Wollef

D'Verbreedung vum Wollef (Stand 2018)
(gréng = aktuell, rout = fréier)

De Wollef (Canis lupus) ass e Raubdéier vun der Gattung Canis, aus der Famill vun den Hënn (Canidae).

Wëllef ware fréier a ganz Europa verbreet, goufen awer a West- a Mëtteleuropa sou gutt wéi ausgerott.

Wëllef gläiche grondsätzlech engem groussen Haushond, just datt hiren Torso méi laang an d'Broscht méi héich ass. De Kapp ass relativ grouss, d'Stier breet, an d'Oueren éischter kuerz. De Schwanz ass buuschteg an ongeféier en Drëttel sou laang wéi de Kierper. D'Faarf vum Pelz variéiert; et gëtt wäiss, crèmefaarweg, donkel, gielzeg, roudelzeg, gro a schwaarz Wëllef. An den temperéierte Klimazone vun Europa ass déi dominant Faarf gro, méi am Norde gëtt d'Proportioun vun de schwaarzen a wäisse méi grouss. De Bauch, d'Been an d'Maul si méi hell wéi de Rescht vum Kierper. Och Gréisst a Gewiicht ass no de Géigende verschidden: an de Bëschgéigende vu Lettland, Wäissrussland, Alaska a Kanada kënne se vu Kapp bis Hënner bis zu 160 cm a vum Buedem bis un d'Schëller 80 cm grouss a bis zu 80 kg schwéier ginn. Am Viischten Orient an op der arabescher Hallefinsel gi se just bis zu 80 cm laang a ronn 20 kg schwéier. Déi mëtteleuropäesch Wëllef leien tëscht deenen zwéin Extremer.

Et gëtt dräizéng lieweg an zwou ausgestuerwen Ënneraarten.

Déi normal Sozialuerdnung vun de Wëllef ass de Ruddel. Dëse besteet an der Reegel aus enger Elterekoppel mat hirem Nowuess. Jonk Wëllef ginn eréischt mat zwee Joer geschlechtsräif a siche sech dann hiert eegent Revéier. Bis dohi këmmere se sech mat ëm hir jonk Gesëschter, déi dat Joer no hinne gebuer goufen. Wollefsruddelen hunn all e fest Revéier, dat se, wann et muss sinn, vehement verdeedegen.

De Wëllef hiren Haaptkascht besteet aus Planzefrësser, déi s'am Ruddel joen. Jee no Géigend kënnen dat Elchen, Rendéieren a soss Hirschaarten, an an de Bierger Wëllschwäin, Wëllschof a Steebéck sinn. Dobäi komme méi kleng Mamendéiere wéi Huesen, Kanéngercher, Wullmais a Lemmingen, an, nobäi bei de Mënschen, och alt Schof, Kaalwer, Haushënn a -kazen. D'Wëllef friessen och Planze wéi Molbier, Rout Molbier, Schwaarzbier, Wëlluebst, Spackelter a Grieser.

E Wollef, deen huerelt

D'Huerelen

De Wollef zu Lëtzebuerg

De Wollef ass ee vun den ursprénglech heemesche Wëlldéieren zu Lëtzebuerg a war iwwer Joerhonnerte feste Bestanddeel vun eiser natierlecher Fauna.

An der Zäit, wéi d'Bevëlkerung zu Lëtzebuerg gréisstendeels vun der Landwirtschaft gelieft huet, an d'Verméigen an d'Existenzgrondlag vun de Mënschen zu engem groussen Deel vun hirem Véi ofhängeg waren, gouf de Wollef als eng grouss wirtschaftlech Gefor ugesinn. Zousätzlech gouf en als méiglechen Iwwerdroer vun der Tollwut gefaart, enger Krankheet, géint déi et bis zur Entwécklung vun der éischter erfollegräicher Post-Expositiounsbehandlung duerch de Louis Pasteur am Joer 1885 keng wierksam Heelung gouf an déi bal ëmmer zu engem qualvollen Doud gefouert huet. Fir d'Gesondheet an d'Liewensgrondlag vun der Bevëlkerung ze schützen, gouf de Wollef dofir mat de Mëttelen an de Méiglechkeete vun där Zäit konsequent bekämpft. Als Ureiz huet d'Regierung Primme fir all erluechte Wollef ausbezuelt.

Fir d'Primm ausbezuelt ze kréien, huet de Jeeër de Kapp vum erluechte Wollef misste virleeën. Fir Fuddelereien ze verhënneren an auszeschléissen, datt dee selwechte Wollef méi wéi eng Kéier fir eng Primm presentéiert gouf, goufen d'Oueren nom Kontrolléieren ofgeschnidden. Esou goufen tëscht 1818 an 1821 um Gebitt vum haitege Groussherzogtum am ganzen 211 Déieren dout gemaach, dorënner 75 Wëllefinnen, 76 Wëllef a 60 Jongdéieren.

D'Gesetz vum 8 Januar 1850 setzt eng Primm vu 25 Frang fir en erwuesse Wollef oder Wëllefin, a 5 Frang fir e jonke Wollef fest. Zum Verglach: 1888 huet e Akkordaarbechter bei der Cerabati zu Waasserbëlleg tëscht 3 a 5 Frang den Dag verdéngt. Mat 25 Frang huet d'Primm fir en erwuessene Wollef domat ongeféier dem Akommes vun enger Aarbechtswoch entsprach a war fir déi deemoleg Zäit e bedeitende finanzielle Ureiz.

Den Ernest Faber huet 1908 eng Lescht mat de genauen Detailer iwwert d'Primmen déi vun 1850 un ausbezuelt goufe publizéiert.

