Wollef

D'Verbreedung vum Wollef (Stand 2018)
(gréng = aktuell, rout = fréier)

De Wollef (Canis lupus) ass e Raubdéier vun der Gattung Canis, aus der Famill vun den Hënn (Canidae).

Wëllef ware fréier a ganz Europa verbreet, goufen awer a West- a Mëtteleuropa sou gutt wéi ausgerott.

Wëllef gläiche grondsätzlech engem groussen Haushond, just datt hiren Torso méi laang an d'Broscht méi héich ass. De Kapp ass relativ grouss, d'Stier breet, an d'Oueren éischter kuerz. De Schwanz ass buuschteg an ongeféier en Drëttel sou laang wéi de Kierper. D'Faarf vum Pelz variéiert; et gëtt wäiss, crèmefaarweg, donkel, gielzeg, roudelzeg, gro a schwaarz Wëllef. An den temperéierte Klimazone vun Europa ass déi dominant Faarf gro, méi am Norde gëtt d'Proportioun vun de schwaarzen a wäisse méi grouss. De Bauch, d'Been an d'Maul si méi hell wéi de Rescht vum Kierper. Och Gréisst a Gewiicht ass no de Géigende verschidden: an de Bëschgéigende vu Lettland, Wäissrussland, Alaska a Kanada kënne se vu Kapp bis Hënner bis zu 160 cm a vum Buedem bis un d'Schëller 80 cm grouss a bis zu 80 kg schwéier ginn. Am Viischten Orient an op der arabescher Hallefinsel gi se just bis zu 80 cm laang a ronn 20 kg schwéier. Déi mëtteleuropäesch Wëllef leien tëscht deenen zwéin Extremer.

Et gëtt dräizéng lieweg an zwou ausgestuerwen Ënneraarten.

Déi normal Sozialuerdnung vun de Wëllef ass de Ruddel. Dëse besteet an der Reegel aus enger Elterekoppel mat hirem Nowuess. Jonk Wëllef ginn eréischt mat zwee Joer geschlechtsräif a siche sech dann hiert eegent Revéier. Bis dohi këmmere se sech mat ëm hir jonk Gesëschter, déi dat Joer no hinne gebuer goufen. Wollefsruddelen hunn all e fest Revéier, dat se, wann et muss sinn, vehement verdeedegen.

De Wëllef hiren Haaptkascht besteet aus Planzefrësser, déi s'am Ruddel joen. Jee no Géigend kënnen dat Elchen, Rendéieren a soss Hirschaarten, an an de Bierger Wëllschwäin, Wëllschof a Steebéck sinn. Dobäi komme méi kleng Mamendéiere wéi Huesen, Kanéngercher, Wullmais a Lemmingen, an, nobäi bei de Mënschen, och alt Schof, Kaalwer, Haushënn a -kazen. D'Wëllef friessen och Planze wéi Molbier, Rout Molbier, Schwaarzbier, Wëlluebst, Spackelter a Grieser.

E Wollef, deen huerelt

D'Huerelen

De Wollef zu Lëtzebuerg

De Wollef ass eent vun den ursprénglech heemesche Wëlldéieren zu Lëtzebuerg a war iwwer Joerhonnerte feste Bestanddeel vun der natierlecher Fauna am Land.

An der Zäit, wéi d'Bevëlkerung zu Lëtzebuerg gréisstendeels vun der Landwirtschaft gelieft huet, an d'Verméigen an d'Existenzgrondlag vun de Mënschen zu engem groussen Deel vun hirem Véi ofhängeg waren, gouf de Wollef als eng grouss wirtschaftlech Gefor ugesinn. Zousätzlech gouf en als méiglechen Iwwerdroer vun der Tollwut gefaart, enger Krankheet, géint déi et bis zur Entwécklung vun der éischter erfollegräicher Post-Expositiounsbehandlung duerch de Louis Pasteur am Joer 1885 keng wierksam Heelung gouf an déi bal ëmmer zu engem qualvollen Doud gefouert huet. Fir d'Gesondheet an d'Liewensgrondlag vun der Bevëlkerung ze schützen, gouf de Wollef dofir mat de Mëttelen an de Méiglechkeete vun där Zäit konsequent bekämpft. Als Ureiz huet d'Regierung Primme fir all erluechte Wollef ausbezuelt.

Fir d'Primm ausbezuelt ze kréien, huet de Jeeër de Kapp vum erluechte Wollef misste virleeën. Fir Fuddelereien ze verhënneren an auszeschléissen, datt dee selwechte Wollef méi wéi eng Kéier fir eng Primm presentéiert gouf, goufen d'Oueren nom Kontrolléieren ofgeschnidden. Esou goufen tëscht 1818 an 1821 um Gebitt vum haitege Groussherzogtum am ganzen 211 Déieren dout gemaach, dorënner 75 Wëllefinnen, 76 Wëllef a 60 Jongdéieren.

Niewent den offizielle Klappjuegten, déi vun de Gemengen an de lokalen Autoritéiten organiséiert goufen, waren d'Wollefskaulen eng ganz verbreet a geziilt Method fir de Wollef ze fänken an doutzemaachen. Dës Fale bestoungen aus engem meterdéiwe Lach, dat virsiichteg mat Äscht a Blieder zougedeckt a mat engem Schof, enger Gees oder anerem Fleesch preparéiert gouf, fir de Wollef unzelackelen. Nieft dëse gegruewe Kaulen hunn d'Jeeër awer och d'Topographie vun der Natur fir sech schaffe gelooss: natierlech Griechten an enk Fielspassagen an der Landschaft goufe strateegesch ausgenotzt, fir de Wollef an d'Enkt ze dreiwen an ëmzebréngen.

