Norden
Vu Wikipedia, der fräier Enzyklopedie.
Norden oder Nord ass eng Haapthimmelsrichtung. Norden resp. d'Nordrichtung gëtt fir d'Navigatioun gebraucht a fir Koordinaten unzeginn.
Inhaltsverzeechnes |
Urspronk vum Wuert an aner Nimm[änneren]
D'Bezeechnung leet sech vum Alhéichdäitschen nord an der Indogermaneschen Eenheet -ner fir lénks oder ënner of, wat méiglecherweis op lénks vun der Sonn déi opgeet zréckzeféieren ass.
Norden heescht och:
- Hallefnuecht, no der Auerzäit wann d'Sonn an där Richtung steet.
- Laténgesch Septentrio (‚Siwen Dreschochsen‘), op déi siwe Stäre vum Ursa Major (Grousse Won) bezunn, als Stärebild vun de Réimer – nach haut heescht settentrionale‚ nërdlech‘
- algriichesch, arktós, Arktus fir ‚[Grousse] Bier‘, d'Stärebild, Arktos ‚lescht Liicht‘ war och eng vun de réimeschen Horen (Stonnegëttinnen) – dovun Arktis ‚Land am Norden‘ an Antarktis (Anti-Arktis ‚Géigenarktis‘, Antipoden vun der Arktis, dat legendärt ‚Südland‘)
- algr. Boréas, den ‚Nordwand‘, borealis ‚nërdlech‘ (haut ‚subarktisch‘ a Begrëffer wéi boreal Zon, borealen Nolebësch oder boreal Klimastuf, borealt Schëld), och als Hyperborea (hyper- ‚doriwwer eraus‘), dat skythescht Nordland vun de Griichen, nach erhalen am ital. iperboreo‚ nërdlech‘
- a China steet den Äerdaascht vun der Maus resp. Rat (chin. 子, zǐ) an d'Trigramm ☵ Waasser (chin. 坎, kăn) symbolesch fir den Norden.
Definitiounen[änneren]
Ëmgankssproochlech an an der Navigatioun gi mat Nord oder Norden verschidde Saache bezeechent:
- Nord, Norden
- den Norden, am Norden
- Bezeechnung fir déi nërdlech Hallschent vun engem Gebitt, z. B. vun engem Staat, enger Insel oder och vun der ganzer Welt.
- Nord weisend (rwN), true north (TN), geographesch Nord
- Richtung laanscht de Meridian zum geographeschen Nordpol. Nord weisend ass déi wichtegst Bezuchgréisst an der Navigatioun.
- Mëssweisend Nord (mwN), magnetic north (MN)
- an der Nord-Richtung vun de Feldlinne vum Äerdmagnéitfeld.
- A Mëtteleuropa ass déi Ofwäichung vu rechtweisend- zu mëssweisend-Nord sou kleng, datt déi mëssweisend-Nordrichtung trotzdeem problemlos fir d'Orientéierung a Navigatioun gebraucht ka ginn. D'Ofwäichung tëschent geographescher a magnéitescher Nordrichtung gëtt als Deklinatioun bezeechent an ass z. B. aus Isogonekaarten oder der Wandrous op Séikaarten ofzeliesen.
- Kuckt och: Deklinatioun (Geographie)
- Magnéitkompass Nord (MgN), Kompass Nord (KN), compass north (CN)
- Richtung, an déi e Magnéitkompass weist, dat heescht laanscht d'magnéitesch Feldlinne vun der direkter Ëmgéigend, déi sech aus dem Äerdmagnéitfeld (Mëssweisend Nord) a lokale Magnéitfeldstéierungen duerch elektresche Stroum a magnéitesch aktiv Materialien (Deviatioun) zesummesetzen.
- Kuckt och: Deviatioun
- Gitter Nord (GiN), grid north (GN)
- Bezuchsrichtung vun de Koordinatesystemer déi an der Satellittennavigatioun gebraucht ginn (Gauß-Krüger, UTM, UPS). Wäicht vum geographeschen Norden ëm e variablen, Meridiankonvergenz genannte Wénkel, of.