Wien	Wou	Gemeng Gemenge sinn déi vun 2026	Kanton	Wéini		Wat
Reiff Peter in Niedefeulen	Feulen	Feelen	Dikrech	1. Jan. 1850	1	Wölfin
Boos Wilhelm in Hosingen	Hosingen	Parc Housen	Clierf	3. Jan. 1850	1	Wolf
Thom. Adam in Feulen	Feulen	Feelen	Dikrech	5. Jan. 1850	1	Wolf
Kayser Nik. in Perlé	Winseler	Wanseler	Wolz	7. Jan. 1850	1	Wolf
Ficcard F. in Simmern	Simmern	Habscht	Capellen	16. Jan. 1850	1	Wölfin
Gresch Nik. in Kahler	Kahler	Garnech	Capellen	18. Jan. 1850	1	Wolf
Fiedler Peter in Ulflingen	Ulflingen	Ëlwen	Clierf	24. Feb. 1850	1	Wolf
Mai Nik. u. Kons. in Obermertzig	Michelbuch	Viichten	Réiden	12. April 1850	3	junge Wölfe
Egide C. u. Kons. in Niederbesslingen	Niederbesslingen	Ëlwen	Clierf	7. Mai 1850	3	junge Wölfe
Meyers Nik. in Perlé	Perlé	Rammerech	Réiden	9. Mai 1850	2	junge Wölfe
Harlé Nik. in Gonderingen	Rodenburg	Jonglënster	Gréiwemaacher	13. Mai 1850	2	junge Wölfe
Munsbach Anton in Mensdorf	Rodenburg	Jonglënster	Gréiwemaacher	13. Mai 1850	1	junger Wolf
Schiltz Johann, Privatförster in Oberkerschen	Sanem	Suessem	Esch-Uelzecht	26. Jan. 1851	1	Wolf
Koch Franz in Konsthum	Consthum	Parc Housen	Clierf	28. Jan. 1851	1	Wölfin
Haler Michel in Brandenburg	Brandenburg	Tandel	Veianen	14. Feb. 1851	1	Wolf
Scheck Johann in Bondorf	Bondorf	Rammerech	Réiden	17. April 1851	8	Nestwölfe
Schaack El. in Winseler	Winseler	Wanseler	Wolz	30. Mai 1851	7	Nestwölfe
Faber-Knepper, Gerber in Wiltz	Winseler	Wanseler	Wolz	20. Nov. 1851	1	Wolf
Steffen J.P. in Esch a. d. Alz.	Esch	Esch-Uelzecht	Esch-Uelzecht	24. Nov. 1851	1	Wolf
Heinrich Fr. in Petingen	Petingen	Péiteng	Esch-Uelzecht	11. Dez. 1851	1	Wölfin
Neu Nik. in Buderscheid	Buderscheid	Géisdref	Wolz	5. Mai 1852	2	junge Wölfe
Gerard J. B. in Cessingen	Reckingen	Miersch	Miersch	22. Feb 1853	1	Wölfin
Bertemes Johann, Hirt in Perlé	Perlé	Rammerech	Réiden	28. Dez. 1853	1	Wölfin
Geib Fr. in Harlingen	Harlingen	Stauséigemeng	Wolz	22. Dez. 1854	1	Wolf
Lentz Peter in Weiler z. Th.	Weiler-z.-T.	Weiler zum Tuer	Lëtzebuerg	5. Dez. 1856	1	Wolf
Goedert Gust. in Lannen	Lannen	Réiden op der Atert	Réiden	30. Jan. 1857	1	Wolf
Reisdorf Johann in Zolver	Zolver	Suessem	Esch-Uelzecht	6. Aug. 1857	1	Wolf
Kraus Joh., Förster in Burglinster	Burglinster (Elgert.)	Jonglënster	Gréiwemaacher	3. Feb. 1858	1	Wölfin
Metz Jul., Advokat in Luxemburg	Leudelingen	Leideleng	Esch-Uelzecht	7. März 1858	1	Wolf
Lorang Johann in Syren	Syren	Weiler zum Tuer	Lëtzebuerg	12. März 1859	1	Wölfin
Mayonnette Ph. in Roodt (Ell)	Roodt	Ell	Réiden	11. Jan. 1860	1	Wölfin
Schaul Ph. in Boxhorn	Asselborn	Wëntger	Clierf	18. Feb. 1860	1	Wolf
Arend G., Grenzaufseher in Wiltz	Holtz	Rammerech	Réiden	2. Aug. 1860	1	Wölfin
Demuth Bernard in Holtz	Holtz	Rammerech	Réiden	19. Nov. 1860	1	Wölfin
Delles Ph. In Mensdorf	Mensdorf	Betzder	Gréiwemaacher	21. Jan. 1861	1	Wolf
Diederich Nik. in Frisingen	Frisingen	Fréiseng	Esch-Uelzecht	21. Sept. 1861	1	Wolf
Kraus Joh., Förster in Burglinster	Burglinster	Jonglënster	Gréiwemaacher	5. Jan. 1862	1	Wölfin
de Wacquant L. Aug. in Foetz	Reckingen (Essenbusch)	Miersch	Miersch	23. Jan. 1862	1	Wolf
Molitor J. P., Gehilfsförster in Peppingen	Röser	Réiser	Esch-Uelzecht	31. Mai 1862	1	Wolf
Schlitz Joh., Vater u. Sohn, Privatförster in Oberkerschen	Sanem	Suessem	Esch-Uelzecht	6. Oktob. 1862	2	Wölfe
Beissel J., Gastwirt in Oberkerschen	Oberkerschen (Köppchen)	Käerjeng	Capellen	3. Nov. 1862	2	Wölfe
Werner Peter, Müller in Niederkorn	Oberkerschen (Köppchen)	Käerjeng	Capellen	3. Nov. 1862	1	Wolf
Dogé Fr., Gutsverwalter in Betzdorf	Olingen	Betzder	Gréiwemaacher	7. Nov. 1862	1	Wolf
Kinnen Th. in Wydigerhof	Olingen (Hardt)	Betzder	Gréiwemaacher	11. Nov. 1862	1	Wolf
Kayser J. P., Privatförster in Steinbrücken	Monnerich	Monnerech	Esch-Uelzecht	15. Sept. 1862	1	Wölfin
Strauss H., Müller in Simmern	Simmern (Hobscheiterheck)	Habscht	Capellen	2. Dez. 1862	1	Wolf
Durst Johann, Gehilfsförster in Bissen	Simmern (Grossenbusch)	Habscht	Capellen	30. Dez. 1862	1	Wolf
Dondelinger Jos., Gastwirt in Lintgen	Lintgen	Lëntgen	Miersch	27. Jan. 1863	1	Wölfin
Stomp Th. u. Hansen Jos. in Brouch	Reckingen (Mandelbach)	Miersch	Miersch	27. Mai. 1863	8	Nestwölfe
Wolff J. P.. Sohn in Sprinkingen	Sprinkingen	Dippech	Capellen	1. Okt. 1863	1	Wölfin
Baldauff H. in Echternach	Osweiler (Grossenbusch)	Rouspert-Mompech	Iechternach	3. Nov. 1863	1	Wolf