Datt dës Juegdmethode wäit verbreet waren, gesäit een haut nach ganz kloer un de Flouernimm. Wärend Nimm wéi “Wollefsaker” (Manternach, Stadbriedemes), ”Wollefsbësch” (Mäertert), ”Wollefsdällt” (Clierf), ”Wollefsdréisch” (Folscht), "Wollefsheck" (Biebereg, Biissen), "Wollefshiel” (Weiler zum Tuer), “Wollefsho” (Bous), “Wollefsknupp” (Stadbriedemes), “Wollefsmillen” (Mäertert, Munneref), “Wollefswee” (Konstem) oder “Wollefswis” (Konsdref) éischter op d'Presenz vum Déier hiweisen, zeien aner topographesch Bezeechnungen direkt vun de Juegdfalen. Nimm wéi "Wollefslach" (Manternach, Nouspelt, Schweech, Siwwenaler), "Wollefskaul" (Fluessweiler, Folscht, Garnech, Gréiwemaacher, Lenneng, Mäertert, Rëmerschen, Steesel, Bartreng, Groussbus a Waldbëlleg) oder “Wollefsgrouf" (Biekerech) beweisen, datt do fréier dës meterdéif Kaulen existéiert hunn. Och d'Erënnerung un d'Falen an enke Passagen ass erhale bliwwen: de Flouernumm "Wollefsgriecht", (Berbuerg, Menster, Miersch, Miesdref) erënnert un déi dacks natierlech Engpäss, déi d'Mënschen deemools och als Wollefsfale benotzt hunn.

D'Gesetz vum 8 Januar 1850 setzt eng Primm vu 25 Frang fir en erwuesse Wollef oder Wëllefin, a 5 Frang fir e jonke Wollef fest. Zum Verglach: 1888 huet e Akkordaarbechter bei der Cerabati zu Waasserbëlleg tëscht 3 a 5 Frang den Dag verdéngt. Mat 25 Frang huet d'Primm fir en erwuessene Wollef domat ongeféier dem Akommes vun enger Aarbechtswoch entsprach a war fir déi deemoleg Zäit e bedeitende finanzielle Ureiz.

Den Ernest Faber huet 1908 eng Lescht mat de genauen Detailer iwwert d'Primmen déi vun 1850 un ausbezuelt goufe publizéiert.

