Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich

Dësen Artikel beschäftegt sech mat Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich. Fir en allgemengen Artikel iwwer de Krich, kuckt w.e.g. Zweete Weltkrich.

Een Naziopmarsch an der Stad Lëtzebuerg Um Gruef

Couverture vum Dokumentarfilm:"Heim ins Reich"

Wéi Däitschland den 1. September 1939, nom Uschloss vun Éisträich, no der Annexioun vum Sudeteland a vu Béimen a Mähren, och nach Polen ugegraff huet, ass d'Faass iwwergelaf a Groussbritannien a Frankräich hunn Däitschland de Krich erkläert. Domat huet den Zweete Weltkrich ugefaang.

D'militäresch Okkupatioun

Am Lëtzebuerger Raum ass am Ufank net vill geschitt. Während der drôle de guerre, déi den 1. September 1939 ugong, ass et zwar am Dräilännereck, südlech vu Schengen, zu vereenzelten Zesummestéiss vu franséischen an däitsche Patrulle koum, mä dobäi blouf et. Lëtzebuerg huet seng Neutralitéit zum Ausdrock bruecht an d'Pilote vun engem franséische Fliger, dee bei Feelen noutgelant war, wéinst der Lëtzebuerger Neutralitéit an d'Klinik op Ettelbréck ageliwwert an do bewaacht a festgehal. Gläichzäiteg gouf laanscht d'Lëtzebuerger Grenzen déi sougenannt Schuster-Linn, genannt no hirem Ustëfter, dem Baukondukter Joseph Schuster, gebaut. Dat ware Spären aus Bëtongsbléck mat eise Paarten, déi am Noutfall am Bueden verankert konnte ginn. Si haten den Zweck, e Virmarsch vun der däitscher Wehrmacht ze verhënneren oder wéinstens ze behënneren, allerdéngs hu se net vill genotzt. Den 10. Mee 1940, um 4:35 Auer, fänkt déi däitsch Offensiv op Lëtzebuerg an op d'Belsch un. Kuerz virum Ugrëff hunn däitsch Sonderkommandoen an Zivil probéiert fir déi Spären ze sabotéieren (wat hinnen allerdéngs zum groussen Deel net gelong ass) a fir d'Sprenge vun de Brécken ze verhënneren. D'Wehrmacht begéint net vill Widderstand op Lëtzebuerger Säit. Dat läit zum Deel och dorunner, datt d'Lëtzebuerger Fräiwëllegekompanie an hirer Kasär um Hellege Geescht bliwwen ass. Militäresch gesinn hätte si souwisou keng Chance gehat.

Den Himmler am September 1940 zu Lëtzebuerg

De Géigeschlag vun de Fransouse kënnt um 8 Auer. Elementer vun der 3. liichter franséischer Kavalleriedivisioun (3 DLC), ënnerstëtzt vun der 1. Spahibrigade an der 2. Kompanie vum 5. Panzerbattalioun (5 BCC) kommen duerch de Minett an d'Land a stellen sech den däitschen Truppen entgéint. No e puer klenge Gefechter zéien se sech awer nees hannert d'Maginotlinn zeréck.

Géint den Owend vum 10. Mee ass ganz Lëtzebuerg besat.

Déi ganz Lëtzebuerger Regierung, mat Ausnam vum Minister Nicolas Margue, konnt sech nach an der Nuecht zum 10. Mee no Frankräich an duerno, iwwer Spuenien a Portugal, no England duerchschloen. Och der Groussherzogin Charlotte an hirer Famill ass et an allerleschter Minutt gelong d'Grenz no Frankräich hinn ze passéieren. Wéinst de Kampfhandlungen am Süde vum Land huet de ganze Minett missen evakuéiert ginn, een Deel an d'Frankräich an deen aneren Deel, ronn 47 000 Persounen, an den Zenter an an de Norde vu Lëtzebuerg. No Päischten, wéi alles sech berouegt hat an d'franséisch Truppen sech hannert d'Maginotlinn zeréckgezunn haten, konnte si eréischt an den zerstéierte Minett zeréckgoen. Vum 10. Mee 1940 u war Lëtzebuerg also besat a stoung ënner däitscher Militärverwaltung. Si huet sech op Requisitioune vu Gefierer a Wunnengen an op Moossnamen am Interessi vun der Sécherheet vun den däitschen Truppe beschränkt, mä keng politesch Decisiounen geholl.