Krisch Wilh., Knecht, Wiltzermühle (Mamer)	Mamer (bei d. Mühle)	Mamer	Capellen	15. Nov. 1863	1	Wolf
Heiardt Nikolas, Jagdhüter in Bettemburg	Bergem	Monnerech	Esch-Uelzecht	27. Nov. 1863	1	Wölfin
Metz Norbert, Hüttenherr in Eich	Biwer	Biwer	Gréiwemaacher	17. Dez. 1863	1	Wolf
Baldauff H., Kauffmann in Echternach	Herborn (Schlammeweg)	Rouspert-Mompech	Iechternach	23. Dez. 1863	1	Wolf
Durst Math., Privatförster in Bissen	Bissen (Dellenberg)	Biissen	Miersch	31. Dez. 1863	1	Wolf
Demuyser J. P., Forstaccessist in Echternach	Echternach	Iechternach	Iechternach	31. Jan. 1864	1	Wölfin
Baldauff H. Kauffmann in Echternach	Echternach	Iechternach	Iechternach	31. Jan. 1864	1	Wölfin
Nothomb Alf. In Petingen	Oberkerschen	Käerjeng	Capellen	26. Sept. 1864	1	Wolf
Nothomb Pol, Sohn, in Petingen	Oberkerschen	Käerjeng	Capellen	26. Sept. 1864	1	Wolf
Beissel Joh. in Niederkerschen	Oberkerschen	Käerjeng	Capellen	26. Sept. 1864	1	Wolf
Schumacher Gust. in Dippach	Oberkerschen	Käerjeng	Capellen	26. Sept. 1864	1	Wolf
Blonding Jak. in Oberkerschen	Oberkerschen	Käerjeng	Capellen	7. Okt. 1864	2	Wölfe
Franck Wilhelm, Gastwirt in Küntzig	Oberkerschen	Käerjeng	Capellen	7. Okt. 1864	2	Wölfe
Praus J. A. Gerichtsschreiber in Echternach	Herborn	Rouspert-Mompech	Iechternach	3. Nov. 1864	1	Wolf
Dondelinger Jos., Gastwirt in Lintgen	Lintgen	Lëntgen	Miersch	18. Jan. 1865	1	Wölfin
Schleich Nik. Jos. in Dahlem	Dippach	Dippech	Capellen	20. Jan. 1865	1	Wölfin
Schleich J. B, in Dahlem	Dippach	Dippech	Capellen	22. Jan. 1865	1	Wolf
Beissel J., Gastwirt in Niederkerschen	Oberkerschen	Käerjeng	Capellen	25. Jan. 1865	1	Wolf
Schroeder Michel in Rambrouch	Holtz	Rammerech	Réiden	20. Juni 1865	1	junger Wolf
Hoppesch J. P. in Rambrouch	Holtz	Rammerech	Réiden	20. Juni 1865	1	junger Wolf
Metz Norbert u. Emil, Hüttenherren in Eich	Biwer	Biwer	Gréiwemaacher	17. Nov. 1865	3	Wölfe
Baron de Tornaco in Sassenheim	Zolver (Hunnenbusch)	Suessem	Esch-Uelzecht	27. Dez. 1865	1	Wölfin
Stoltz Mathias im Kahlochenerhof	Kahlscheuerhof	Koplescht	Capellen	4. Jan. 1866	1	Wolf
von Heemsheck, Oberst-Kommandant in Echternach	Echternach (Irreltgen)	Iechternach	Iechternach	10. Jan. 1866	1	Wölfin
Wagner Anna, Ehefrau Jak. Tempel in Keispelt	Keispelterwald	Kielen	Capellen	10. Mai. 1866	6	Nestwölfe
Baron von Tornaco in Sassenheim	Sassenheim (Grossenbusch)	Suessem	Esch-Uelzecht	19. Nov. 1866	1	Wolf
Kraus Joh., Privatförster in Burglinster	Burglinster	Jonglënster	Gréiwemaacher	1. Jan. 1867	1	Wolf
Röhling Hubert, Jagdhüter in Ansemburg	Saeul	Sëll	Réiden	26. Jan. 1867	1	Wolf
Namur Ernest Agronom in Echternach	Herborn	Rouspert-Mompech	Iechternach	21 u. 22. Jan. 1867	2	Wölfe
Jacoby Peter, Förster in Senningen	Niederanven	Nidderaanwen	Lëtzebuerg	17 u. 22. Jan. 1867	3	Wölfinnen
Schmitt Nik., Hirt in Burglinster	Burglinster	Jonglënster	Gréiwemaacher	18. Feb. 1867	1	Wölfin
Graf von Ansemburg Gaston	Hollenfels	Helperknapp	Miersch	5. Sept. 1867	1	Wolf
Keusch Jak. Privatförster in Simmern	Simmern	Habscht	Capellen	18. Okt. 1867	1	Wolf
Dondelinger Michel, Bauconducteur in Echternach	Herborn	Rouspert-Mompech	Iechternach	3. Nov. 1867	1	Wolf
Angelsberg Johann, Notar in Feulen	Herborn	Rouspert-Mompech	Iechternach	3. Nov. 1867	1	Wolf
Nothumb Alf. in Petingen	Rodingen	Péiteng	Esch-Uelzecht	9. Nov. 1867	1	Wolf
Speller, Leutnant-Adjutant in Luxemburg	Leudelingen	Leideleng	Esch-Uelzecht	20. Nov. 1867	1	Wölfin
Röhling Hub., Jagdhüter in Ansemburg	Roodt	Ell	Réiden	29. Nov. 1867	1	Wolf
Fuhrmann Ant., Förster in Goetzingen	Koerich	Käerch	Capellen	7. Dez. 1867	1	Wölfin
Gloutin Melch. in Rodingen	Rodingen	Péiteng	Esch-Uelzecht	7. Dez. 1867	1	Wolf
Klein Nik. in Sprinkingen	Sprinkingen	Dippech	Capellen	11. Dez. 1867	1	Wölfin
Grotia Nik. in Küntzig	Küntzig	Käerjeng	Capellen	16. Dez. 1867	1	Wolf
Lamort Jul., Industrielle in Manternach	Biwer	Biwer	Gréiwemaacher	30. Dez. 1867	1	Wölfin
Ury Paul in Syren	Syren	Weiler zum Tuer	Lëtzebuerg	31. Dez. 1867	1	Wolf
Ellis Eduard auf Höhenhof	Mutfort	Conter	Lëtzebuerg	5. Jan. 1868	1	Wolf
Fischer Ad. Bürgermeister in Cessingen	Mutfort	Conter	Lëtzebuerg	5. Jan. 1868	1	Wolf
Weisgerber Joh. u. Kons. in Holzem	Holzem	Mamer	Capellen	6. Jan. 1868	1	Wölfin
Klepper Fr., Förster in Düdelingen	Düdelingen	Diddeleng	Esch-Uelzecht	7. Jan. 1868	1	Wolf