Wien	Wou	Gemeng Gemenge sinn déi vun 2026	Kanton	Wéini		Wat
Reiff Peter in Niedefeulen	Feelen	Feelen	Dikrech	1. Jan. 1850	1	Wölfin
Boos Wilhelm in Hosingen	Housen	Parc Housen	Clierf	3. Jan. 1850	1	Wolf
Thom. Adam in Feulen	Feelen	Feelen	Dikrech	5. Jan. 1850	1	Wolf
Kayser Nik. in Perlé	Wanseler	Wanseler	Wolz	7. Jan. 1850	1	Wolf
Ficcard F. in Simmern	Simmer	Habscht	Capellen	16. Jan. 1850	1	Wölfin
Gresch Nik. in Kahler	Koler	Garnech	Capellen	18. Jan. 1850	1	Wolf
Fiedler Peter in Ulflingen	Ëlwen	Ëlwen	Clierf	24. Feb. 1850	1	Wolf
Mai Nik. u. Kons. in Obermertzig	Méchelbuch	Viichten	Réiden	12. April 1850	3	junge Wölfe
Egide C. u. Kons. in Niederbesslingen	Kierchen	Ëlwen	Clierf	7. Mai 1850	3	junge Wölfe
Meyers Nik. in Perlé	Pärel	Rammerech	Réiden	9. Mai 1850	2	junge Wölfe
Harlé Nik. in Gonderingen	Roudemer	Jonglënster	Gréiwemaacher	13. Mai 1850	2	junge Wölfe
Munsbach Anton in Mensdorf	Roudemer	Jonglënster	Gréiwemaacher	13. Mai 1850	1	junger Wolf
Schiltz Johann, Privatförster in Oberkerschen	Suessem	Suessem	Esch-Uelzecht	26. Jan. 1851	1	Wolf
Koch Franz in Konsthum	Konstem	Parc Housen	Clierf	28. Jan. 1851	1	Wölfin
Haler Michel in Brandenburg	Branebuerg	Tandel	Veianen	14. Feb. 1851	1	Wolf
Scheck Johann in Bondorf	Bungeref	Rammerech	Réiden	17. April 1851	8	Nestwölfe
Schaack El. in Winseler	Wanseler	Wanseler	Wolz	30. Mai 1851	7	Nestwölfe
Faber-Knepper, Gerber in Wiltz	Wanseler	Wanseler	Wolz	20. Nov. 1851	1	Wolf
Steffen J.P. in Esch a. d. Alz.	Esch-Uelzecht	Esch-Uelzecht	Esch-Uelzecht	24. Nov. 1851	1	Wolf
Heinrich Fr. in Petingen	Péiting	Péiteng	Esch-Uelzecht	11. Dez. 1851	1	Wölfin
Neu Nik. in Buderscheid	Bidscht	Géisdref	Wolz	5. Mai 1852	2	junge Wölfe
Gerard J. B. in Cessingen	Recken	Miersch	Miersch	22. Feb 1853	1	Wölfin
Bertemes Johann, Hirt in Perlé	Pärel	Rammerech	Réiden	28. Dez. 1853	1	Wölfin
Geib Fr. in Harlingen	Harel	Stauséigemeng	Wolz	22. Dez. 1854	1	Wolf
Lentz Peter in Weiler z. Th.	Weiler zum Tuer	Weiler zum Tuer	Lëtzebuerg	5. Dez. 1856	1	Wolf
Goedert Gust. in Lannen	Lannen	Réiden op der Atert	Réiden	30. Jan. 1857	1	Wolf
Reisdorf Johann in Zolver	Zolwer	Suessem	Esch-Uelzecht	6. Aug. 1857	1	Wolf
Kraus Joh., Förster in Burglinster	Buerglënster (Elgert.)	Jonglënster	Gréiwemaacher	3. Feb. 1858	1	Wölfin
Metz Jul., Advokat in Luxemburg	Leideleng	Leideleng	Esch-Uelzecht	7. März 1858	1	Wolf
Lorang Johann in Syren	Siren	Weiler zum Tuer	Lëtzebuerg	12. März 1859	1	Wölfin
Mayonnette Ph. in Roodt (Ell)	Rued	Ell	Réiden	11. Jan. 1860	1	Wölfin
Schaul Ph. in Boxhorn	Aasselbuer	Wëntger	Clierf	18. Feb. 1860	1	Wolf
Arend G., Grenzaufseher in Wiltz	Holz	Rammerech	Réiden	2. Aug. 1860	1	Wölfin
Demuth Bernard in Holtz	Holz	Rammerech	Réiden	19. Nov. 1860	1	Wölfin
Delles Ph. In Mensdorf	Menster	Betzder	Gréiwemaacher	21. Jan. 1861	1	Wolf
Diederich Nik. in Frisingen	Fréiseng	Fréiseng	Esch-Uelzecht	21. Sept. 1861	1	Wolf
Kraus Joh., Förster in Burglinster	Buerglënster	Jonglënster	Gréiwemaacher	5. Jan. 1862	1	Wölfin
de Wacquant L. Aug. in Foetz	Recken (Essenbusch)	Miersch	Miersch	23. Jan. 1862	1	Wolf
Molitor J. P., Gehilfsförster in Peppingen	Réiser	Réiser	Esch-Uelzecht	31. Mai 1862	1	Wolf
Schlitz Joh., Vater u. Sohn, Privatförster in Oberkerschen	Suessem	Suessem	Esch-Uelzecht	6. Oktob. 1862	2	Wölfe
Beissel J., Gastwirt in Oberkerschen	Uewerkäerjeng (Köppchen)	Käerjeng	Capellen	3. Nov. 1862	2	Wölfe
Werner Peter, Müller in Niederkorn	Uewerkäerjeng (Köppchen)	Käerjeng	Capellen	3. Nov. 1862	1	Wolf
Dogé Fr., Gutsverwalter in Betzdorf	Ouljen	Betzder	Gréiwemaacher	7. Nov. 1862	1	Wolf
Kinnen Th. in Wydigerhof	Ouljen (Hardt)	Betzder	Gréiwemaacher	11. Nov. 1862	1	Wolf
Kayser J. P., Privatförster in Steinbrücken	Monnerech	Monnerech	Esch-Uelzecht	15. Sept. 1862	1	Wölfin
Strauss H., Müller in Simmern	Simmer (Hobscheiterheck)	Habscht	Capellen	2. Dez. 1862	1	Wolf
Durst Johann, Gehilfsförster in Bissen	Simmer (Grossenbusch)	Habscht	Capellen	30. Dez. 1862	1	Wolf
Dondelinger Jos., Gastwirt in Lintgen	Lëntgen	Lëntgen	Miersch	27. Jan. 1863	1	Wölfin
Stomp Th. u. Hansen Jos. in Brouch	Recken (Mandelbach)	Miersch	Miersch	27. Mai. 1863	8	Nestwölfe
Wolff J. P.. Sohn in Sprinkingen	Sprénkeng	Dippech	Capellen	1. Okt. 1863	1	Wölfin
Baldauff H. in Echternach	Uesweller (Grossenbusch)	Rouspert-Mompech	Iechternach	3. Nov. 1863	1	Wolf
Krisch Wilh., Knecht, Wiltzermühle (Mamer)	Mamer (bei d. Mühle)	Mamer	Capellen	15. Nov. 1863	1	Wolf
Heiardt Nikolas, Jagdhüter in Bettemburg	Biergem	Monnerech	Esch-Uelzecht	27. Nov. 1863	1	Wölfin
Metz Norbert, Hüttenherr in Eich	Biwer	Biwer	Gréiwemaacher	17. Dez. 1863	1	Wolf
Baldauff H., Kauffmann in Echternach	Hierber (Schlammeweg)	Rouspert-Mompech	Iechternach	23. Dez. 1863	1	Wolf
Durst Math., Privatförster in Bissen	Biissen (Dellenberg)	Biissen	Miersch	31. Dez. 1863	1	Wolf
Demuyser J. P., Forstaccessist in Echternach	Iechternach	Iechternach	Iechternach	31. Jan. 1864	1	Wölfin
Baldauff H. Kauffmann in Echternach	Iechternach	Iechternach	Iechternach	31. Jan. 1864	1	Wölfin
Nothomb Alf. In Petingen	Uewerkäerjeng	Käerjeng	Capellen	26. Sept. 1864	1	Wolf
Nothomb Pol, Sohn, in Petingen	Uewerkäerjeng	Käerjeng	Capellen	26. Sept. 1864	1	Wolf
Beissel Joh. in Niederkerschen	Uewerkäerjeng	Käerjeng	Capellen	26. Sept. 1864	1	Wolf
Schumacher Gust. in Dippach	Uewerkäerjeng	Käerjeng	Capellen	26. Sept. 1864	1	Wolf
Blonding Jak. in Oberkerschen	Uewerkäerjeng	Käerjeng	Capellen	7. Okt. 1864	2	Wölfe
Franck Wilhelm, Gastwirt in Küntzig	Uewerkäerjeng	Käerjeng	Capellen	7. Okt. 1864	2	Wölfe
Praus J. A. Gerichtsschreiber in Echternach	Hierber	Rouspert-Mompech	Iechternach	3. Nov. 1864	1	Wolf
Dondelinger Jos., Gastwirt in Lintgen	Lëntgen	Lëntgen	Miersch	18. Jan. 1865	1	Wölfin