Ënnerjachung duerch déi däitsch Zivilverwaltung

Plakat vum Standgeriicht nom Generalstreik vun 1942

Dat huet sech nom Feldzuch géint Frankräich geännert, wéi de Gauleiter Gustav Simon den 21. Juli 1940 vum Hitler, deem hien direkt ënnerstoung, op Lëtzebuerg als Chef vun der Zivilverwaltung geschéckt gouf. D'Bevëlkerung vu Lëtzebuerg sollt agedäitscht an zum Nationalsozialismus bekéiert ginn. Eng sougenannt Volksdeutsche Bewegung (VDB) gouf vun däitscher Säit ënnert dem Motto Heim ins Reich an d'Liewe geruff. Un hirer Spëtzt stoung den Damian Kratzenberg, deen no der Liberatioun vu Lëtzebuerg als Verréider higeriicht gouf. Groussen Drock a Chantage ass op d'Awunner ausgeübt ginn, fir där Bewegung bäizetrieden. Vun der däitscher Zivilverwaltung sinn eng Rei vu Mesure geholl ginn, déi aussergewéinlech schlëmm Konsequenzen haten an zu Lëtzebuerg an traureger an schmierzhafter Erënnerung bliwwe sinn, wéi:

• D'Opléisung vun de politesche Parteien an d'Verhaftung vum Albert Wehrer, deen als Generalsekretär vun der Regierung beoptragt war, hir Interessen ze vertrieden, soulaang si fort war.
• D'Personenstandsaufnahme vum. 10 Oktober 1941,
• D'Applicatioun vu den Nürnberger Gesetzer op d'Lëtzebuerger Judden an hir Verschleefung an Internéierungs- a Konzentratiounslageren,
• D'Aféierung vum Aarbechtsdéngscht fir Jongen an Meedercher,
• D'Aféierung vun der Wehrpflicht, den 30. August 1942,
• D'Ëmsiidlung vu Persounen, déi net als volleksdäitsch betruecht goufen,
• D'Eliminatioun vu Studenten, déi net an d'Hitlerjugend gaang sinn, aus de Kolléischer,
• D'Eliminatioun aus dem Staatsdéngscht vu Beamten, déi der VDB net bäigetruede sinn,
• D'Verpflichtung vu ganze Schoulklassen als Lëtzebuerger Luftwaffenhelfer zum Déngscht bei der Flak,
• D'Internéierung, ouni Prozess, a Konzentratiounslageren vu Lëtzebuerger déi net gekuscht hunn.

Den aktiven a passive Widderstand zu Lëtzebuerg

E Monument erënnert zu Wolz un de Generalstreik vun 1942

Fënnef-Frang-Steck mat der Grande-Duchesse Charlotte

Vun Ufank un hunn d'Lëtzebuerger sech géint all Terror a Willkür vun de Nazie gewiert. Aus de fréiere Fënnef-Frangstécker hu se de Kapp vun der Grande-Duchesse Charlotte mat stolenen Schnëtzelseeën rausgeschnitt an dovun Spéngele gemaach, déi se amplaz vun de VDB-Spéngelen demonstrativ gedro hunn. Op déi franséisch Berrien, déi d'Jugend ostentativ gedroen huet, hunn déi Däitsch Juegd gemaach an d'Zeeche vun der franséischer Dekadenz, vum Kapp gerass. Den 21. Oktober1940 ass an der Stad d'Monument vun der Gëlle Fra ëmgerappt ginn. Déi Aktioun huet grousse Protest ausgeléisst. D'Gestapo huet 13 Persoune verhaft.