Heinrich Fr. Forstbrigadier in Petingen	Petingen (Kebelzack)	Péiteng	Esch-Uelzecht	8. Jan. 1868	1	Wolf
Ury Paul in Syren	Syren (Ahlen Weiher)	Weiler zum Tuer	Lëtzebuerg	11. Jan. 1868	1	Wolf
Koch J. P. in Schengen	Wintringen	Schengen	Réimech	13. Jan. 1868	1	Wölfin
Keusch Jak., Privatförster in Simmern	Simmern	Habscht	Capellen	14. Jan. 1868	1	Wölfin
Siebenberger Joh., Gärtner in Schengen	Schengen	Schengen	Réimech	5. März 1868	1	Wolf
Jeanty Peter in Oberpallen	Beckerich	Biekerech	Réiden	25. Aug. 1868	1	Wölfin
Baron von Tornaco in Sassenheim	Sassenheim	Suessem	Esch-Uelzecht	4. Okt. 1868	1	Wolf
Dondelinger Michel. Bauconducteur in Echternach	Echternach	Iechternach	Iechternach	10. Dez. 1868	1	Wolf
Hanff Felix, Agronom in Echternach	Echternach	Iechternach	Iechternach	10. Dez. 1868	1	Wolf
Baldauff H. in Echternach	Echternach	Iechternach	Iechternach	27. Jan. 1869	1	Wolf
Hemmer Ed., Notarkandidat in Koerich	Goeblingen (Scheuerheck)	Käerch	Capellen	4. März 1869	1	Wolf
Mersch Michel, Sohn, Gerber in Simmern	Simmern (Grossenbusch)	Habscht	Capellen	16. März 1869	1	Wölfin
Kremer Peter, Verwalter in Berburg	Biwer (Senfen)	Biwer	Gréiwemaacher	Februar 1869	1	Wölfin
Goschet Michel in Consthum	Consthum	Parc Housen	Clierf	6. Mai 1869	1	Wolf
Hans Ernst, Förster in Biwer	Manternach (Grossenbusch)	Manternach	Gréiwemaacher	20. Aug. 1869	1	Wölfin
Hans Ernst, Förster in Biwer	Biwer (Wolfsloch)	Biwer	Gréiwemaacher	28. Okt. 1869	1	Wölfin
Lux Peter in Goetzingen	Goeblingen (Seitert)	Käerch	Capellen	6. Dez. 1869	1	Wölfin
Flammant J. P. in Junglinster	Junglinster	Jonglënster	Gréiwemaacher	8. Dez. 1869	1	Wolf
Baron de Loë	Simmern	Habscht	Capellen	13. Dez. 1869	1	Wolf
Greten Nik. in Reckingen a. d. M.	Reckingen (Schimberg)	Miersch	Miersch	21. Dez. 1869	1	Wölfin
Kremer Peter, Verwalter in Berburg	Berburg (Grossenbusch)	Manternach	Gréiwemaacher	24. Dez. 1869	1	Wölfin
Raty Narciss in Lasauvage	Niederkorn	Déifferdeng	Esch-Uelzecht	25. Dez. 1869	1	Wölfin
Dutreux Nik., Geometer in Mersch	Reckingen	Miersch	Miersch	Dez. 1869	1	Wölfin
Grün Johann in Canach	Canach	Lenneng	Réimech	Dez. 1869	1	Wolf Dieser Wolf wurde mit der Axt erschlagen
Fischer Aug., Gerber in Luxbg.	Leudelingen	Leideleng	Esch-Uelzecht	23. Jan. 1870	1	Wölfin
Faber Georg, Oberförster in Mersch	Mamer	Mamer	Capellen	8. Febr. 1870	1	Wolf
Kremer Peter, Verwalter in Berburg	Berburg (Grossenbusch)	Manternach	Gréiwemaacher	9. Febr. 1870	1	Wolf
Brimeyer Johann, Privatförster in Schoenfels	Schoenfels (Goerensbusch)	Miersch	Miersch	9. Febr. 1870	1	Wölfin
Röhling Hubert, Jagdhüter in Ansemburg	Reckingen (Blumsbusch)	Miersch	Miersch	15. Febr. 1870	1	Wolf
Bouchet Jakob, Privatförster in Differdingen	Differdingen	Déifferdeng	Esch-Uelzecht	15. Febr. 1870	1	Wolf
Bouchet Jakob, Privatförster in Differdingen	Differdingen	Déifferdeng	Esch-Uelzecht	20. Febr 1870	1	Wölfin
Baldauff H., Kaufmann in Echternach	Echternach	Iechternach	Iechternach	23. Febr. 1870	1	Wölfin
Zimmer Nik., Eigent. in Echternach	Echternach	Iechternach	Iechternach	23. Febr. 1870	1	Wölfin
Knepper Eug., Tierarzt in Echternach	Echternach	Iechternach	Iechternach	23. Febr. 1870	1	Wolf
Baron von Fürstenberg	Tüntingen	Helperknapp	Miersch	25. Febr. 1870	1	Wölfin
Baron von Tornaco u. Kons. in Sassenheim	Sassenheim u. Niederkerschen	Suessem	Esch-Uelzecht	? Dez. 1870	3	Wölfe
Fischer Bernard in Dippach	Dippach	Dippech	Capellen	6. Dez. 1870	1	Wolf
Kremer Johann in Roedgen	Bartringen	Bartreng	Lëtzebuerg	9. Dez. 1870	1	Wolf
Dondelinger Michel, Bauconducteur in Echternach	Echternach	Iechternach	Iechternach	8. Febr. 1871	1	Wölfin
Kayser J. B., Förster in Steinbrücken	Bergem (Seitert)	Monnerech	Esch-Uelzecht	9. Sept. 1871	1	Wölfin
de Wacqant in Foetz	Reckingen (Scheuerbusch)	Miersch	Miersch	10. Dez. 1871	1	Wolf
Baron von Tornaco in Sanem	Sanem (Grossenb.)	Suessem	Esch-Uelzecht	11. Dez. 1871	1	Wolf
Wester J. C., Gerber in Reckingen a. d. M.	Reckingen (Kohlen)	Miersch	Miersch	10. Jan. 1872	1	Wolf
Schumann Fr., Gerber in Reckingen a. d. M.	Reckingen (Jungenbusch)	Miersch	Miersch	14. Jan. 1872	1	Wolf
Wolff-Fixmer J. u. Kons. in Berburg	Berburg (Grossenb.)	Manternach	Gréiwemaacher	5. April 1872	2	junge Wölfe
Wolff J. B., Rentner in Luxemburg	Garnich	Garnech	Capellen	11. Sept. 1872	1	Wolf