Schleich Nik. Jos. in Dahlem	Dippech	Dippech	Capellen	20. Jan. 1865	1	Wölfin
Schleich J. B, in Dahlem	Dippech	Dippech	Capellen	22. Jan. 1865	1	Wolf
Beissel J., Gastwirt in Niederkerschen	Uewerkäerjeng	Käerjeng	Capellen	25. Jan. 1865	1	Wolf
Schroeder Michel in Rambrouch	Holz	Rammerech	Réiden	20. Juni 1865	1	junger Wolf
Hoppesch J. P. in Rambrouch	Holz	Rammerech	Réiden	20. Juni 1865	1	junger Wolf
Metz Norbert u. Emil, Hüttenherren in Eich	Biwer	Biwer	Gréiwemaacher	17. Nov. 1865	3	Wölfe
Baron de Tornaco in Sassenheim	Zolwer (Hunnenbusch)	Suessem	Esch-Uelzecht	27. Dez. 1865	1	Wölfin
Stoltz Mathias im Kahlochenerhof	Kalscheierhaff	Koplescht	Capellen	4. Jan. 1866	1	Wolf
von Heemsheck, Oberst-Kommandant in Echternach	Iechternach (Irreltgen)	Iechternach	Iechternach	10. Jan. 1866	1	Wölfin
Wagner Anna, Ehefrau Jak. Tempel in Keispelt	Keespelterbësch	Kielen	Capellen	10. Mai. 1866	6	Nestwölfe
Baron von Tornaco in Sassenheim	Suessem (Grossenbusch)	Suessem	Esch-Uelzecht	19. Nov. 1866	1	Wolf
Kraus Joh., Privatförster in Burglinster	Buerglënster	Jonglënster	Gréiwemaacher	1. Jan. 1867	1	Wolf
Röhling Hubert, Jagdhüter in Ansemburg	Sëll	Sëll	Réiden	26. Jan. 1867	1	Wolf
Namur Ernest Agronom in Echternach	Hierber	Rouspert-Mompech	Iechternach	21 u. 22. Jan. 1867	2	Wölfe
Jacoby Peter, Förster in Senningen	Nidderaanwen	Nidderaanwen	Lëtzebuerg	17 u. 22. Jan. 1867	3	Wölfinnen
Schmitt Nik., Hirt in Burglinster	Buerglënster	Jonglënster	Gréiwemaacher	18. Feb. 1867	1	Wölfin
Graf von Ansemburg Gaston	Huelmes	Helperknapp	Miersch	5. Sept. 1867	1	Wolf
Keusch Jak. Privatförster in Simmern	Simmer	Habscht	Capellen	18. Okt. 1867	1	Wolf
Dondelinger Michel, Bauconducteur in Echternach	Hierber	Rouspert-Mompech	Iechternach	3. Nov. 1867	1	Wolf
Angelsberg Johann, Notar in Feulen	Hierber	Rouspert-Mompech	Iechternach	3. Nov. 1867	1	Wolf
Nothumb Alf. in Petingen	Rodange	Péiteng	Esch-Uelzecht	9. Nov. 1867	1	Wolf
Speller, Leutnant-Adjutant in Luxemburg	Leideleng	Leideleng	Esch-Uelzecht	20. Nov. 1867	1	Wölfin
Röhling Hub., Jagdhüter in Ansemburg	Rued	Ell	Réiden	29. Nov. 1867	1	Wolf
Fuhrmann Ant., Förster in Goetzingen	Käerch	Käerch	Capellen	7. Dez. 1867	1	Wölfin
Gloutin Melch. in Rodingen	Rodange	Péiteng	Esch-Uelzecht	7. Dez. 1867	1	Wolf
Klein Nik. in Sprinkingen	Sprénkeng	Dippech	Capellen	11. Dez. 1867	1	Wölfin
Grotia Nik. in Küntzig	Kënzeg	Käerjeng	Capellen	16. Dez. 1867	1	Wolf
Lamort Jul., Industrielle in Manternach	Biwer	Biwer	Gréiwemaacher	30. Dez. 1867	1	Wölfin
Ury Paul in Syren	Siren	Weiler zum Tuer	Lëtzebuerg	31. Dez. 1867	1	Wolf
Ellis Eduard auf Höhenhof	Mutfert	Conter	Lëtzebuerg	5. Jan. 1868	1	Wolf
Fischer Ad. Bürgermeister in Cessingen	Mutfert	Conter	Lëtzebuerg	5. Jan. 1868	1	Wolf
Weisgerber Joh. u. Kons. in Holzem	Holzem	Mamer	Capellen	6. Jan. 1868	1	Wölfin
Klepper Fr., Förster in Düdelingen	Diddeleng	Diddeleng	Esch-Uelzecht	7. Jan. 1868	1	Wolf
Heinrich Fr. Forstbrigadier in Petingen	Péiting (Kebelzack)	Péiteng	Esch-Uelzecht	8. Jan. 1868	1	Wolf
Ury Paul in Syren	Siren (Ahlen Weiher)	Weiler zum Tuer	Lëtzebuerg	11. Jan. 1868	1	Wolf
Koch J. P. in Schengen	Wëntreng	Schengen	Réimech	13. Jan. 1868	1	Wölfin
Keusch Jak., Privatförster in Simmern	Simmer	Habscht	Capellen	14. Jan. 1868	1	Wölfin
Siebenberger Joh., Gärtner in Schengen	Schengen	Schengen	Réimech	5. März 1868	1	Wolf
Jeanty Peter in Oberpallen	Biekerech	Biekerech	Réiden	25. Aug. 1868	1	Wölfin
Baron von Tornaco in Sassenheim	Suessem	Suessem	Esch-Uelzecht	4. Okt. 1868	1	Wolf
Dondelinger Michel. Bauconducteur in Echternach	Iechternach	Iechternach	Iechternach	10. Dez. 1868	1	Wolf
Hanff Felix, Agronom in Echternach	Iechternach	Iechternach	Iechternach	10. Dez. 1868	1	Wolf
Baldauff H. in Echternach	Iechternach	Iechternach	Iechternach	27. Jan. 1869	1	Wolf
Hemmer Ed., Notarkandidat in Koerich	Giewel (Scheuerheck)	Käerch	Capellen	4. März 1869	1	Wolf
Mersch Michel, Sohn, Gerber in Simmern	Simmer (Grossenbusch)	Habscht	Capellen	16. März 1869	1	Wölfin
Kremer Peter, Verwalter in Berburg	Biwer (Senfen)	Biwer	Gréiwemaacher	Februar 1869	1	Wölfin
Goschet Michel in Consthum	Konstem	Parc Housen	Clierf	6. Mai 1869	1	Wolf
Hans Ernst, Förster in Biwer	Manternach (Grossenbusch)	Manternach	Gréiwemaacher	20. Aug. 1869	1	Wölfin
Hans Ernst, Förster in Biwer	Biwer (Wolfsloch)	Biwer	Gréiwemaacher	28. Okt. 1869	1	Wölfin
Lux Peter in Goetzingen	Giewel (Seitert)	Käerch	Capellen	6. Dez. 1869	1	Wölfin
Flammant J. P. in Junglinster	Jonglënster	Jonglënster	Gréiwemaacher	8. Dez. 1869	1	Wolf
Baron de Loë	Simmer	Habscht	Capellen	13. Dez. 1869	1	Wolf
Greten Nik. in Reckingen a. d. M.	Recken (Schimberg)	Miersch	Miersch	21. Dez. 1869	1	Wölfin
Kremer Peter, Verwalter in Berburg	Berbuerg (Grossenbusch)	Manternach	Gréiwemaacher	24. Dez. 1869	1	Wölfin
Raty Narciss in Lasauvage	Nidderkuer	Déifferdeng	Esch-Uelzecht	25. Dez. 1869	1	Wölfin
Dutreux Nik., Geometer in Mersch	Recken	Miersch	Miersch	Dez. 1869	1	Wölfin
Grün Johann in Canach	Kanech	Lenneng	Réimech	Dez. 1869	1	Wolf Dieser Wolf wurde mit der Axt erschlagen
Fischer Aug., Gerber in Luxbg.	Leideleng	Leideleng	Esch-Uelzecht	23. Jan. 1870	1	Wölfin
Faber Georg, Oberförster in Mersch	Mamer	Mamer	Capellen	8. Febr. 1870	1	Wolf
Kremer Peter, Verwalter in Berburg	Berbuerg (Grossenbusch)	Manternach	Gréiwemaacher	9. Febr. 1870	1	Wolf
Brimeyer Johann, Privatförster in Schoenfels	Schëndels (Goerensbusch)	Miersch	Miersch	9. Febr. 1870	1	Wölfin
Röhling Hubert, Jagdhüter in Ansemburg	Recken (Blumsbusch)	Miersch	Miersch	15. Febr. 1870	1	Wolf
Bouchet Jakob, Privatförster in Differdingen	Déifferdeng	Déifferdeng	Esch-Uelzecht	15. Febr. 1870	1	Wolf
Bouchet Jakob, Privatförster in Differdingen	Déifferdeng	Déifferdeng	Esch-Uelzecht	20. Febr 1870	1	Wölfin
