Fréiere Stater Tram

Vu Wikipedia
Wiesselen op: Navigatioun, sichen

De fréiere Stater Tram war den Tram deen tëscht 1875 an 1964 um Gebitt vun der Stad Lëtzebuerg a verschiddenen Nopeschgemenge gefuer ass - fir d'éischt vu Päerd gezunn, dono elektresch. Et war nieft deem vum Kanton Esch, deen tëscht 1927 an 1956 a Betrib war, ee vun den zwéin historeschen Tramsreseauen zu Lëtzebuerg.

50 Joer dono, 2014, kruten d'Pläng vun engem neie Stater Tram an der Chamber gréng Luucht,[1], deen den 10. Dezember 2017 a Betrib geholl soll ginn.[2].

Nuvola apps xmag.png Méi Informatioun doriwwer am Artikel: Stater Tram

De fréiere Stater Tram kann an zwee grouss Kapitelen agedeelt ginn, de Päerdstram an den elektreschen Tram:

Päerdstram - Société anonyme du Tramway luxembourgeois (SATL)[änneren | Quelltext änneren]

De Päerdstram ënnerwee op d'Gare (ëm 1890)

Projet fir en Tram[änneren | Quelltext änneren]

1859 war d'Gare Lëtzebuerg ageweit ginn, déi relativ wäit vum deemolege Stadzentrum ewech louch an dofir huet sech fir vill Leit, déi vun der Stad aus mam Zuch wollte fueren, en Transportproblem erginn. Dee Problem ass am Ufank mat Päerdskutsche geléist ginn, awer den Duerchschnëttsbierger konnt sech zu där Zäit keen Transport mat enger Kutsch leeschten. Dofir huet sech de Stater Gemengerot no Méiglechkeeten ëmgesinn fir den Transport ze vereinfachen a méi sozial ze gestalten.

De 6. September 1873 gouf vum Gemengerot iwwer zwou Offeren diskutéiert déi eng Verbindung mat enger Päerdsbunn vun der Uewerstad bis op d'Gare proposéiert hunn. Am Mäerz 1874 gouf decidéiert, d'Konditioune fir de Bau an de Betrib vum Tram an engem Laaschtenheft festzeleeën. Doropshinn huet sech erausgestallt datt de Projet vum Charles de Féral, engem Ingenieur aus Bréissel, deen zu Lëtzebuerg gewunnt huet, d'Konditiounen am beschten erfëllt huet an hie krut säi Projet den 3. Juni 1874 vum Gemengerot bewëllegt.

Bau vum Tram[änneren | Quelltext änneren]

Den 8. September 1874 gouf vum de Féral d'Société anonyme du Tramway luxembourgeois (SATL) mat engem Kapital vun 100.000 Frang gegrënnt, där en alleguer d'Rechter, déi hie vun der Gemeng kritt hat, iwwerdroen huet. Schonn den 20. September huet hien e Gleisplang fir d'Stréck vun enger Längt vun 2.223 Meter virgeluecht. Den Optrag fir de Bau huet d'Firma Dufranc, Maart et Co. vun Antwerpen fir de Präis vun 140.000 Frang kritt. Dës Firma hat e gudde Ruff well se och schonn d'Stréck fir de Päerdstram vun der Stad Gent gebaut hat. Fir d'Gleiser war eng Normalspur vu 1435 mm gewielt ginn.

Véier Méint méi spéit war de Bau vum éischten Deel vun der Stréck fäerdeg. Sonndes, den 21. Februar 1875 war déi feierlech Aweiung vun der Stréck Gare - Kolléisch (Ënneschtgaass). Dësen Dag gëtt allgemeng als Ufank vum ëffentlechen Transport zu Lëtzebuerg ugesinn.

Betrib a weideren Ausbau[änneren | Quelltext änneren]

De reguläre Betrib gouf den Dag drop um 14 Auer opgeholl. Den offiziellen Horaire gouf de 6. Mäerz verëffentlecht. Wéinst dem groussen Undrang hu schonn e puer Méint duerno zousätzlech Ween missen ugeschaaft ginn.