Hilger Fr. in Bartringen	Bartringen	Bartreng	Lëtzebuerg	8. Okt. 1872	1	Wolf
Knepper Aug. in Pissingen	Bergem (Scheuerbach)	Monnerech	Esch-Uelzecht	16. Nov. 1872	1	Wölfin
Kettenmeyer J. N. in Reckingen a. d. M.	Bergem (Scheuerbach)	Monnerech	Esch-Uelzecht	16. Nov. 1872	1	Wölfin
Speller, Hauptmann in Luxemburg	Bettemburg (Wald)	Beetebuerg	Esch-Uelzecht	19. Nov. 1872	1	Wolf
Kerschen Ant. in Hivingen	Scheuerbusch	Keel	Esch-Uelzecht	13. Febr. 1873	1	Wölfin
Joerg J., Sekretär in Mamer	Mamer	Mamer	Capellen	15. Febr. 1873	1	Wolf
Kolbach Joh. in Capellen	Mamer	Mamer	Capellen	13. Febr. 1873	1	Wolf
Hans Ernst, Förster in Biwer	Biwer	Biwer	Gréiwemaacher	14. Juli 1873	1	Wolf
Petry Bern, Schreiner in Olingen	Olingen	Betzder	Gréiwemaacher	21. Juli 1873	1	junger Wolf
Siebenberger Joh., Gärtner in Schengen	Schengen	Schengen	Réimech	Ende November 1873	1	Wölfin
Seibenberger Joh., Gärtner in Schengen	Schengen	Schengen	Réimech	30. Dez. 1873	1	Wolf
Koch J. P. in Remerschen	Schengen	Schengen	Réimech	30. Dez. 1873	1	Wölfin
Gloden Nik., Bürgermeister in Schengen	Schengen	Schengen	Réimech	30. Dez. 1873	1	Wolf
Hoffmann H. in Betzdorf	Betzdorf	Betzder	Gréiwemaacher	6. Jan. 1874	1	Wolf
Kremer Bernard in Biwer	Biwer	Biwer	Gréiwemaacher	9. Jan. 1874	1	Wolf
de la Fontaine Leo, Rentner in Luxemburg	Heisdorf (Grünewald)	Steesel	Lëtzebuerg	13. Jan. 1874	1	Wolf
Feipel N. F., Winzer in Wellenstein	Wellenstein	Schengen	Réimech	24. Febr. 1874	1	Wölfin
Sauer Leo, Einnehmer. in Remerschen	Remerschen	Schengen	Réimech	25. Febr. 1874	1	Wölfin
Ungeheuer, Jagdhüter in Münschecker	Lellig	Manternach	Gréiwemaacher	13. Juli 1874	2	junge Wölfe
Stoffel Peter, Förster in Waldbredimus	Trintingen	Bous-Waldbriedemes	Réimech	7. Febr. 1876	1	Wölfin
Ungeheur Mich., Jagdhüter in Münschecker	Berburg (Grossenb.)	Manternach	Gréiwemaacher	23 Febr. 1876	1	Wolf
Ungeheur Mich., Jagdhüter in Münschecker	Herborn	Rouspert-Mompech	Iechternach	4. Nov. 1876	1	Wolf
Jungblut Peter in Rameldingen	Grünewald	Nidderaanwen	Lëtzebuerg	31. Jan. 1877	1	Wolf
Jungblut Nik. in Rameldingen	Niederanven	Nidderaanwen	Lëtzebuerg	21. Febr. 1877	2	Wölfinnen
Remesch Fr., Förster in Bondorf	Bondorf	Rammerech	Réiden	23. Febr. 1877	1	Wölfin
de Maringh Gasp., Rentner in Remich	Bous	Bous-Waldbriedemes	Réimech	29. Jan. 1878	1	Wolf
Elvinger Andr., Privatförster in Helmsingen	Heisdorf (Grünewald)	Steesel	Lëtzebuerg	21. Dez. 1878	1	Wolf
Sauber Math., Hirt in Geyershof (Bech)	Geyershof	Bech	Iechternach	5. Jan. 1879	1	Wölfin Diese Wölfin wurde in einer Falle gefangen
Jungblut Peter, Privatförster in Rameldingen	Niederanven (Grünewald)	Nidderaanwen	Lëtzebuerg	6. u. 21. Febr. 1879	2	Wölfe
Müller Joh. in Zittig	Bech	Bech	Iechternach	28. Febr. 1879	1	Wolf
Metz Em., Hüttenherr in Beggen u. Muller Hub., Hüttenherr in Esch a. d. A.	Betzdorf und Biver	Betzder	Gréiwemaacher	23. Okt. 1879	5	Wölfe
Jungblut Peter, Privatförster in Rameldingen	Niederanven (Grünewald)	Nidderaanwen	Lëtzebuerg	8. Dez. 1879	1	Wölfin
Gretsch Jos. in Remich	Greivelding. (Mesbusch)	Stadbriedemes	Réimech	8. Jan. 1880	1	Wölfin
Müller Hub. Industr. in Esch a. d. A.	Olingen (Stockbusch)	Betzder	Gréiwemaacher	4. Nov. 1880	1	Wölfin
Heuschling Nik., Förster in Itzig u. Belgrad Joh., Feldhüter in Itzig	Hesperingen	Hesper	Lëtzebuerg	22. Dez. 1880	1	Wölfin
Bisdorff Joh., Gehilfsförster in Kapenacker	Wormeldingen (Kreuzbusch)	Wuermer	Gréiwemaacher	4. Febr. 1881	1	Wolf
Schneider Joh. in Alzingen	Alzingen	Hesper	Lëtzebuerg	16. Sept. 1881	1	Wolf
de la Fontaine Th., Rentner in Luxemburg	Betzdorf	Betzder	Gréiwemaacher	8. Nov. 1882	2	Wölfinnen
Mertzig Johann in Breinert	Biwer (Ronkenberg)	Biwer	Gréiwemaacher	10. Dez. 1882	1	Wolf
Lamort Eug. in Manternach	Berburg (Grossenb.)	Manternach	Gréiwemaacher	15. Dez. 1882	1	Wölfin
de la Fontaine Th., Rentner in Luxemburg	Biver (Frohn)	Biwer	Gréiwemaacher	23. Dez. 1882	1	Wölfin
Witry Michel in Strassen	Rollingergr. (Baumbusch)	Lëtzebuerg	Lëtzebuerg	12. März 1883	1	Wolf
Sauber Math., Hirt in Goyershof (Bech)	Geyershof	Bech	Iechternach	16. März 1883	1	Wolf
de la Fontaine Th. in Luxemburg	Biwerbusch	Biwer	Gréiwemaacher	8. Juli 1883	1	Wölfin
Wolff Ed., Untersuchungsrichter in Luxemburg	Olingen (Kiem)	Betzder	Gréiwemaacher	24. April 1903 (sic)	1	Wolf