Wéi dunn de Gauleiter vu Lëtzebuerg,Gustav Simon den 30. August 1942 , déi obligatoresch Wehrpflicht ugekënnegt huet, war d'Faass voll, an et gouf fir d'Lëtzebuerger keen Halt méi. Si hunn op eng hefteg an onzweedeiteg Manéier reagéiert. Lëtzebuerg war dat eenzegt vun de vun Däitschland militäresch besate Länner, wou e Generalstreik ausgeruff gouf. Dat ass den 31. August geschitt fir géint Nazi-Däitschland ze protestéieren. Zu Wolz ass gestreikt ginn, an dëse Streik huet sech op Dikrech an Ettelbréck ausgedehnt. Op de Schmelzen gouf d'Sireen gedréckt an eleng op der Schëfflenger Schmelz hunn 200 Aarbechter opgehal ze schaffen. Bis zum 2. September koum et zu enger Ausweidung vum Streik, ënnert aneren op d'Schmelzen vun Déifferdeng, Diddeleng, d'Minièren vun Téiteng an Rëmeleng. D'Studente vun de Kolléischer sinn doheem bliwwen an d'Baueren hunn hir Mëllech net ofgeliwwert, mä ausgeschott.
De Gauleiter Gustav Simon huet dunn haart duerchgegraff, fir d'Situatioun rëm an de Grëff ze kréien. De Belagerungszoustand ass vun himm ausgeruff ginn, an 21 Lëtzebuerger sinn zu Hinzert erschoss ginn. Vill anerer goufe festgeholl a koumen an Konzentratiounslageren. Souguer an der alliéierter Press ass demools vun deem couragéierten, mä bluddeg néiergeschloenen, Streik zu Lëtzebuerg Rieds gaangen. A souwäit war hien nëtzlech, dat hie verhënnert huet, datt, wéi a Lothringen an am Elsass, nach aner Joergäng an déi däitsch Arméi agezu si ginn. Zu Wolz, dat haart vum uschléissenden Nazi-Terror betraff gouf, erënnert nach haut e Monument un dësen Streik vun 1942.

  Méi Informatioun doriwwer am Artikel: Resistenz zu Lëtzebuerg

D'Liberatioun

Nodeem d'Alliéert de 6. Juni 1944 an der Normandie geland waren an hinnen de 27. Juli 1944 den Duerchbroch zu Avranches gelong war, wosst jiddereen zu Lëtzebuerg, datt d'Liberatioun vum Land nëmme méi eng Fro vun der Zäit wier. Aus Angscht vun den Alliéierten hunn dunn Enn August, Ufank September 1944 déi lescht preisesch Zaldoten, a mat hinnen och déi däitsch Zivilverwaltung d'Land verlooss, fir sech hannert de Westwall a Sécherheet ze bréngen.

Den 10. September 1944 huet dunn d'Klack vun der Liberatioun duerch d'Amerikaner geschlo. D'Freed, fir endlech vum Nazi-Joch befreit ze sinn, war immens grouss. D'Lëtzebuerger Zwangsrekrutéierten sinn aus hire Verstopper komm, eng Miliz huet sech gebilt an huet d'Muecht virleefeg iwwerholl.

• 

  D'Amerikaner sinn do, copyright Patton-Musée, Ettelbréck

• 

  De Prënz Jean an de Prënz Felix waren och derbäi

• 

  Den Aloyse an de René Schiltz bei der Liberatioun vun Ettelbréck

• 

  D'Miliz hëlt d'Heft an d'Hand

D'Nazi Kollaboratioun

D'Nazikollaborateuren, déi sech net aus dem Stëbs gemaach haten, goufen festgeholl an d'Meedercher, déi sech zevill intim mat den Däitschen ageloss haten, kruten de Kapp geschuer. D'Freed iwwer d'Befreiung war ëmsou méi grouss, well och de Prënz Jean a säi Papp, de Prënz Felix, an engem amerikanesche Jeep derbäi waren.

