Nullmeridian

Vu Wikipedia
Wiesselen op: Navigatioun, sichen
Den Nullmeridian (schwaarz)

Den Nullmeridian ass dee Meridian, dee vertikal zum Äerdequator steet a vum Nordpol bis zum Südpol an engem Hallefkrees verleeft, a vun deem aus d'geographesch Längt no Ost a West gezielt gëtt.

Seng Festleeung war u sech despotesch, hie gouf awer duerch en internationale Kontrakt (Internationaal Meridiankonferenz 1884) an de Meridianniveau vun dem Londoner Observatoire Greenwich geluecht a gëtt dofir dacks och Greenwich-Meridian genannt (Meridian vum Flamsteed House vum Royal Greenwich Observatory). Bis dohi ware vill verschidden Nullmeridianen am Gebrauch.

Standardméisseg gëtt d'geographesch Längt vum Nullmeridian positiv no Osten gezielt (0° bis 360°), trotzdeem ass och ëstlech Längt (0-180° Ost) a westlech Längt (0-180° West) verbreet. Als Ofkierzungen ginn O oder E fir „Osten“ an W fir „Westen“ gebraucht. D'Symbol E (englesch fir „East“, frans. „Est“) ass deelweis och am Däitschen aktuell, fir eng Verwiesselung mat Null ofzehalen. Op der Westhemispher (v.a. an den USA) ass entgéint der internationaler Norm och westlech Zielung vun 0-360° allgemeng.

Den haitege Standard, de Meridian Null vum WGS84- an ETRS89/GRS80-Bezuchsystem, ass net un d'Äerduewerfläch gebonnen, mä e modelléiert Geodetescht Datum, well Meridiane a geneeër Rechnung net uewerflächen-uertsfest sinn (Kontinentalverrécklung, Gezäitekraaften). Hie verleeft am Greenwich-Park, gutt 100 Meter ëstlech vun der historescher Greenwicher „Touriste-Linn“ vum alen Observatoire Greenwich.

Aféierung[änneren | Quelltext änneren]

D'Längt vum Nullmeridian ass deen iwwer d'Pole gemoossene hallwen Äerdëmfank vum internationalen Äerdellipsoid, also 20.003,9 km. Mat sengem géintiwwer leienden Meridian, deen zum Beispill d'Wrangelinsel bei 180° (ouni Zousaz E oder W) schneit, ergänzt sech den Nullmeridian zu engem Grousskrees op der Äerd. D'Datumgrenz verleeft deelweis (no de Pole an nërdlech vum Equator) genee op 180° Greenwich (Ofwäichungen resp. Ausname vum 180. Längegrad sinn: an der Beringstrooss, bei den Aleuten (Alaska), an Kiribati, bei den Fidschi-Inselen, bei Tuvalu, bei Tonga a bei den neiséilänneschen Inselen Kermadec an Chatham).

Virun der Festleeung op en internationalen Nullmeridian am Joer 1884 hat bal all europäescht Land säin eegenen Nullmeridian, meeschtens déi geographesch Längt vun der jeeweileger Haaptstad resp. där hiren Observatoire.

Mat dem zouhuelendem internationale Reesverkéier - besonnesch duerch d'Eisebunn – gouf e länneriwwerschreidend System noutwendeg. Zudeem gouf et ëmmer méi wichteg, eng genee international Zäit (Weltzäit) ze hunn. Si ass als Lokalzäit vum Nullmeridian definéiert.

D'International Meridian-Konferenz zu Washington 1884[änneren | Quelltext änneren]

Den historeschen Nullmeridian um Flamsteed House zu Greenwich (um Buedem an am Gebai markéiert).
Den nërdlechste Punkt vum Nullmeridian um Kontinent zu Villers-sur-Mer, Frankräich

Op der Internationaler Meridian-Konferenz de 14. Oktober 1884 zu Washington, D.C. mat Vertrieder aus 25 Natiounen gouf dee Meridian, deen duerch Greenwich leeft, als Basis vum internationalen Koordinatensystem agefouert.