An der Tabell sinn am Ganzen 242 Déieren opgezielt: 121 Wëllef, 72 Wëllefinnen, 20 jonk Wëllef an 29 Naschtwëllef. Ënner engem Naschtwollef huet een e jonke Wollef verstanen, deen nach am Bau gelieft huet an nach net selbststänneg war. Well Naschtwëllef nëmmen do virkommen, wou sech e Ruddel etabléiert an Nofollger kritt, gëllt hiren Noweis gläichzäiteg als Beweis dofir, datt sech an där Géigend e reproduzéierende Wollefsruddel niddergelooss hat.

1893 koum en neit Reglement, dat d'Montante d'selwecht gelooss huet mä déi administrativ Formalitéiten genau festgeluecht huet. D'Primm gouf nëmmen op Basis vun engem Certificat vum Buergermeeschter ausbezuelt. Dëse Certificat huet misse bestätegen, datt de Wollef an der jeeweileger Gemeng erluecht gouf an datt a Presenz vum Buergermeeschter ee Fanger vun der rietser viischter Patt ofgeschnidde gouf. Dës Moossnam sollt alt erëm Mëssbrauch verhënneren an ausschléissen, datt dat selwecht Déier méi wéi eng Kéier fir eng Primm presentéiert gouf.

Kanton	Unzuel
Capellen	42
Clierf	8
Dikrech	2
Esch-Uelzecht	32
Gréiwemaacher	44
Iechternach	21
Lëtzebuerg	22
Miersch	22
Réiden	24
Réimech	12
Veianen	1
Wolz	12