D'Lëtzebuerger Nazi-Kollaborateuren ginn no der Liberatioun vun der Miliz festgeholl

D'Zuel vun de Lëtzebuerger, déi mat den Naziën kollaboréiert hunn, war staark begrenzt, mä déi déi kollaboréiert hunn, waren meeschtens zu alle Schandtaten bereet. Nom Krich sinn se duerfir och bestrooft ginn.

Mëtt 1945 souzen 5101 Lëtzebuerger, 2857 Männer an 2244 Frauen, 1,79 Prozent vun der Gesamtbevëlkerung, wéint hirer politescher Aktivitéit am Prisong. 12 Kollaborateuren goufen zum Doud veruerteelt an am Kasärenhaff erschoss, 249 goufen zu Zwangsaarbecht veruerteelt, 1366 zu Prisongs- an 645 zu Zuchthausstrofen. Ronn 0,80 Prozent vun der Bevëlkerung goufen also geriichtlech bestrooft.

Ausser hirer politescher Aktivitéit hate si sech och fir hir Aktiounen géint d'Juden, fir de Verrot vu verstoppten Zwangsrekrutéierten a fir d'Bespitzelung vun der Lëtzebuerger Populatioun ze veräntweren.

Lëtzebuerg an der Ardennenoffensiv

Kuckt och Zweete Weltkrich an Ardennenoffensiv

Déi zweet Liberatioun vun Ettelbréck no der Ardennenoffensiv, copyright Patton-Musée

D'Ardennenoffensiv war dat schroost, wat Lëtzebuerg jee erlieft huet. Keen hat nämlech erwaart dat d'déi Däitsch nach eng Kéier géifen erëmkommen.

Den däitschen Duerchstouss

Wéi d'Amerikaner den 10. September 1944 Lëtzebuerg liberéiert hunn, hu si versicht, bei Wallendorf (Däitschland), do wou d'Our an d'Sauer leeft, duerchzestoussen. Dat ass hinnen iewer net gelong a si hate grouss Verloschter. Och well se Schwieregkeeten mam Noschub haten, hu si dorophin un der Lëtzebuergesch-däitscher Grenz virleefeg Halt gemaach. D'Grenz war allerdéngs deemools schwach vun amerikaneschen Truppen besat. Lëtzebuerger Milizen hunn haaptsächlech do zirkuléiert. Déi Veianer Miliz (oder Veiner Miliz) hat zum Beispill d'Veianer Schlass besat a konnt vu do aus gesinn, wat sech op der däitscher Säit ofspille géif. Verschiddentlech huet se och däitsch Stousstruppen, déi no Lëtzebuerg luusse komm si, verjot. Ufank Dezember 1944 ass et der Veianer Miliz opgefall, dat op der anerer Säit eng grouss militäresch Aktivitéit war. D'Miliz huet d'Amerikaner dunn doriwwer ënnerriicht, mä déi hunn näischt drop ginn.

Déi grouss Iwwerraschung koum de 16. Dezember 1944, wéi déi éischt Granaten zu Dikrech explodéiert sinn an d'Miliz vu Veianen sech a Richtung Dikkrech-Ettelbréck ofgesat huet, mat der Noriicht: "D'Preise sinn duerchgebrach a kommen rëm". Vun der Nordspëtzt vum Land bis op Iechternach hunn déi däitsch Arméien mat 240 000 Zaldoten hir Ardennenoffensiv gestart a Richung Hafe vun Antwerpen. Bezweckt war fir déi amerikanesch Truppen vun hirem Noschub ofzeschneiden a gläichzäiteg e Käil tëschent si an déi englesch Truppen ze dreiwen. Zwar hunn déi 83 000 Amerikaner, déi hinnen gegeniwwerstoungen, sech hartnäckeg gewiert. Mä si konnten net verhënneren, datt net nëmmen déi belsch Ardennen mä och d'ganzt Éislek bis erof op Iechternach erëm vun der däitscher Iwwermuecht besat gouf. Dat schlecht Wieder, dat den Asaz vun der amerikanescher Aviatioun verhënnert huet, war den däitschen Zaldoten behëlleflech. Hir nei Taktik huet doranner bestan, datt se d'Haaptstroossen evitéiert hunn a sech op Nieweweeër déplacéiert hunn. Nuets hu se mat Scheinwerfer de Lëtzebuerger Himmel ofgeliicht, fir hiren Arméien d'Marschrichtung unzeginn.

