Léisung gouf fonnt. Si huet dora bestanen, datt et sech zu Lëtzebuerg ëm Lëtzebuerger Frangen handele géif, wann net anescht preziséiert. Vill Lëtzebuerger Banken, déi de Géigewäert vun hiren Depoten zu Bréissel placéiert haten, koumen doduerch an eng schwiereg Situatioun.

1945: Zeréck zur Normalitéit

Am Zweete Weltkrich huet d'Wärung aus der Reichsmark bestanen. D'Frange ware vum däitschen Okkupant aus dem Verkéier gezu ginn, an d'Lëtzebuerger Billjeeë sinn dunn an engem Héichuewe verbrannt ginn. Dës Situatioun gouf no der Liberatioun réckgängeg gemaach, d'Wirtschaftsunioun mat der Belsch erëm hiergestallt an d'Paritéit 1 zu 1 tëscht den zwou Wärungen nei agefouert an d'Belsch a Lëtzebuerger Billjeeën a Mënzen erëm an de Verkéier bruecht. Well et eng gewëssen Onzefriddenheet iwwer déi staark Begrenzung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht gouf, koum et a successive Schrëtt zu enger Opwäertung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht.

Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen

Wéi d'Belsch 1982 ouni Ofsprooch mat Lëtzebuerg de belsch-lëtzebuergesche Frang ofgewäert huet, huet d'lëtzebuergesch Regierung am gréisste Geheimnis eege Schäiner drécke gelooss. Si sollten als Noutplang déngen, falls d'Belsch de Frang nach eng Kéier géif devaluéieren an d'Wärungsunioun a Gefor bréngen. Lëtzebuerg hätt sech dann aus der Unioun zeréckgezunn an en eegestännege lëtzebuergesche Frang agefouert.

1993 war dëse Zenario bal Realitéit ginn.

Mam Europäesche Wiesselcoursmechanismus (ERM) sollten d'europäesch Wärungen am Virfeld vun der geplangter Wärungsunioun no dem Traité vu Maastricht vun 1992 stabil unenee gekoppelt ginn. Mee duerch massiv Spekulatiounen op den internationale Finanzmäert ass de System am September 1992 a schwéier Turbulenze geroden. Dat brittescht Pond huet den ERM misse verloossen, aner méi kleng Wärunge goufen devaluéiert.

D'Kris huet sech 1993 verschäerft, an och de franséische Frang ass ënner staarken Drock geroden.

Am August 1993 gouf de Jean-Claude Juncker informéiert, datt Däitschland an Holland géifen iwwerleeën, den ERM ze verloossen. Dat hätt praktesch d'Enn vum System bedeit.

Lëtzebuerg huet doropshin domat gedreet, d'Wärungsunioun mat der Belsch opzeléisen a sech Däitschland an Holland unzeschléissen. An deem Fall wieren déi geheim gedréckte lëtzebuergesch Schäiner an Ëmlaf komm.

Schlussendlech konnt den ERM awer gerett ginn, nodeems d'Memberstaaten de Spillraum tëscht de Wärunge vun 2,5 op 15 Prozent erweidert haten. Déi geheim Schäiner sinn dofir ni benotzt ginn a bloufen an hire Këschte verstoppt.

Kuerz virun der Aféierung vum Euro goufen d'Schäiner am September 2001 schliisslech vun der Lëtzebuerger Arméi zerstéiert.

D'Ëffentlechkeet hat bis dohinner näischt dovu gewosst. Eréischt 2001 huet de Jean-Claude Juncker d'Geschicht géintiwwer der AFP ëffentlech gemaach. 2019 ass d'Affär op engem Forum vun der Europäescher Zentralbank nach eng Kéier op d'Tapéit komm.

Interessant ass dobäi, datt d'Zuelen net ëmmer déi selwecht waren: An engem RTL-Reportage vum 2001 war vun 3 Milliarde Frang rieds, wärend de Jean-Claude Juncker 2019 vu 50 Milliarde geschwat huet.

Vum Frang zum Euro

Den 1. Januar 1999 gouf de Wiesselcours 1 EUR = 40,3399 LUF festgeluecht, an den Euro gouf als Buchwärung agefouert. Am Mäerz 1999 huet d'Regierung un all Stéit en Euro-Rechner am Scheckkarteformat verdeele gelooss fir d'Leit drun ze winnen ëmzedenken.

Euro-Rechner vir

Euro-Rechner hannen

Den 1. Januar 2002 hunn d'Billjeeën a Mënzen an Euro Cours legal kritt; an den 28. Februar 2002 war dee leschten Dag, wou een nach mat Schäiner a Mënzen a Frang bezuele konnt.

 Méi Informatioun doriwwer am Artikel Euro an am Artikel Europäesch Zentralbank.