Déi regional Opstellung vun de Fäll weist, datt d'Erleeë vun de Wëllef net gläichméisseg iwwer d'Land verdeelt war an datt am Éislek déi mannst Déieren erluecht goufen. Eng méiglech Erklärung dofir wier, datt am Norden haaptsächlech Louhecke ugeplanzt waren. Dës Bëscher goufen deemools intensiv genotzt an all 20 bis 25 Joer ëmgeschnidden sou datt et am Éislek wéineg al, zoue Bëscher, mee virun allem Jéngte stoungen.

Laang Zäit ass ugeholl ginn, datt de leschte Wollef zu Lëtzebuerg de 24. Abrëll 1893 am Ouljer Bësch beim "Kiem" vum Édouard Wolff erschoss gouf. Nei Erkenntnesser weisen, datt och nach méi spéit Wëllef zu Lëtzebuerg opgetruede sinn. Den 20. Februar 1895 gouf e Wollef an der Géigend vu Schëndels, deen an eng Fal gerode war, erschoss. Am Mee 1899 goufen am Gréngewald an der Ëmgéigend vun der Stad Lëtzebuerg dräi jonk Wëllef fonnt, déi vergëft Fleesch gefriess haten: zwéi waren dout, den drëtte konnt gerett ginn.

Am Éischte Weltkrich sinn nees Wëllef zu Lëtzebuerg gemellt ginn: am November-Dezember 1914 bei Uespelt a bei Ënsber, am Januar-Februar 1917 an der Dikrecher Géigend an dono e bëssen iwwerall am Land. Ob et sech wierklech ëm Wëllef oder nëmmen ëm grouss Hënn gehandelt huet, léisst sech nodréiglech net vu Fall zu Fall klären.

Den 28. Februar 1920 gouf am Bësch tëscht Bierg (Gemeng Betzder) a Buchholz (Gemeng Fluessweiler) e Wollef, deen an eng Fal gerode war, vum Fieschter vum Schlass Bierg, erschoss. Zwee Fachleit aus der Forstverwaltung an de Staatsveterinär Emile Moutrier hunn d'Déier ënnersicht an et als Wollef identifizéiert.

Dono blouf et gutt 90 Joer roueg ëm d'Déier.

Nei Presenz vum Wollef zanter den 2010er Joren

Am Juli 2011 gouf an der Gemeng Gedinne, an der Provënz Namouer, fir d'éischt zanter 110 Joer, nees e Wollef an der Belsch gesinn. Am Februar 2014 gouf op e puer Plazen am Museldepartement, bei Lorquin respektiv bei Walscheid, een (oder méi) Exemplare gesinn. Well net méi auszeschléisse wier, datt en och zu Lëtzebuerg nees opdauche kéint, huet de Staatssekretär fir Ëmwelt Camille Gira 2017 en Aktiounsplang virgestallt, wat ze maachen ass, wann et sou wäit wier.

Am September 2017 huet eng DNA-Analys bestätegt, datt et ee Wollef war, deen e puer Woche virdrun aacht Schof tëscht Garnech an Holzem gerass hat. Dëse Wollef koum aus enger Populatioun, déi hir Verbreedung an den italieeneschen a franséischen Alpen huet an déi och schonn an de Vogesen, a Loutrengen an a Rheinland-Pfalz nogewise gouf. Deemno war de Wollef no knapps 100 Joer erëm zu Lëtzebuerg ukomm. Am Juli 2017 hat e Leidelenger Bauer schonn en Déier fotograféiere kënnen, dat mat grousser Warscheinlechkeet e Wollef war.

Am Februar 2018 konnt d'Presenz vun engem Wollef zu Furen nogewise ginn, an am Dezember 2018 méiglecherweis am Streech Käerch-Simmer.

Enn Abrëll 2020 dann war et an der Géigend vun Nidderaanwen, wou 3 Schof erwisenermoossen vun engem Wollef gerass goufen. Dëse koum aus der mëtteleuropäescher Flaachlandpopulatioun, déi sech vu Polen hier iwwer Norddäitschland an d'Beneluxlänner verbreet huet. Domat konkretiséiert sech, datt sech zu Lëtzebuerg an a sengen Nopeschregiounen déi zwou Populatiounsgruppen aus dem Alperaum an aus dem mëtteleuropäesche Flaachland vereenegen.

Och am Wanter 2021/22 gouf d'Presenz vun engem Wollef am belsche Grenzgebitt nërdlech vu Wëntger nogewisen, vun deem ugeholl gëtt, datt en do am Summer e Schof gerass hat.

