Europa (Mound)

Vu Wikipedia
Wiesselen op: Navigatioun, sichen
Europa
(Jupiter II)
Jupitermound Europa, opgeholl aus enger Distanzvu 677.000 km vun der Raumsond Galileo de 7. September 1996
Jupitermound Europa, opgeholl aus enger Distanz
vu 677.000 km vun der Raumsond Galileo
de 7. September 1996
Zentralkierper Jupiter
Eegeschafte vum Orbit
Grouss Hallefachs 670.900 km
Periapsis 664.100 km
Apoapsis 677.700 km
Exzentrizitéit 0,0101
Ëmlafzäit 3,551 Deeg
Ëmlafvitesse 13,74 km/s
Physikalesch Donnéeën
Mëttleren Duerchmiesser   3121,6 km
Mass  4,80 × 1022
Dicht  3,01
Albedo  0,68
Visuell Magnitude 5,3 mag
Entdeckung
Entdecker  Galileo Galilei
Entdeckungsdatum  7. Januar 1610

De Jupitermound Europa (och Jupiter II) ass mat engem Duerchmiesser vun 3.121 km deen zweetbannenzegten a klengste vun de véier grousse Mounde vum Planéit Jupiter an de sechsgréissten am Sonnesystem. Obschonn d'Temperatur op der Uewerfläch vum Europa maximal −150 °C erreecht, gëtt ugeholl, datt ënner der Kuuscht aus Waasseräis ee bis zu 100 km déiwen Ozean aus Waasser kéint sinn.

Entdeckung[änneren | Quelltext änneren]

D'Entdeckung vum Europa gëtt dem italienesche Geléierten Galileo Galilei zougeschriwwen, deen am Joer 1610 säin einfache Lënserefrakter op de Jupiter geriicht hat. Déi véier grouss Mounden Io, Europa, Ganymed a Kallisto ginn och d'Galiléiesch Mounde genannt.

De Mound gouf no der Europa, enger Frëndin vum Zeus aus der griichescher Mythologie genannt. Obschonn den Numm Europa scho kuerz no senger Entdeckung vum Simon Marius virgeschloe gouf, konnt hie sech eng laang Zäit net duerchsetzen. Eréischt an der Mëtt vum 20. Joerhonnert koum hien nees a Gebrauch. Vidru goufen déi Galiléisch Mounde mat réimeschen Ziffere bezeechent an Europa war Jupiter II.

Ëmlafbunn a Rotatioun[änneren | Quelltext änneren]

Resonanzverhältnesser mat Daten a Bezuch op den Io

Den Europa kreestrietsleefeg ëm de Jupiter op enger mëttlerer Distanz vu 670.900 Kilometer an 3 Deeg, 13 Stommn a 14,6 Minutten. D'Ëmlafbunn ass mat enger Exzentrizitéit vun 0,0101 bal kreesfërmeg. De jupiternoosten a -wäitste Bunnpunkt wäiche jee nëmmen ëm 1,01 % vun der grousser Hallefachs of. De Bunneplang ass nëmmen 0,470° géigeniwwer dem Jupiter sengem Equatorialplang gebéit.

D'Ëmlafzäit vum Europa steet zu hirem bannenzegem a baussenzegem Nopeschmound an enger Bunnresonanz vun 2:1 respektiv 1:2; dat heescht, während zwéin Ëmleef vum Europa leeft den Io genee véiermol an de Ganymed genee eenmol ëm de Jupiter.

Den Europa huet wéi den Äerdmound an déi iwwreg bannenzeg Jupitermounden, eng gebonne Rotatioun a weist ëmmer mat derselwechter Säit op de Planéit.

Opbau a physikalesch Daten[änneren | Quelltext änneren]

Europa huet e mëttleren Duerchmiesser vun 3121,6 Kilometer an eng mëttel Dicht vun 3,01 g/cm³. Obwuel Europa däitlech dee klengste vun de véier Galiléische Mounde ass, ass seng Mass méi grouss wéi déi vun alle klenge Mounde vum Sonnesystem zesummegeholl.