Als méiglechen Internationalen Nullmeridian goufe bei der Washingtoner Konferenz fënnef Méiglechkeeten diskutéiert:

  • de Paräisser Meridian, vum Observatoire vu Paräis: 2° 20' 14.025“ ëstlech vu Greenwich
  • dee schonn zanter der Antikitéit bekannte Ferro-Meridian op haut 17° 40' 00" West
  • e méiglechen Nullmeridian bei den Azoren bei ongeféier 28° 0′ W
  • e méiglechen Nullmeridian am Pazifischen Ozean op haut 180° (Géigebou zum Greenwich-Meridian, entsprécht ongeféier der haiteger Datumslinn)
  • deen op den deemolege moderne Séikaarte meeschtens gebrauchte Greenwich-Meridian (dësen heefege Gebrauch hat den Ausschlag fir d'Wal ginn).

Während dem Konferenzverlaf hat sech erausgestallt, datt de Paräisser Nullmeridian keng Majoritéit géif fannen. Sou huet de Greenwich-Meridian sech schliisslech als Internationalen Nullmeridian mat grousser Majoritéit – bei Stëmmenthalung vu Frankräich – duerchgesat.

Verlaf vum Nullmeridian[änneren | Quelltext änneren]

De Greenwich-Nullmeridian geet duerch aacht haiteg Staaten op Landgebitt an huet an den eenzelnen Länner folgend Längt:

D'Längt vum Nullmeridian um Festland (Kontinent Antarktika) ass 2.331 km grouss.

Ausserdeem geet den Nullmeridian duerch:

Nullmeridian an Zäitmiessung[änneren | Quelltext änneren]

Déi mëttel Sonnenzäit um Nullmeridian gouf zäitgeméiss fir d'Weltzäit (GMT, Greenwich Mean Time), déi eréischt 1972 duerch déi koordinéiert Weltzäit (UTC) ofgeléist gouf. Dës orientéiert sech haut net méi un eng Uertszäit, mä – sou d'Benennung – koordinéiert déi kontinuéierlech Atomzäit mat der astronomesch gemoossener, déi d'Onregelméissegkeete vun der Äerdëmdréiung an d'Sonnestänn zréckspigelnden Universal Time. Den Ofgläich geschitt iwwer Schaltsekonnen. Um Nullmeridian ass d'Differenz vu mëttlerer Uertszäit an UTC haut net prezis Null.

Historesch Konzepter vun der Bezuchslinn vun den Äerdmiessnetzer[änneren | Quelltext änneren]

  • Éischt Andeelung vun der Welt a Längten a Breeden duerch den Hipparchos vun Nicäa (190–120 v. Chr.): Rhodos (seng astronomesch Observatiounsplaz)
  • Claudius Ptolemaeus verleet hien ëm 150 un déi westlech Grenz vun der déizäitlecher bekannter Welt: Isla del Meridiano (El Hierro oder Ferro, déi westlechst vun de Kanareschen Inselen, den antiken Hesperiden), an hat domat dee bis an d'20. Joerhonnert eragebrauchte Ferro-Meridian gemaach.
  • Arabesch Astronome leeden den Nullmeridian fir d'éischt duerch d'Westspëtzt vun Afrika, 1075 dann 10° westlech vu Bagdad.
  • Et gouf duerno ëmmer nees Versich vun enger Verleeung, z. B. wou 1427 d'Azoren a 1492 Amerika entdeckt goufen.
  • Am Abrëll 1634 gouf vun engem Geléiertekongress all séifuerend Natiounen d'Insel Ferro bestëmmt.
  • 1718 gëtt a Frankräich de Meridian vu Paräis gebraucht, a vun 1738 gëtt an England de Meridian vu Greenwich benotzt.
  • An Däitschland gëtt hien 1885 iwwerholl, a Frankräich eréischt ëm 1900. Éisträich-Ungarn gebraucht hie bis 1918 parallel mat dem alen Ferro-Meridian.
  • Zanter den 1980er ass den Nullmeridian – an och 0° geographesch Breet, also den Equator, wéi och geographeschen Nord- a Südpol – net méi äerduewerflächefest, mä an engem Referenzellipsoid iwwer d'Äerdgestalt ausgeriicht, iwwergeet also Effete vun der Kontinentaldrift, an der Gezäitekräfte.

Kuckt och[änneren | Quelltext änneren]

Saturn 01.svg Portal Astronomie

Um Spaweck[änneren | Quelltext änneren]

Commons: Nullmeridian – Biller, Videoen oder Audiodateien