Baldauff H., Kaufmann in Echternach	Iechternach	Iechternach	Iechternach	23. Febr. 1870	1	Wölfin
Zimmer Nik., Eigent. in Echternach	Iechternach	Iechternach	Iechternach	23. Febr. 1870	1	Wölfin
Knepper Eug., Tierarzt in Echternach	Iechternach	Iechternach	Iechternach	23. Febr. 1870	1	Wolf
Baron von Fürstenberg	Tënten	Helperknapp	Miersch	25. Febr. 1870	1	Wölfin
Baron von Tornaco u. Kons. in Sassenheim	Suessem a Nidderkäerjeng	Suessem	Esch-Uelzecht	? Dez. 1870	3	Wölfe
Fischer Bernard in Dippach	Dippech	Dippech	Capellen	6. Dez. 1870	1	Wolf
Kremer Johann in Roedgen	Bartreng	Bartreng	Lëtzebuerg	9. Dez. 1870	1	Wolf
Dondelinger Michel, Bauconducteur in Echternach	Iechternach	Iechternach	Iechternach	8. Febr. 1871	1	Wölfin
Kayser J. B., Förster in Steinbrücken	Biergem (Seitert)	Monnerech	Esch-Uelzecht	9. Sept. 1871	1	Wölfin
de Wacqant in Foetz	Recken (Scheuerbusch)	Miersch	Miersch	10. Dez. 1871	1	Wolf
Baron von Tornaco in Sanem	Suessem (Grossenb.)	Suessem	Esch-Uelzecht	11. Dez. 1871	1	Wolf
Wester J. C., Gerber in Reckingen a. d. M.	Recken (Kohlen)	Miersch	Miersch	10. Jan. 1872	1	Wolf
Schumann Fr., Gerber in Reckingen a. d. M.	Recken (Jungenbusch)	Miersch	Miersch	14. Jan. 1872	1	Wolf
Wolff-Fixmer J. u. Kons. in Berburg	Berbuerg (Grossenb.)	Manternach	Gréiwemaacher	5. April 1872	2	junge Wölfe
Wolff J. B., Rentner in Luxemburg	Garnech	Garnech	Capellen	11. Sept. 1872	1	Wolf
Hilger Fr. in Bartringen	Bartreng	Bartreng	Lëtzebuerg	8. Okt. 1872	1	Wolf
Knepper Aug. in Pissingen	Biergem (Scheuerbach)	Monnerech	Esch-Uelzecht	16. Nov. 1872	1	Wölfin
Kettenmeyer J. N. in Reckingen a. d. M.	Biergem (Scheuerbach)	Monnerech	Esch-Uelzecht	16. Nov. 1872	1	Wölfin
Speller, Hauptmann in Luxemburg	Beetebuerg (Wald)	Beetebuerg	Esch-Uelzecht	19. Nov. 1872	1	Wolf
Kerschen Ant. in Hivingen	Scheierbësch	Keel	Esch-Uelzecht	13. Febr. 1873	1	Wölfin
Joerg J., Sekretär in Mamer	Mamer	Mamer	Capellen	15. Febr. 1873	1	Wolf
Kolbach Joh. in Capellen	Mamer	Mamer	Capellen	13. Febr. 1873	1	Wolf
Hans Ernst, Förster in Biwer	Biwer	Biwer	Gréiwemaacher	14. Juli 1873	1	Wolf
Petry Bern, Schreiner in Olingen	Ouljen	Betzder	Gréiwemaacher	21. Juli 1873	1	junger Wolf
Siebenberger Joh., Gärtner in Schengen	Schengen	Schengen	Réimech	Ende November 1873	1	Wölfin
Seibenberger Joh., Gärtner in Schengen	Schengen	Schengen	Réimech	30. Dez. 1873	1	Wolf
Koch J. P. in Remerschen	Schengen	Schengen	Réimech	30. Dez. 1873	1	Wölfin
Gloden Nik., Bürgermeister in Schengen	Schengen	Schengen	Réimech	30. Dez. 1873	1	Wolf
Hoffmann H. in Betzdorf	Betzder	Betzder	Gréiwemaacher	6. Jan. 1874	1	Wolf
Kremer Bernard in Biwer	Biwer	Biwer	Gréiwemaacher	9. Jan. 1874	1	Wolf
de la Fontaine Leo, Rentner in Luxemburg	Heeschdref (Grünewald)	Steesel	Lëtzebuerg	13. Jan. 1874	1	Wolf
Feipel N. F., Winzer in Wellenstein	Welleschten	Schengen	Réimech	24. Febr. 1874	1	Wölfin
Sauer Leo, Einnehmer. in Remerschen	Rëmerschen	Schengen	Réimech	25. Febr. 1874	1	Wölfin
Ungeheuer, Jagdhüter in Münschecker	Lelleg	Manternach	Gréiwemaacher	13. Juli 1874	2	junge Wölfe
Stoffel Peter, Förster in Waldbredimus	Trënteng	Bous-Waldbriedemes	Réimech	7. Febr. 1876	1	Wölfin
Ungeheur Mich., Jagdhüter in Münschecker	Berbuerg (Grossenb.)	Manternach	Gréiwemaacher	23 Febr. 1876	1	Wolf
Ungeheur Mich., Jagdhüter in Münschecker	Hierber	Rouspert-Mompech	Iechternach	4. Nov. 1876	1	Wolf
Jungblut Peter in Rameldingen	Gréngewald	Nidderaanwen	Lëtzebuerg	31. Jan. 1877	1	Wolf
Jungblut Nik. in Rameldingen	Nidderaanwen	Nidderaanwen	Lëtzebuerg	21. Febr. 1877	2	Wölfinnen
Remesch Fr., Förster in Bondorf	Bungeref	Rammerech	Réiden	23. Febr. 1877	1	Wölfin
de Maringh Gasp., Rentner in Remich	Bous	Bous-Waldbriedemes	Réimech	29. Jan. 1878	1	Wolf
Elvinger Andr., Privatförster in Helmsingen	Heeschdref (Grünewald)	Steesel	Lëtzebuerg	21. Dez. 1878	1	Wolf
Sauber Math., Hirt in Geyershof (Bech)	Geyershaff	Bech	Iechternach	5. Jan. 1879	1	Wölfin Diese Wölfin wurde in einer Falle gefangen
Jungblut Peter, Privatförster in Rameldingen	Nidderaanwen (Grünewald)	Nidderaanwen	Lëtzebuerg	6. u. 21. Febr. 1879	2	Wölfe
Müller Joh. in Zittig	Bech	Bech	Iechternach	28. Febr. 1879	1	Wolf
Metz Em., Hüttenherr in Beggen u. Muller Hub., Hüttenherr in Esch a. d. A.	Betzder a Biwer	Betzder	Gréiwemaacher	23. Okt. 1879	5	Wölfe
Jungblut Peter, Privatförster in Rameldingen	Nidderaanwen (Grünewald)	Nidderaanwen	Lëtzebuerg	8. Dez. 1879	1	Wölfin
Gretsch Jos. in Remich	Greiweldeng (Mesbusch)	Stadbriedemes	Réimech	8. Jan. 1880	1	Wölfin
Müller Hub. Industr. in Esch a. d. A.	Ouljen (Stockbusch)	Betzder	Gréiwemaacher	4. Nov. 1880	1	Wölfin
Heuschling Nik., Förster in Itzig u. Belgrad Joh., Feldhüter in Itzig	Hesper	Hesper	Lëtzebuerg	22. Dez. 1880	1	Wölfin
Bisdorff Joh., Gehilfsförster in Kapenacker	Wuermer (Kreuzbusch)	Wuermer	Gréiwemaacher	4. Febr. 1881	1	Wolf
Schneider Joh. in Alzingen	Alzeng	Hesper	Lëtzebuerg	16. Sept. 1881	1	Wolf
de la Fontaine Th., Rentner in Luxemburg	Betzder	Betzder	Gréiwemaacher	8. Nov. 1882	2	Wölfinnen
Mertzig Johann in Breinert	Biwer (Ronkenberg)	Biwer	Gréiwemaacher	10. Dez. 1882	1	Wolf
Lamort Eug. in Manternach	Berbuerg (Grossenb.)	Manternach	Gréiwemaacher	15. Dez. 1882	1	Wölfin
de la Fontaine Th., Rentner in Luxemburg	Biwer (Frohn)	Biwer	Gréiwemaacher	23. Dez. 1882	1	Wölfin
Witry Michel in Strassen	Rollengergronn (Baumbusch)	Lëtzebuerg	Lëtzebuerg	12. März 1883	1	Wolf
Sauber Math., Hirt in Goyershof (Bech)	Geyershaff	Bech	Iechternach	16. März 1883	1	Wolf
de la Fontaine Th. in Luxemburg	Biwerbësch	Biwer	Gréiwemaacher	8. Juli 1883	1	Wölfin
Wolff Ed., Untersuchungsrichter in Luxemburg	Ouljen (Kiem)	Betzder	Gréiwemaacher	24. April 1903 (sic)	1	Wolf