D'Temperatur op der Uewerfläch vum Europa ass nëmmen 110 K (ongeféier –160 °C) um Equator an 50 K (ongeféier –220 °C) un de Pole.

Uewerfläch[änneren | Quelltext änneren]

Déi am Ament héchstopgeléiste Foto vun der Europa-Uewerfläch. Den Ausschnëtt weist e Gebitt vun 1,8 × 4,8 km. De Norden ass riets.
De 26 km groussen Aschlagskrater Pwyll

D'Uewerfläch vum Europa ass 30,6 Millioune Kilometer², wat ongeféier der Gréisst vun Afrika entsprécht. Mat enger Albedo vun 0,64 ass si eng vun den hellsten Uewerfläche vun alle bekannte Mounden am Sonnesystem: 64 % vum agestralte Sonneliicht ginn reflektéiert. D'Uewerfläch setzt sech aus Äis zesummen. Déi réitlech Fierwunge sinn d'Folleg vun ofgelagerte Mineralien. D'Uewerfläch ass aussergewéinlech glat. Si ass vu Rillen iwwerzunn, déi awer nëmmen eng kleng Déift opweisen.

Krater[änneren | Quelltext änneren]

Op Europa sinn ganz wéineg Aschlagskrater ze gesinn, vun deenen nëmme dräi en Duerchmiesser vu méi wéi 5 Kilometer hunn. Den zweetgréisste Krater, Pwyll, huet en Duerchmiesser vun 26 Kilometer. De Pwyll ass eng vun de geologesch jéngste Strukturen op Europa. Beim Aschlag gouf hellt Material aus dem Ënnergrond iwwer Dausende vu Kilometer ewech geschleidert.

Déi wéineg Verkraterung ass en Hiweis dorop, datt d'Uewerfläch vum Europa geologesch ganz jonk ass. Schätzunge vun der Aschlagsheefegkeet vu Koméiten an Asteroiden erginn en Alter vun héchstens 30 Millioune Joer.

Schichtsilikate konnten op der Kuuscht vun Europa nogewise ginn. Et gëtt ugeholl, datt si vun Aschléi am flaache Wénkel op d'Uewerfläch stamen[1].

Rillen und Grief[änneren | Quelltext änneren]

Wat beim Europa opfält, dat ass en Netzwierk vu Grief a Rillen, déi an alle Richtungen iwwer d'Uewerfläch verlafen. Déi Lineae, wéi si genannt ginn, hunn eng staark Ähnlechkeet mat Rëss a Verwerfungen op ierdeschen Äisfelder. Déi gréisst sinn ongeféier 20 Kilometer breet an hunn ondäitlech baussenzeg Ränner souwéi e bannenzegte Beräich aus hellem Material. D'Lineae kënnten duerch Kryovulkanismus (Keeltvulkanismus) oder den Ausbroch vu Geysire aus waarmem Waasser entstane sinn, wouduerch d'Äiskuuscht ausenee gedréckt gouf.

D'Lineae sinn zum gréissten Deel op Plazen, wou een se net erwaart. Dat léisst sech méiglecherweis doduerch erklären, datt tëscht Äiskuuscht a Mounduewerfläch en Ozean ass. Dëse kéint entstane sinn, well sech duerch déi exzentresch Ëmlafbunn vum Mound ëm de Jupiter dauernd d'Gravitatiounswierkung op den Europa ännert, an deen duduerch stänneg verformt gëtt. Doduerch erwäermt sech den Europa an d'Äis schmëlzt deelweis.

Wann den Europa op senger Ëmlafbunn déi gréisste Jupiterdistanz duerchlaf hat, konnt emmer nees Waasserstoff- a Sauerstoffatome iwwer dem Südpol nogewise ginn. Et gëtt ugeholl, datt si aus der Spaltung vu Waassermoleküle staamten, déi fräigesat goufen, wann d'Spécken opgemaach hunn an d'Waasser an de Weltraum schéisst, dat no dem Opstiig op 200 Kilometer nees op d'Uewerfläch zréckfält[2].