De Generol Patton huet d'Entscheedung erbäigefouert

Déi 3. Arméi vum Generol Patton, déi vun der Saar-Front ofgezu ginn ass, huet dunn d'Entscheedung erbäigefouert. Direkt no Chrëschtdag, wéi d'Wierder sech opgeklärt huet, ass et himm mat Hëllef vun der amerikanescher Aviatioun gelong, déi ageschlossen belsch Stad Baaschtnech ze liberéieren.

De 7. Februar 1945 huet déi 3. US-Arméi vum Generol Patton d'Grenzflëss Sauer an Our passéiert. A wéi och nach déi 6. US-Kavalleriegrupp den 12. Februar 1945 Veianen zereckeruewert huet, war ganz Lëtzebuerg rëm fräi.

Lëtzebuerg no der Ardennenoffensiv

Zu Ettelbréck war d'ganz Groussstross ausgebrannt

D'Grande-Duchesse Charlotte besicht dat zerstéiert Éisleck

De Krichschued am Éisleck war grouss. Mat groussem Asaz huet d'Regéirong d'Rekonstruktioun virugedrief. D'Equippen aus dem Zenter vum Land an aus dem Minnett, déi duerfir agesat goufen, hunn Grousses geleescht.

Direkt wéi se rëm war, huet d'Grande-Duchesse Charlotte dat zerstéiert Éislek besicht an e staarken Undeel um Leed vun der Populatioun geholl.

Zesummegefaasst

Vun alle besate Länner huet Lëtzebuerg, no Polen, pro Kapp vun der Bevëlkerung, déi héchst Zuel vun Affer beklot
.

• Affer vu Mënschen
  • Am Ganze sinn 11.160 jong Lëtzebuerger vun de Joergäng 1920 - 1927 zwangsrekrutéiert gi. 2.572 sinn ëmkomm, 96 ginn nach ëmmer vermësst (25,50% Doudeger a Vermësster). 3.510 (31,43%) konnte sech dem Wierdéngscht an der Wehrmacht entzéien oder sinn un der Front desertéiert. 1.551 si mat schwéiere kierperlechen oder séilesche Schied heem kom. Ënnert hinne waren 326 Schwéierverstümmelter, 469 Verwondter an 756 Kranker. 3.614 jong Meedercher hu missen an den RAD-Aarbechtsdéngscht oder an de Krichshëllefsdéngscht. 56 si gestuerwen an 2 vun hinne ginn nach ëmmer vermësst
    .

• • 3.963 Lëtzebuerger goufen tëschent 1940 a 1945 an e Konzentratiounslager gestach oder koumen an de Prisong. 791 vun hinnen si gestuerwen , 4.187 Persoune goufen ëmgesidelt, 640 Persounen hunn aus politesche Grënn hir Plaz verluer a vill Lëtzebuerger Beamten, besonnesch Professeren, goufen no Däitschland zwangsverflicht an op hirer Plaz duerch däitsch Nazien ersat
    .
  • Vun den 3.500 Judden, déi virum Krich zu Lëtzebuerg gelieft hunn, sinn 71% ëmkom.