Am Dezember 2022 gouf am Raum Ëlwen e gerassent Schof fonnt, dat op d'Presenz vun engem Wollef schléisse gelooss huet. E speziell op Wollefsgeroch dresséierten Hond huet dëse Verdacht verstäerkt, deen als onbestätegten Hiwäis C3 klasséiert gouf.

Den 22. Januar 2023 gouf e männleche Wollef aus der mëtteleuropäescher Populatioun zu Tratten nogewisen.

Den 1. August 2023 huet d'Naturverwaltung bestätegt, datt am Juli e Wollef e Schof am Raum Léiler gerass huet. No der Populatiounsanalys huet et sech ëm e Wollef aus der zentraleuropäescher Populatioun gehandelt, deenen hire Verbreedungsschwéierpunkt sech vun der Wisła am Zentrum vu Polen bis an Niddersachsen erstreckt.

Den 22. August 2023 huet ďNaturverwaltung matgedeelt, datt e Wollef Mëtt August am Raum Iechternach an am Raum Beefort gesi gouf. Ob et sech ëm de selwechte Wollef handelt, ass net gewosst.

Am Abrëll 2024 huet e Wollef bei Bruechtebaach e Kallef gerass.

Mëtt Dezember 2024 goufen am Raum Dol zwee Schof gerass. D'Naturverwaltung huet de 16. Januar 2025 matgedeelt, datt dëst e weibleche Wollef war an domat ass et deen éischte weibleche Wollef zu Lëtzebuerg zanter 2017. Aus deem Grond gouf den 21. Januar en Informatiounsowend zu Dol organiséiert. No der Genotypanalys huet et sech ëm de Wollef GW3691f gehandelt, deen an Holland am Ruddel "Zuidwest-Veluwe" gebuer, an am Oktober 2023 fir d'éischt geneetesch erfaasst gouf.

Den 11. Abrëll 2025 gouf e Wollef am Raum Kiischpelt-Clierf zweemol gesinn a fotograféiert.

Enn Februar 2026 goufen an der Gemeng Wëntger eng Rei Schof vun enger Wollefsmudder gerass, déi schonn 2025 an Thüringen an a Rheinland-Pfalz nogewise gouf.

E puer Deeg méi spéit koum et zu engem änleche Virfall bei Heischent, och vun enger Wollefsmudder, déi zu engem Ruddel aus der belscher Nordäifel gehéiert an deels an Däitschland, deels am Héije Venn aktiv ass.

De Wollef a Mythos a Literatur

00Dëst Kapitel ass nach eidel oder onvollstänneg. Hëlleft wgl. mat, fir et ze komplettéieren.

Kuckt och

• De Wëllefchen an de Fiisschen
• Wollefsschlucht (Iechternach)
• Wollefsgrouf (Biekerech)
• Fleeschwollef

Literatur

• Anonym, 1893. Luxemburger Zeitung Nr. 115 (25. Apr.): 3 (Wolf im Rodenburger Wald von Richter Wolff erlegt).
• Delguste-Van der Kaa, Marie-Hélène, 2003. Histoire des loups dans les deux Luxembourg. Rossignol, 2003.
• Faber, Ernest, 1908. Der Wolf, seine Lebensweise und frühere Verbreitung im Großherzogtum. Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 28: 389-394, 411-419.
• Hilgert, Romain, 2013. Vom Ungeziefer zum Umweltmenetekel: Vor 120 Jahren verlor der letzte Wolf in Luxemburg das Leben, danach auch den Kopf. Lëtzebuerger Land Nr. 16: 6 (19. April 2013).
• Massard, Jos. A., 1985. Zum hundertsten Jahrestag der ersten Tollwutimpfung (II): Von Hunden und Wölfen. Tageblatt 1985, Nr. 159 (13. Jul.): 9.
• Massard, Jos. A., 1986. Wölfe in Luxemburg. Lëtzebuerger Almanach 1987, Luxemburg: 353-374.
• Massard, Jos. A., 2015a. Der Mythos vom letzten Wolf in Luxemburg. Der 1893 bei Olingen erlegte Wolf war nicht der letzte. Wölfe traten noch viel später als bisher angenommen in Luxemburg auf. Eine Aufarbeitung in drei Teilen. — Teil I: Lëtzebuerger Journal 2015, Nr. 258 (5. November): 19. — Teil II: Lëtzebuerger Journal 2015, Nr. 259 (6. November): 19 (Der Erste Weltkrieg brachte die Wölfe zurück). — Teil III: Lëtzebuerger Journal 2015, Nr. 260 (7. November): 19 (1920 – Ein Wolf bei Berg). Erweiterte Online-Version.
• Massard, Jos. A., 2015b. Das Wiederauftauchen der Wölfe im Großherzogtum Luxemburg im Jahr 1917 im Spiegel einer Sammlung von Zeitungsausschnitten aus dem “Fonds Schaack” im Luxemburger Nationalarchiv. Published online.
• Schley, L. & J. Herr, 2017. Erster offizieller Wolfsnachweis in Luxemburg seit 124 Jahren. regulus Zäitschrëft fir Natur & Ëmwelt 4 2017: 12-15.
• Schley, L., M. Jacobs, S. Collet, A. Kristiansen & J. Herr, 2021. First wolves in Luxembourg since 1893, originating from the Alpine and Central European populations. Mammalia. DOI: https://doi.org/10.1515/mammalia-2020-0119

Um Spaweck

Commons: Canis lupus – Biller, Videoen oder Audiodateien

• Le Réseau Loup, op dem Site La biodiversité en Wallonie
• Aktions- und Managementplan für den Umgang mit Wölfen in Luxemburg, Technischer Bericht der Naturverwaltung betreffend Wildtiermanagement und Jagd, Nr. 5, 2017, 56 S.