Weider Strukturen[änneren | Quelltext änneren]

Den Terrain Conomara Chaos

E weideren Typ vun Uewerflächenstrukture sindn krees- an ellipsefërmeg Formen, Lenticulae, (laténgesch Flecken) genannt. Vill vun hinne sinn Hiwwel (englesch: Domes), aner sinn Däller oder flaach donkel Flecken. D'Lenticulae entstounge wahrscheinlech duerch opsteigend waarmt Äis, vergläichbar mat Magmakummeren an der Äerdkuuscht. D'Dome goufen dobäi eropgedréckt, déi flaach donkel Flecke kéinte gefruerent Schmëlzwaasser sinn. Chaotesch Zonen, wéi Conomara Chaos, sinn wéi e Puzzle aus Brochstécker geformt, déi vu glaatem Äis ëmgi sinn. Si hunn de Glach vun Äisbierger an engem gefruerene Séi.

Äis an Ozean[änneren | Quelltext änneren]

E Gebitt mat Lineae, Domes an donkle Flecken; den Ausschnëtt ass 140 × 130 km grouss

Déi glaat Uewerfläch an d'Strukturen erënneren ganz staark un Äisfelder a Polarregiounen op der Äerd. Et gëtt ugeholl, datt ënner der Äiskuuscht vum Europa en Ozean aus flëssegem Waasser ass, deen duerch Gezäitekräften erwiermt gëtt. Bei den niddregen Uewerflächentemperaturen ass Waasseräis haart wéi Steen. Déi gréisst siichtbar Krater goufen héchstwahrscheinlech mat frëschem Äis ausgefëllt an ofgeglätt. Dëse Mechanismus souwéi Berechnunge vun der duerch d'Gezäitekräfte verursaachter Erwäermung loossen drop schléissen, datt d'Kuuscht vum Europa aus Waasseräis ongeféier 10 bis 15 Kilometer staark ass. Deen dorënner leienden Ozean kéint eng Déift vu bis zu 100 Kilometer hunn. D'Gréisst u flëssegem Waasser wär domat méi wéi duebel sou grouss wéi déi bei eisen Ozeaner.[3][4]

Detailléiert Fotoe weisen, datt sech Deeler vun der Äiskuuscht géintenee verréckelt hunn an zerbrach sinn, woubäi e Muster vun Äisfelder entstong. D'Beweegung vun der Kuuscht gëtt duerch Gezäitekräfte verursaacht, déi d'Uewerfläch ëm 30 m hiewen a senken. D'Äisfelder misste wéinst der gebonnener Rotatioun e bestëmmt, viraussobart Muster opweisen. Weider Fotoe weisen dogéint, datt nëmmen déi geologesch jonk Gebidder sou e Muster opweisen. Aner Gebidder wäichen mat zouhuelendem Alter vun dësem Muster of. Dat kann domat erkläert ginn, datt sech d'Uewerfläch vun Europa e bëssi méi séier beweegt wéi hire bannenzege Mantel an de Kär. D'Äiskuuscht ass vum Moundkär duerch den dotëscht leienden Ozean mechanesch entkoppelt a gëtt vum Jupiter senge Gravitatiounskräfte beaflosst. Vergläicher vu Fotoe vun de Raumsonde Galileo a Voyager 2 weisen, datt sech d'Äiskuuscht vum Europa an ongeféier 10.000 Joer eemol komplett ëm de Mound beweege misst.

Bannenzegten Opbau[änneren | Quelltext änneren]

Bannenzegten Opbau vun Europa: de Kär besteet aus Eisen oder Néckel, ëmginn vun enger Gestengsschicht. Doriwwer ass e méiglechen Ozean. D'Uewerfläch gëtt aus Äis gebilt.