Vill Kritik um Tram koum awer well de Betrib nëmmen d'Uewerstad servéiert huet. Dofir huet d'SATL zousätzlech en Droschkendéngscht agefouert mat deem déi aner Staddeeler un den Tram ugebonne goufen. Fir d'Droschken an d'Zuchpäerd vum Tram ënnerzebréngen ass um Gebitt vum deemolege Fort Wedell (haut Joseph-Junck-Strooss) en Terrain vun 1,37 ha kaaft ginn fir do den Depot vum Päerdstram ze bauen.

De 24. August 1875 fir d'Schueberfouer huet de Reseau vum Päerdstram schonn aus dräi Linne bestanen:

  • Gare - Porte neuve
  • Gare - Wallstrooss / Eck Chimay-Strooss
  • Roude Pëtz - Glacis

De Päerdstram war vun Ufank un e groussen Erfolleg bei der Bevëlkerung. Am Abrëll 1875 goufe 25.425 Billjeeë verkaaft, am Mee waren et der schonn 30.652. Am Joer 1905 huet d'SATL e Gewënn vun 15.000 Frang gemaach. An deem Joer gouf en 9-Minuttentakt agefouert fir der grousser Nofro nozekommen.

Elektreschen Tram - Tramways de la Ville de Luxembourg (TVL)[änneren | Quelltext änneren]

Den Elektreschen Tram ëm 1910

Projet fir en elektreschen Tram[änneren | Quelltext änneren]

De 14. Januar 1888 krut den Ingenieur Pierre Hastert d'Geneemegung fir en Elektrizitéitswierk um Terrain vun der fréierer Bastioun Jost ze bauen. Domat waren d'Grondlage geschaaft fir den Tram ze elektrifizéieren, sou wéi et ëm déi Zäit a villen anere Stied geschitt ass. Awer zu Lëtzebuerg war dat deemools nach keen Thema. Eréischt 1906 ass den elektreschen Tram am Gemengerot diskutéiert ginn. De 17. Februar 1906 hat de Schäfferot Pläng an Devise fir eng elektresch Stroossebeliichtung a fir de Bau an de Betrib vun engem elektreschen Tram ugefrot.

Den 29. September 1906 ass am Gemengerot iwwer déi fënnef Offeren, déi erakoumen, diskutéiert ginn. Vun de fënnef Projete goufen der awer direkt dräi ausgeschloss well se keng Aussiicht op Erfolleg haten. Nëmmen d'Projete vun de Felten a Guillaume-Lahmeyer Wierker an e Gemeinschaftsprojet vun de Siemens-Halske a Schuckert Wierker, vum Ingenieur Paul Wurth an der Anonymer Elektrizitéitsgesellschaft si consideréiert ginn.

De 26. November 1906 gouf déi grondsätzlech Decisioun geholl datt den elektreschen Tram vun der Stad selwer bedriwwe sollt ginn an net méi wéi de Päerdstram vun enger Privatfirma.

Ufangs 1907 huet d'Stad Lëtzebuerg der SATL ugebueden, de kompletten Tram fir 130.000 Frang z'iwwerhuelen, an domat d'Méiglechkeet ze kréien, de Bau vum elektreschen Tram ze preparéieren. Den 2. Mäerz 1907 huet d'Gesellschaft SATL an enger Vollversammlung decidéiert, d'Offer vun der Stad Lëtzebuerg unzehuelen an domat zugläich hir eegen Opléisung erbäizeféieren. D'Gesellschaft sollt awer bis zum definitive Schluss nach e Loyer vun 20 % vum Wäert vun de Päerd an anerem Material kréien.

An der Gemengerotssëtzung vum 1. Mee 1907 gouf dunn decidéiert, datt d'Firma Siemens en elektreschen Tram an eng Ëmformerstatioun am Wäert vun 1,3 Millioune Frang baue sollt.

Bau vum elektreschen Tram a Schluss vum Päerdstram[änneren | Quelltext änneren]

Am August 1907 gouf de Bau vun der Ëmformerstatioun op der "Fausse braie" tëscht der Adolphe-Bréck an der Place de la Constitution decidéiert. De Stroum fir den Tram sollt vun der Dummeldenger Schmelz geliwwert ginn.