An der Tabell sinn am Ganzen 242 Déieren opgezielt: 121 Wëllef, 72 Wëllefinnen, 20 jonk Wëllef an 29 Naschtwëllef. Ënner engem Naschtwollef huet een e jonke Wollef verstanen, deen nach am Bau gelieft huet an nach net selbststänneg war. Well Naschtwëllef nëmmen do virkommen, wou sech e Ruddel etabléiert an eng Nozuucht huet, gëllt hiren Noweis gläichzäiteg als Beweis dofir, datt sech an där Géigend e Wollefsruddel niddergelooss hat, dat sech reproduzéiert hat.

1893 koum en neit Reglement, dat d'Montanten d'selwecht gelooss huet mä déi administrativ Formalitéiten genee festgeluecht huet. D'Primm gouf nëmmen op Basis vun engem Certificat vum Buergermeeschter ausbezuelt. Dëse Certificat huet misse bestätegen, datt de Wollef an der jeeweileger Gemeng erluecht gouf an datt a Presenz vum Buergermeeschter eng Zéif vun der rietser viischter Patt ofgeschnidde gouf. Dës Moossnam sollt alt erëm Mëssbrauch verhënneren an ausschléissen, datt dat selwecht Déier méi wéi eng Kéier fir eng Primm presentéiert gouf.