De Mound gläicht a sengem Opbau den terrestreschen (äerdähnleche) Planéiten, well hien haaptsächlech aus Silikatgesteng opgebaut ass. Seng baussenzegt Schicht besteet aus Waasser mat enger geschatener Stäerkt vun 100 Kilometer. Doriwwer eraus dierft hien e relativ klenge Kä aus Eisen hunn.

Atmosphär[änneren | Quelltext änneren]

Fotoe vum Hubble-Weltraumteleskop hunn Hiweiser op eng extreem dënn Atmosphär aus Sauerstoff erginn, mat engem Drock vun 10−11 bar. Et gëtt ugeholl, datt de Sauerstoff duerch d'Awierkung vun der Sonnestralung op d'Äiskuuscht entsteet, woubäi d'Waasseräis a Sauerstoff an Waasserstoff gespléckt gëtt. De flüchtege Waasserstoff flitt an de Weltraum, de masseräiche Sauerstoff gëtt duerch d'Gravitatioun vum Europa festgehalen.

Magnéitfeld[änneren | Quelltext änneren]

Bei Laanschtflich vun der Galileosond gouf e schwaacht Magnéitfeld gemooss (seng Stäerkt entsprécht ongeféier ¼ vum Ganymed). D'Magnéitfeld variéiert, während sech Europa duerch déi baussenzegt ausgepräegte Magnéitosphär vum Jupiter beweegt. D'Donnéeën vum Galileo weisen drop hin, datt ënner der Uewerfläch vun Europa eng elektresch leedend Flëssegkeet ass, z. B. en Ozean aus Salzwaasser. Doriwwer eraus weisen spektroskopesch Ënnersich, datt déi réitlech Linne a Strukture op der Uewerfläch räich u Salzer wéi Magnesiumoxid sinn. D'Salzoflagerunge kënnten zréckgebliwwe sinn, wou austriedend Salzwaasser verdampt war. Well déi festgestallte Salze an der Reegel keng Faarf hunn, dierften aner Elementer wéi Eisen oder Schwiefel fir déi réitlech Fierwung verantwortlech sinn.

Spekulatiounen iwwer Liewen um Europa[änneren | Quelltext änneren]

Méiglech Verbindunge vum Europa sengem ënnerierdeschen Ozean mat der Uewerfläch

D'Méiglechkeet vu flëssegem Waasser hat Spekulatiounen opkomme gelooss, ob an den Ozeanen Forme vu Liewen existéiere kënnen. Op der Äerd goufe Liewensformen entdeckt, déi ënner extreme Bedéngungen och ouni Sonneliicht bestoe kënnen, z. B. an den hydrothermale Quellen (Schwaarz Dämp) oder an der Déifséi.[5]

Kuckt och[änneren | Quelltext änneren]

Saturn 01.svg Portal Astronomie

Um Spaweck[änneren | Quelltext änneren]

Commons: Europa – Biller, Videoen oder Audiodateien

Referenzen[änneren | Quelltext änneren]

  1. http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-362 JPL:Clay-Like Minerals Found on Icy Crust of Europa, Datum: 11. Dezember 2013, Ofgeruff: 9. Januar 2014
  2. http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-363 JPL: Hubble Sees Evidence of Water Vapor at Jupiter Moon, Datum: 12. Dezember 2013, Ofgeruff: 15. Januar 2014
  3. Sascha Haupt: Neue Erkenntnisse über Wasser auf Jupitermond Europa in Raumfahrer.net, Datum: 16. November 2011 dieser gibt als Quellen BBC News und Nature an
  4. http://www.wissenschaft.de/wissenschaft/news/314551.html Martin Vieweg: Eisiger Kandidat für außerirdische Lebensräume. in wissenschaft.de Datum: 17. November 2011 Ofgeruff: 17. November 2011 dieser gibt als Quelle an: Rolf Müller, Virginia Tech University in Blacksburg, et al.: Nature, doi:10.1038/nature10608
  5. Stefan Deiters: JUPITERMOND EUROPA, Ozean könnte irdischen Meeren gleichen, in Astronews.com, Datum: 6./8. Mäerz 2013, Ofgeruff: 12. Mäerz 2013