De 16. Mäerz 1908 gouf mat den Aarbechten un de Gleiser op der Gare an an der Neipuertsgaass ugefaangen. Fir de Betrib vum elektreschen Tram hunn d'Gleiser vum Päerdstram vun enger Spur vu 1435 mm op 1000 mm missen ëmgeännert ginn. Knapp dräi Méint méi spéit ware se sou wäit fäerdeg datt den Tramsbetrib nees konnt opgeholl ginn, am Ufank awer nach mat den Unhängerween a mat Päerdstraktioun.

Den 31. Juli 1908 ass déi éischt Prouffaart mat elektrescher Traktioun erfollegräich verlaf. De 4. August 1908 gouf de Betrib no Fuerplang mat engem éischte Motorwon opgeholl. Déi feierlech Aweiung vum neien elektreschen Tram war Samschdes, den 8. August 1908, wou schonn dräi Motorween op der Linn vun der Gare bis an d'Groussgaass am Asaz waren. Awer eréischt 1 Woch méi spéit, een Dag no der leschter Faart vum Päerdstram, ass den elektresche Betrib op de ganze Reseau ausgedehnt ginn.

Eelef Deeg nodeem dee leschten Tram mat Päerdstraktioun gefuer ass gouf de ganze Bestand un Zuchpäerd ëffentlech fir 16.000 Frang versteet. Domat waren 33 Joer Betrib vum Päerdstram definitiv eriwwer.

Betrib a weideren Ausbau[änneren | Quelltext änneren]

Eng Remorque vum elektreschen Tram, wéi en an der Stad Lëtzebuerg gefuer ass.

De ganze Reseau hat am Ufank eng Längt vun 8,63 km, 5,1 km dovu waren eegleiseg. D'Motoren hu mat engem Gläichstroum vu 550 Volt funktionéiert, deen iwwer d'Uewerleitung agespeist gouf. De Präis fir eng Faart war 15 oder 20 cts je no Distanz. En Abonnement fir 1 Mount huet 5 Frang kascht. D'Betribszäit ass vu 6 Auer bis kuerz no Mëtternuecht gaangen. Um Lampertsbierg war an der Ermesindestrooss en neien Depot fir den Tram gebaut ginn.

Am Ufank huet de Reseau aus 3 Linnen ouni Bezeechnung bestan:

  • a) Gare - Adolph-Bréck - Groussgaass - Viaduc - Gare, am 15-Minutten Takt
  • b) Gare - Viaduc - Groussgaass - Neipuertsgaass - Lampertsbierg (Tramsschapp) - Faïencerie-Strooss - Joseph-II-Strooss - Monterey-Avenue - Adolph-Bréck - Gare, am 30-Minutten Takt
  • c) Gare - Viaduc - Groussgaass - Monterey-Avenue - Lampertsbierg (Tramsschapp) - Neipuertsgaass - Aldringer-Strooss - Adolph-Bréck - Gare, am 30-Minutten Takt

Am September 1908 gouf et Ännerungen op de Linnen, déi vun do u mat faarwege Schëlter kenntlech gemaach goufen. Ausserdeem ass eng Linn bäikomm:

  • Gréng Linn (virdru Linn a): Gare - Adolph-Bréck - Groussgaass - Viaduc - Gare, owes och a Géigerichtung
  • Wäiss Linn (virdru Linn b): Gare - Viaduc - Groussgaass - Neipuertsgaass - Lampertsbierg (Tramsschapp) - Monterey-Avenue - Adolph-Bréck - Gare
  • Giel Linn (virdru Linn c): Gare - Viaduc - Groussgaass - Aldrengerstrooss - Monterey-Avenue - Joseph-II-Strooss - Faïencerie-Strooss Ermesindestrooss - Victor-Hugo-Strooss - Neipuertsgaass - Viaduc - Gare
  • Rout Linn: Gare - Viaduc - Groussgaass - Neipuertsgaass - Boulevard de la Foire - Joseph-II-Strooss - Monterey-Avenue - Adolph-Bréck - Gare

D'Bezeechnung vun de Linne mat Faarwe gouf bis 1925 bäibehalen.