600 Zivilpersounen hunn duerch Krichsawierkungen hiert Liewe gelooss (haaptsächlech während der Ardennenoffensiv).

• Materielle Schued

De Jos Schroeder, deen nom Krich der Regéirung als Commissaire à la Reconstructioun ugehéiert huet, huet folgende Bilan opgestallt: Vun den 58.069 Gebaier déi 1935 bestanen hunn, goufen der ronn 18.000 (ongféier 1/3) sinistréiert, an zwar:

• 10.650 goufen tëschent 0 an 25 % beschiedegt
• 03.690 goufen tëschent 25 an 50 % beschiedegt
• 01.585 goufen tëschent 50 an 80 % beschiedegt
• 02.070 goufen tëschent 80 an 100 % beschiedegt
• Et gouf ausgerechent, datt dee Schued am Ganzen 3,5 - 4 Milliarden deemoleg Frangen erreecht huet. Wann en de Schued un den ëffentlechen Infrastrukturen, wéi Eisebunn, Stroossen, elektrescht Netz an Telefoninstallatiounen matberücksichtegt, da kënnt een op 5 Milliarden deemoleg Frangen oder 18.000 Frang pro Kapp vun der Populatioun.

Album mat Fotoen vu Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich

Ennert der Nazi-Zivilverwaltung

• 

  VDB-Spëngel

• Heiminsreich2.jpg

  Couverture vum CNA-Film: Heim ins Reich

• 

  Lëtzebuerger am Kazett, copyright Patton-Musée, Ettelbréck

• 

  Gestuerf fir d'Heemecht, copyright Patton-Musée, Ettelbréck

• 

  Och eng Rei Wëltzer goufen nom Streik erschoss, copyright Stad Wolz

• 

  D'Monument zu Wolz, dat un de Streik vun 1942 erënnert

• 

  Déi Ettelbrécker Éierepaart gouf am Krich vu Patrioten ugestach

• 

  Naziopmarsch an der Stad Lëtzebuerg, copyright Fotothéik Stad Lëtzebuerg

D'Lëtzebuerger Resistenz

• 

  Fluchziedel vun der Resistenz

• 

  Anere Fluchziedel vun der Resistenz

• 

  Anere Fluchziedel vun der Resistenz

D'Liberatioun

• 

  Liberatioun: D'Amerikaner sinn do, copyright Patton-Musée, Ettelbréck

• 

  De Prënz Jean an de Prënz Felix si bei der Liberatioun derbäi, copyright Fotothéik Stad Lëtzebuerg

• 

  D'Miliz hëlt d'Heft an d'Hand, copyright Patton-Musée, Ettelbréck

• 

  D'Kollaborateure ginn no der Liberatioun festgeholl, copyright Fotothéik Stad Lëtzebuerg

• 

  Zur Erënnerung un de Colonel McVickar deen Ettelbréck no der Ardennenoffensiv liberéiert huet an och do gefall ass

Lëtzebuerg an der Ardennenoffensiv

• 

  D'Groussgaass zu Ettelbréck no der Ardennenoffensiv, copyright Patton-Musée, Ettelbréck

• 

  Biller vum zerstéierten Ettelbréck, copyright Patton-Musée, Ettelbréck

• 

  D'Grossherzogin Charlotte besicht dat zerstéiert Ettelbréck

• 

  Déi zweet Liberatioun vun Ettelbréck no der Ardennenoffensiv, copyright Pattonmusée, Ettelbréck