Landkaarte ginn als Rummkaarten a mat der Ausnam vu Kaarte vun de Polargebidder sou gemaach, datt d'Nordrichtung ëmmer no uewe weist. Wäicht eng Kaart vun där Konventioun of, dann ass d'Nordrichtung an der Regel duerch eng Wandrous uginn.
Och op den anere Planéite vun eisem Sonnesystem gëtt et d'Himmelsrichtung Norden, och do weist si de Nordpol un, dat heescht zum Pol an Richtung vun der Dréiachs vum Planéit.
Bestëmmung vun der Nordrichtung[änneren]
Fir d'Bestëmmung vun der Nordrichtung existéiere verschidde Methoden.
- Rechtweisend Nord léisst sech mat Hëllef vun engem Kreeselkompass ermëttelen, mat Hëllef vun engem Magnéitkompass ënner Beuechtung vun Deklinatioun an Deviatioun oder duerch Peilung mat Hëllef vun enger Land- oder Séikaart.
- Magnéitkompass Nord a Magnetesch Nord ginn am einfachste mat engem (Peil-)Magnéitkompass ermëttelt. Gëtt hien op genügender Distanz vu gläichstroumféierenden Deeler a magnéitesche Materialien ofgelies, ass d'Deviatioun an de meeschte Punkte vun der Äerd däitlech méi kleng wéi den Ogliesfeeler a soumat vernoléissegbar.
- Mat Hëllef vun enger Analogauer an dem Sonnestand kann d'Nordrichtung mat enger Genauegkeet vun ongeféier 15° bestëmmt ginn, wann een nërdlech vum nërdleche Wendekrees ass. D'Wénkelhalbéierend tëschent deem op d'Sonn ausgeriichte klengen Zäer an der 12-Uhr-Unzeig weist no Süden. Viraussetzung ass, datt d'Sonn um 12 Uhr hiren héichsten Dagesstand erreecht an d'Auer en 12-Stonnen-Zifferblatt huet. Während der Summerzäit muss d'Auer also (op mannst a Gedanken) eng Stonn zréckgestallt ginn, genee sou muss d'Auerzäit un de geographesche Ränner vun enger Zäitzon ugepasst ginn. Jee no Zäitzon kann dës Upassung bis zu zwou Stonne grouss sinn (z. B. Kanada oder Grönland).
- Am Terrain gëtt et verschidden Zeechen, déi eng graff Orientéierung zouloossen. A Mëtteleuropa sinn z. B. déi meescht Satellitteschosselen op Astra-Satellitten ausgeriicht (19.2° no Ost verdréit) a weisen domat eppes entgéingesat no der Nordrichtung. Och de Moosbewues vu Beem oder Diëcher kann ee graffen Hiwäis ginn, well si an Haaptwiederrichtung am stäerksten ass. Haaptwiederrichtung a Mëtteleuropa ass Nordwest.
-
Nuets bei kloerem Himmel duerch Peile vum Polarstär. Heifir muss eng Linn ausgoend vum Polarstär senkrecht no ënnen bis op den Horizont gezu ginn. Do, wou d'Linn den Horizont trëfft, ass d'Nordrichtung. Dës kann een z. B. mat engem Lout, also engem Fuedem mat engem Gewiicht u sengem Enn, duerchféieren. Dat lackert Enn vum Lout gëtt am ausgestreckten Aarm mat de Fangere gehalen an de Fuedem genee iwwer de Polarstär bruecht. D'Gewiicht zitt de Fuedem vertikal no ënnen an do, wou de Fuedem den Horizont visuell schneit, ass den Norden. Déi Method funktionéiert awer net an der Géigend vum Nordpol, well do de Polarstär bal vertikal iwwer dem Observeur steet, dee soumat d'Lout iwwer säi Kapp hale misst. Domat wier e Peilen iwwer de Fuedem onméiglech. Wat ee méi no bei den Equator kënnt, ëmsou méi kuerz gëtt d'Distanz tëschent Polarstär an Horizont an d'Method gëtt ëmmer méi genee.
Bestëmmung vun der Nordrichtung iwwer de Polarstär mat engem Lout