Kanton	Zuel
Capellen	42
Clierf	8
Dikrech	2
Esch-Uelzecht	32
Gréiwemaacher	44
Iechternach	21
Lëtzebuerg	22
Miersch	22
Réiden	24
Réimech	12
Veianen	1
Wolz	12

Déi regional Opstellung vun de Fäll weist, datt d'Erleeë vun de Wëllef net gläichméisseg iwwer d'Land verdeelt war an datt am Éislek déi mannst Déieren erluecht goufen. Eng méiglech Erklärung dofir wier, datt am Norden haaptsächlech Louhecke ugeplanzt waren. Dës Bëscher goufen deemools intensiv genotzt an all 20 bis 25 Joer ëmgeschnidden sou datt et am Éislek wéineg al, zoue Bëscher, mee virun allem Jéngte stoungen.

Laang Zäit ass ugeholl ginn, datt de leschte Wollef zu Lëtzebuerg de 24. Abrëll 1893 am Ouljer Bësch beim "Kiem" vum Édouard Wolff erschoss gouf. Nei Erkenntnesser weisen, datt och nach méi spéit Wëllef zu Lëtzebuerg opgetruede sinn. Den 20. Februar 1895 gouf e Wollef an der Géigend vu Schëndels, deen an eng Fal gerode war, erschoss. Am Mee 1899 goufen am Gréngewald an der Ëmgéigend vun der Stad Lëtzebuerg dräi jonk Wëllef fonnt, déi vergëft Fleesch gefriess haten: zwéi waren dout, den drëtte konnt gerett ginn.

Am Éischte Weltkrich sinn nees Wëllef zu Lëtzebuerg gemellt ginn: am November-Dezember 1914 bei Uespelt a bei Ënsber, am Januar-Februar 1917 an der Dikrecher Géigend an dono e bëssen iwwerall am Land. Ob et sech wierklech ëm Wëllef oder nëmmen ëm grouss Hënn gehandelt huet, léisst sech nodréiglech net vu Fall zu Fall klären.

Den 28. Februar 1920 gouf am Bësch tëscht Bierg (Gemeng Betzder) a Buchholz (Gemeng Fluessweiler) e Wollef, deen an eng Fal gerode war, vum Fieschter vum Schlass Bierg, erschoss. Zwee Fachleit aus der Forstverwaltung an de Staatsveterinär Emile Moutrier hunn d'Déier ënnersicht an et als Wollef identifizéiert.

Dono blouf et gutt 90 Joer roueg ëm d'Déier.

Nei Presenz vum Wollef zanter den 2010er Joren

Am Juli 2011 gouf an der Gemeng Gedinne, an der Provënz Namouer, fir d'éischt zanter 110 Joer, nees e Wollef an der Belsch gesinn. Am Februar 2014 gouf op e puer Plazen am Museldepartement, bei Lorquin respektiv bei Walscheid, een (oder méi) Exemplare gesinn. Well net méi auszeschléisse wier, datt en och zu Lëtzebuerg nees opdauche kéint, huet de Staatssekretär fir Ëmwelt Camille Gira 2017 en Aktiounsplang virgestallt, wat ze maachen ass, wann et sou wäit wier. Doropshi sinn d'Modalitéite vun den Entschiedegunge festgeluecht ginn. Wann e Wollef d'Véi vun engem Bauer blesséiert oder ëmbréngt, iwwerhëlt de Staat d'Käschten. D'Naturverwaltung iwwerpréift d'Situatioun op der Plaz an hëlt DNA-Prouwe fir ze beweisen, ob de Wollef de Schëllege war. Ass dëse Beweis sécher, gëtt de Schued, dee vum Service de la production animale vun der ASTA berechent gouf un de Proprietär ausbezuelt. Falls d'Déieren den Ugrëff iwwerlieft hunn awer blesséiert goufen, bezuelt de Staat zousätzlech all d'Käschten déi beim Véidokter fir d'Behandlung entstinn. Ass de Beweis net sécher, a wann de Wollef awer net als Ursaach ausgeschloss ka ginn, da gëtt de Schued nach zu 75 Prozent rembourséiert. Dat selwecht gëllt och fir den Hierdenhond oder de Juegdhond, wann se vun engem Wollef blesséiert oder erbass goufen. Et gëtt och Subventioune fir preventiv Moossnamen, wéi zum Beispill d'Opstelle vun elektreschen Zénk, vu Maschendrot oder och d'Uschafe vun engem speziell ausgebilten Hierdenhond.

Am Juli 2017 hat e Leidelenger Bauer en Déier fotograféiere kënnen, dat mat grousser Warscheinlechkeet e Wollef war.

