Astrometrie

D'Astrometrie heescht Stäremiessung an ass de geometreschen Deelberäich vun der Astronomie an domat d'Géigestéck zu der Astrophysik. Si ëmfaasst d'Miessung an d'Berechnung vu Stärepositiounen (sougenante Stäreplazen) an hir Bewegungen (kuckt och Himmelsmechanik). Bis zum Aféiere vun der Astrophysik, déi ëm 1850 no der Erfindung vun der Spektroskopie koum, hunn d'Astrometrie an d'Sphäresch Astronomie de Groussdeel vun der ganzer Astronomie ausgemaach.

Astrometrie ass d'Wëssenschaft vum geometreschen Opbau vum Universum (Plaz, Bewegung an Distanz vun Himmelskierper) oder d'Vermiessung vum Himmel. Gläichzäiteg gëtt et eng Koordinaten-Grondlag fir d'Geodesie - also d'Vermiessung vun der Äerd.

Aufgabe vun der Astrometrie

Konkret betruecht, bedeit d'Astrometrie haut:

• Hirstelle vu Katalogen mat geneeë Positiounen an Eegebewegunge vu Stären
• Opbau vum fundamentale Bezuchskoordinatesystem vun der Astronomie an de Geowëssenschaften
• Opbau vu raimlechen astronomeschen Datebanken
• Entwécklung vu Miessmethoden an Instrumenter
  • zum Deel terrestresch (optesch Teleskopen a Sensoren, Infrarout-, Radioteleskopen asw.),
  • anerersäits mat Astrometriesatelliten (kuckt Hipparcos an a nächster Zäit Gaia) an interplanetare Raumsonden
• Duerchféierung vu gëeegente Miessungen an internationale Miesskampagnen
• Reduktioun vun de Miessungen a Normung vun entspriechende Prozeduren.

Déi wichtegst Institutioun fir dës Aspekter ass d'Astronomescht Rechen-Institut (ARI) zu Heidelberg. Et bedreift Astrometrie, Stellardynamik an astronomesch Déngschtleeschtungen a Form vun Ephemeriden a Joerbicher, Kalennergrondlagen a Bibliographieën.

Historesches a Querverbindungen

Bis zum Opkomme vun der Astrophysik no 1850 – virun allem duerch d'Spektralanalys an d'Astrofotografie - war d'Astrometrie gläichbedeitend mat Astronomie iwwerhaapt. Eréischt am 20.Joerhonnert ass ugefange ginn vun Astrometrie oder Positiounsastronomie ze schwätzen – am Géigesaz zu der Astrophysik, déi vun 1950 un, d'Astronomie dominéiert huet.

Zënter der Entwécklung vun elektro-opteschen Sensoren wéi CCD, vun Astrometriesatelliten wéi den Hipparchos an d'VLBI-Interferometrie erlieft d'Astrometrie eng Renaissance. Hir Querverbindungen zu der Geodesie ginn méi staark, an d'Bedeitung héichpräziser Koordinatesystemer hëlt zou. International Aufgaben wéi Monitoring vun der Äerdrotatioun mat Radioastronomie a GPS, Raumfaart- a Satellitenprojete wéi Galileo oder GAIA ginn interdisziplinär a ginn jonk Astronomen nei Beruffschancen. An der Definitioun vun Zäitsystemer mussen Astronome mat Physik a weideren 3-4 Disziplinen kooperéieren.

Zwee- bis véierdimensional Astrometrie

Den 2-D-Deel vun der Astrometrie zielt zu der sphäreschen Astronomie a beschäftegt sech nëmme mat der Afallsrichtung vu Liichtquellen aus dem Weltraum - theoretesch, miesstechnesch, betreffend d'Koordinatesystemer a fir divers Korrekturen vun der schäinbarer Richtung vun Himmelsobjeten (Planéiten, Stären, Galaxien) op hir richteg Richtung.

Dräidimensional ginn d'Stäreplazen duerch d'Miessung vun Parallaxen – deene schäinbaren Verréckelungen déi all Joer optrieden, déi vu géigeniwwerleiende Punkten vun der Äerdbunn feststellbar sinn. Doraus kënnen Stäredistanzen bis zu 100 Liichtjoer ofgeleet ginn, mat HIPPARCOS- an aneren Methoden nach wäit doriwwer eraus.

4-D kënnt een d'Stellardynamik nennen, déi sech op Eegebeweegunge stëtzt. Erhalten deet en se aus genauen Stäreplazen vu wäit auseneen leienden Epochen. Hir Ergänzung zu dem raimleche Vitessevektor gëtt d'Radialvitesse, e Resultat vun der Spektralanalys a soumat den Iwwergank zu der Astrophysik. D'selwecht ass et bei der Distanzebestëmmungen mat Hëllef vun der Fotometrie.

D'Dynamik vu wäiten Objete gëtt ëmsou méi astrophysikalesch erfuerscht, ëmsou méi wäit si ewech sinn. Dës Grenz gëtt awer duerch d'Raumfaart an d'Astrometriesatelliten stänneg vegréissert.

Literatur

• Julius Redlich: Ein Blick in das allgemeinste Begriffsnetz der Astrometrie. Verlag Beyer, Langensalza 1907.
• Rudolf Sigl: Geodätische Astronomie. Verlag Wichmann, 3.überarb. Auflage, 300 p., ISBN 3-87907-190-X, Heidelberg 1991.
• P.Brosche, H.Schuh: Neue Entwicklungen in der Astrometrie und ihre Bedeutung für die Geodäsie. ZfV Jg.124, p.343-350, Stuttgart 1999.

Um Spaweck

• (de) http://www.ari.uni-heidelberg.de Astronomescht Recheninstitut
• (en) http://www.rssd.esa.int/Hipparcos/catalog.html
• (de) http://www.hs.uni-hamburg.de/DE/Oef/Stw/Projects/node8.html Hipparchos-Satellit
• (de) http://www.astronews.com/news/artikel/2001/05/0105-020.shtml (GAIA)