Am Summer 2025 huet d'Lëtzebuerger Zentralbank matgedeelt, datt Enn 2024 nach eng 863.000 Lëtzebuerger-Frang-Schäiner am Wäert vu knapps 5 Milliounen Euro an Zirkulatioun wieren. Déi meescht dervun, 786.473, waren 100-Frang-Schäiner, déi warscheinlech als Souvenir versuergt géife ginn. Et sinn nach ëmmer eppes méi wéi 10.000 5.000-Frang-Schäiner am Wäert vun 1,3 Milliounen Euro am Ëmlaf. Déi kënne bis op Weideres nach ëmmer an der Lëtzebuerger Zentralbank an Euro ëmgetosch ginn. D'Mënzen a Frange kënnen allerdéngs zanter dem 31. Dezember 2004 net méi gewiesselt ginn.

Billjeeën a Mënzen

00Dëst Kapitel ass nach eidel oder onvollstänneg. Hëlleft wgl. mat, fir et ze komplettéieren.

Billjeeën

Groussherzog Jean 1964-2000/2002

1. Serie

20 Frang 1966 vir	20 Frang 1966 hannen
50 Frang 1972 vir	50 Frang 1972 hannen
100 Frang 1970 vir	100 Frang 1970 hannen

2. Serie

100 Frang vir	100 Frang hannen
1000 Frang vir	1000 Frang hannen
5000 Frang vir	5000 Frang hannen

Mënzen

Groussherzog Adolphe 1890-1906

Valeur	Joer	Vir	Hannen	Duerchmiesser	Déckt
10 Centimes oder 2 Su	1901			1,97 cm	1,2 mm

Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919

Valeur	Joer	Vir	Hannen	Duerchmiesser	Déckt
10 Centimes oder 2 Su	1918			2 cm	1,42 mm

Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964

Valeur	Joer	Vir	Hannen	Duerchmiesser	Déckt
5 Centimes oder 1 Su	1924			1,78 cm	1,3 mm
10 Centimes oder 2 Su	1930			2,19 cm	1,3 mm
25 Centimes oder 5 Su	1946			1,8 cm	1,2 mm

Groussherzog Jean 1964-2000/2002

Valeur	Joer	Vir	Hannen	Duerchmiesser	Déckt	Gültegkeet
25 Centimes oder 5 Su	1970			1,6 cm	1,1 mm	bis 28.02.2002
1 Frang	1972			2,1 cm	1,5 mm	bis 1980
1 Frang	1990			1,8 cm	1,65 mm	bis 28.02.2002
5 Frang	1981			2,4 cm	1,75 mm
5 Frang	1987			2,4 cm	1,75 mm	bis 28.02.2002
10 Frang	1974			2,7 cm	2,02 mm
20 Frang	1980			2,565 cm	2,5 mm	bis 28.02.2002
50 Frang	1990			22,75 cm	2,3 mm	bis 28.02.2002

Bei de Mënzen: Serie mam Groussherzog Jean, wéi se, bis op den Zéngter, bis zu der Aféierung vum Euro am Ëmlaf war. Den Design vu 5, 20 a 50 Fr. gouf op den Editiounen an den 1990er Joren um Avers nach eng Kéier moderniséiert, déi gewise Mënze blouwen awer am Ëmlaf.

Literatur

• Georges de Leener: Le franc luxembourgeois, Bulletin de la Banque Nationale de Belgique du 25 avril 1937
• Albert Calmes: Aperçu de l'histoire économique 1839-1939, Le Luxembourg, Livre du Centenaire, Luxembourg, 1939
• Luc Hommel: Une expérience d'union économque, Louvain,1933
• Daniel Rousseau: L'unité monétaire luxembourgeoise, Luxembourg, 1928
• Jean Masclet: Contribution à l'étude du franc luxembourgeois - Stabilisation d'une monnaie à circulation restreinte, Luxembourg, 1937
• Ernest Mühlen: Monnaie et circuits financiers au Grand-Duché de Luxembourg, Université Internationale de Sciences Comparées, Luxembourg, 1968
• Jutta Jaans-Hoche: Banque Nationale du Grand-Duché de Luxembourg 1873-1881 – Eine Episode der Luxemburgischen Währungsgeschichte, Imprimerie Saint-Paul, Luxembourg, 1981
• Christian Calmes: Au Fil de l'Histoire –Une Banque raconte son histoire - Histoire de la Banque Internationale 1856-1981, Imprimerie Saint-Paul, 1981
• Véronique Lecomte-Collin et Bruno Collin: Histoire de la monnaie, Éditions Trésor du Patrimoine, 2004
• Roger Croisé, René Link: La législation monétaire au Grand-Duché de Luxembourg de 1815 à nos jours,Edition: Lux-Numis, Luxembourg,1988,639 p.
• Paul Margue, Marie-Paule Jungblut: Le Luxembourg et sa monnaie, Publié sous l'égide de l'Institut Monétaire luxembourgeois, Esch/Alzette, 1990, 192 Säiten

Kuckt och

• Mënzen a Wärungen um Territoire vum haitege Lëtzebuerg
• Wärung
• Belsche Frang
• Euro
• Lëtzebuergesch Euromënzen

Um Spaweck

Commons: Lëtzebuerger Frang – Biller, Videoen oder Audiodateien

• Artikel vum Romain Hilgert op land.lu
• Raoul Roos, 20 Joer Euro - 20 Joer kee Lëtzebuerger Frang méi op rtl.lu den 11. Januar 2022