Literatur

• Marcel Scheidweiler, Lëtzebuerg am zweete Weltkrich, bande dessinée & DVD fir Kanner a grouss Leit, 46 S, gratis, info@nortic.lu
• Collaboration: nazification? - le cas du Luxembourg à la lumière des situations française, belge et néerlandaise, erausgi vun de Lëtzebuerger Nationalarchiven, eng 1.Oplo vu 400 war séier vergraff; 2008 koum am Dezember eng zweet Oplo vu 400 eraus, déi iwwerschafft a verbessert war.
• … ët wor alles nët esou einfach. Fragen an die Geschichte Luxemburgs im Zweiten Weltkrieg, Luxemburg, 2002.
• Lucien Blau, Histoire de l'extrême-droite au Grand-Duché de Luxembourg au XXe siècle, Esch-sur-Alzette, 1998
• Paul Dostert, Luxemburg zwischen Selbstbehauptung und nationaler Selbstaufgabe, Luxemburg, 1985
• Evy Friedrich, Lëtzebuerger am Krich 1940 - 1945: eng kleng Natioun erzielt. Club des jeunes Ell. Sankt-Paulus-Druckerei, Lëtzebuerg, 2001. 590 S. ISBN 2-9599925-1-2
• Charles B. MacDonald, 1984. The Battle of the Bulge. Weidenfeld and Nicholson, London.
• Jean Milmeister, 1994. Die Ardennen-Schlacht 1944-1945 in Luxemburg. Éditions Saint-Paul, Lëtzebuerg.
• Fritz Rasqué, 1946. Das Oesling im Krieg. Imprimerie Saint-Paul, Lëtzebuerg.
• John Toland, 1960. Die Ardennenschlacht 1944 (Originaltitel: Battle: The Story of the Bulge). Alfred Scherz Verlag, Stuttgart.
• Joseph Maertz: Luxemburg in der Rundstedt-Offensive: das Duell Patton - von Rundstedt in den Oeslinger Bergen. Sankt Paulus-Druckerei, Luxemburg, 1947, 477 S.
• Paul Weber, 1948. Geschichte Luxemburgs im Zweiten Weltkrieg. Victor Buck, Lëtzebuerg, 159 S.
• Robert Krantz: Luxemburgs Kinder unter dem Nazi-Regime. 1940 - 1944. Ein Dokumentarbericht; 3 Bänn:

Band I - Der Versuch einer ideologischen Umerziehung; Luxembourg, Éditions Saint-Paul, 1997, ill. 823 S. ISBN 2-87963-280-3

Band II - Erziehung zum Krieg; Luxembourg, Éditions Saint-Paul, 2001, ill. 1043 S. ISBN 2-87963-370-2

Band III - "Auslese" für ein tausendjähriges Reich?; Luxembourg, Éditions Saint-Paul, 2002, ill. 855 S. ISBN 2-87963-404-0

• Robert Krantz: Die politische Satire gegen das Nazi-Regime. Witz, Spott, Humor und Karikatur in Luxemburg, mit Beiträgen von Paul Lesch und Fränk Schroeder; Esch-sur-Alzette, Éditions Kremer-Muller, 2010; 208 Säiten ill. ISBN 978-2-919978-11-3
• Hans-Erich Volkmann: Luxemburg im Zeichen des Hakenkreuzes : eine politische Wirtschaftsgeschichte 1933 bis 1944. Schöningh, Paderborn, 2010. ISBN 978-3-506-77067-7

Linken

Kuckt och

• Zweete Weltkrich
• Ardennenoffensiv
• Holocaust zu Lëtzebuerg
• Resistenz
• Zwangsrekrutéierten
• D'Wirtschaftsabotage zu Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich
• Nazi-Kollaboratioun

Um Spaweck

• Säit vum Cercle d'Etudes sur la Bataille des Ardennes
• Säit Histoprim iwwert Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich fir Schoulmeeschteren
• Lëscht vun de Lëtzebuerger Muséeën iwwert de Zweete Weltkrich
• Dokumentarfilm vum CNA: Heim ins Reich
• Säit vun der Regéirong, mat der Commemoratioun vun den déportéierten Juden
• Säit vum Dikrecher Nationalmusée iwwert d'Lëtzebuerger Militärgeschicht
• Säit vum Ettelbrécker Pattonmusée
• (de) Die Deutsche Volkstumspolitik in Luxemburg und ihre Sozialen Folgen
• Accidents d'avions allemands et alliés de 1940 à 1945 op der Websäit vun der Fédération aéronautique luxembourgeoise

Portal WWII – Artikelen op der Wikipedia iwwer den Zweete Weltkrich.