Am September 2017 huet eng DNA-Analys bestätegt, datt et ee Wollef war, deen e puer Woche virdrun aacht Schof tëscht Garnech an Holzem gerass hat. Dëse Wollef koum aus enger Populatioun, déi hir Verbreedung an den italieeneschen a franséischen Alpen huet an déi och schonn an de Vogesen, a Loutrengen an a Rheinland-Pfalz nogewise gouf. Deemno war de Wollef no knapps 100 Joer erëm zu Lëtzebuerg ukomm.

Duerno goufen ëmmer nees Wëllef sporadesch gesinn.

Wéini	Wou	Originn	Bemierkung	Referenzen
Feb. 2018	Furen		nogewisen
Dez. 2018	Käerch-Simmer		net sécher ob Wollef
Abrëll. 2020	ëm Nidderaanwen	mëtteleuropäesch Flaachlandpopulatioun	3 Schof gerass
Summer 2021	ëm d'Belsch Grenz zu Wëntger		1 Schof gerass, am Wanter nogewisen
Dez. 2022	Raum Ëlwen		1 Schof gerass, warscheinlich vun engem Wollef
Jan. 2023	Tratten	mëtteleuropäesch Flaachlandpopulatioun	nogewisen, männlech
Juli 2023	Raum Léiler	mëtteleuropäesch Flaachlandpopulatioun	1 Schof gerass, nogewisen
Mëtt Aug. 2023	Raum Iechternach a Beefort		net gewosst ob et dee selwechte war wéi dee vum Juli
Abrëll 2024	Bruechtebaach		1 Kallef gerass, nogewisen
Mëtt Dez. 2024	Raum Dol		2 Schof gerass, nogewise vun engem weibliche Wollef, deen an Holland am Ruddel "Zuidwest-Veluwe" gebuer, an am Oktober 2023 fir d'éischt geneetesch erfaasst gouf.
11. Abrëll 2025	Raum Kiischpelt-Clierf		2 x gesinn a fotograféiert
Enn Feb. 2026	Gemeng Wëntger		5 Schof gerass an 2 blesséiert vun enger Wollefsmudder, déi schonn 2025 an Thüringen an a Rheinland-Pfalz nogewise gouf.
Feb.-Mäerz 2026	Hengescht		Eng Rei Schof vun enger anerer Wollefsmudder gerass, déi zu engem Ruddel aus der belscher Nordäifel gehéiert an deels an Däitschland, deels am Héije Venn aktiv ass.

De Wollef a Mythos a Literatur

00Dëst Kapitel ass nach eidel oder onvollstänneg. Hëlleft wgl. mat, fir et ze komplettéieren.

Kuckt och

• De Wëllefchen an de Fiisschen
• Wollefsschlucht (Iechternach)
• Wollefsgrouf (Biekerech)
• Fleeschwollef

Literatur

• Anonym, 1893. Luxemburger Zeitung Nr. 115 (25. Apr.): 3 (Wolf im Rodenburger Wald von Richter Wolff erlegt).
• Delguste-Van der Kaa, Marie-Hélène, 2003. Histoire des loups dans les deux Luxembourg. Rossignol, 2003.
• Faber, Ernest, 1908. Der Wolf, seine Lebensweise und frühere Verbreitung im Großherzogtum. Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 28: 389-394, 411-419.
• Hilgert, Romain, 2013. Vom Ungeziefer zum Umweltmenetekel: Vor 120 Jahren verlor der letzte Wolf in Luxemburg das Leben, danach auch den Kopf. Lëtzebuerger Land Nr. 16: 6 (19. April 2013).
• Massard, Jos. A., 1985. Zum hundertsten Jahrestag der ersten Tollwutimpfung (II): Von Hunden und Wölfen. Tageblatt 1985, Nr. 159 (13. Jul.): 9.
• Massard, Jos. A., 1986. Wölfe in Luxemburg. Lëtzebuerger Almanach 1987, Luxemburg: 353-374.
• Massard, J.A., 1995. Wolfsschlucht und Wolfsgeschichten: Wölfe im Kanton Echternach. In: Annuaire de la Ville d'Echternach 1994, S. 239-272. PDF
• Massard, Jos. A., 2015a. Der Mythos vom letzten Wolf in Luxemburg. Der 1893 bei Olingen erlegte Wolf war nicht der letzte. Wölfe traten noch viel später als bisher angenommen in Luxemburg auf. Eine Aufarbeitung in drei Teilen. — Teil I: Lëtzebuerger Journal 2015, Nr. 258 (5. November): 19. — Teil II: Lëtzebuerger Journal 2015, Nr. 259 (6. November): 19 (Der Erste Weltkrieg brachte die Wölfe zurück). — Teil III: Lëtzebuerger Journal 2015, Nr. 260 (7. November): 19 (1920 – Ein Wolf bei Berg). Erweiterte Online-Version.
• Massard, Jos. A., 2015b. Das Wiederauftauchen der Wölfe im Großherzogtum Luxemburg im Jahr 1917 im Spiegel einer Sammlung von Zeitungsausschnitten aus dem “Fonds Schaack” im Luxemburger Nationalarchiv. Published online.
• Schley, L. & J. Herr, 2017. Erster offizieller Wolfsnachweis in Luxemburg seit 124 Jahren. regulus Zäitschrëft fir Natur & Ëmwelt 4 2017: 12-15.
• Schley, L., M. Jacobs, S. Collet, A. Kristiansen & J. Herr, 2021. First wolves in Luxembourg since 1893, originating from the Alpine and Central European populations. Mammalia. DOI: https://doi.org/10.1515/mammalia-2020-0119

Um Spaweck

Commons: Canis lupus – Biller, Videoen oder Audiodateien

• Le Réseau Loup, op dem Site La biodiversité en Wallonie
• Aktions- und Managementplan für den Umgang mit Wölfen in Luxemburg, Technischer Bericht der Naturverwaltung betreffend Wildtiermanagement und Jagd, Nr. 5, 2017, 56 S.
• De Wollefswee zu Ouljen op www.visitluxembourg.com