Am Juli 1909 gouf eng éischt Vergréisserung vum Schinnennetz op 9,12 km duerch d'Verbindung tëscht de Gleiser an der Neipuertsgaass an de Gleiser an der Faïencerie-Strooss gemaach.

Vun 1913 u goufen d'Faarwe vun de Linne mat zousätzlechen Nummeren ergänzt:

  • Nr. 1 = wäiss Linn
  • Nr. 2 = rout Linn
  • Nr. 3 = giel Linn
  • Nr. 4 = gréng Linn

De 26. Dezember 1913 war déi feierlech Aweiung vun enger neier Linn vun der Stad bis op Eech, wouduerch d'Schinnennetz op eng Längt vun 11,8 km vergréissert gouf: Kasinostrooss (Terminus) - Theaterplaz - Eecherbierg - Place Dargent - Kräizung Iechternacherstrooss-Beggenerstrooss

1913 gouf och den Depot um Lampertsbierg duerch de Bau vun engem zweeten Hangar vergréissert. Déi iwwerdaacht Fläch ass domat op 1.375 m2 gewuess.

Den 13. Dezember 1918 gouf am Gemengerot decidéiert, zwou nei Linnen ze bauen, d'Hollerecher Linn an d'Verlängerung vun der Eecher Linn bis op Steesel:

  • Hollerecher Linn: Gare - Hollerecher Kierch - Escherstrooss - Äusserer Ring - Avenue Guillaume - rue Schmitz - Märelerstrooss - Äusserer Ring - Glacis
  • Verlängerung Eecher Linn: Dummeldeng - Beggen - Walfer - Heeschdref - Mëlleref - Steesel (Kierch)

Méindes, den 1. Mee 1922 gouf d'Verlängerung vun der Eecher Linn a Betrib geholl, awer nëmme bis un d'Stadgrenz zu Beggen. Déi geplangt Linn war zwar bis op Heeschdref fäerdeg, ass awer duerch Onstëmmegkeeten tëscht der Stater Gemeng an de Gemenge Walfer a Steesel nach aacht Joer laang net a Betrib geholl ginn.

Am Januar 1922 gouf am Gemengerot de Bau vun enger neier Linn an d'Neiduerf decidéiert déi de 14. Juni 1923 a Betrib geholl gouf.

Am Februar 1923 gouf virun der Gare eng Schleef vir d'Gleiser gebaut, déi sougenannt Raquette, déi d'Richtungswiessele staark vereinfacht huet.

Den 1. September 1923 ass eng nei Linn op Hollerech a Betrib geholl ginn déi den Hollerecher schonn zanter 17 Joer versprach gi war.

1923-24 gouf den Depot um Lampertsbierg eng zweet Kéier duerch de Bau vun engem neien Hangar vergréissert.

Den 10. Mee 1924 gouf d'Linn op Bouneweg a Betrib geholl. Domat waren am Ganzen aacht Linnen a Betrib, et haten der awer nëmme véier eng Bezeechnung. Dowéinst gouf den 1. Januar 1925 en Nummeresystem fir d'Linnen agefouert wéi en am Prinzip och haut nach benotzt gëtt.

Déi nei Linn op Märel gouf de 16. Februar 1926 a Betrib geholl.

Am Joer 1926 goufen awer och déi éischt Weiche gestallt, déi d'Enn vum Tram agelaut hunn. De 26. Mäerz 1926 ass deen éischten Autobus (Präis: 80.000 Frang) an der Stad ukomm a schonn den 28. Mäerz sinn déi éischt Faarten op Hamm an an de Rollengergronn gemaach ginn. Den offiziellen Ufank vun der éischter Buslinn war den 1. Abrëll 1926.

Den 12. Juni 1926 gouf vum Gemengerot e Kredit vun 1,6 Millioune Frang fir d'Elektrifizéierung vun der Vizinalbunn Charly gestëmmt fir de Gebrauch vun Damplokomotiven um Stadgebitt z'ënnerbannen. D'Aarbechten dorun hunn am September 1927 ugefaangen. Am Februar 1928 konnte schonn Testfaarten op dem Deel vun der Streck bis op d'Place Dargent zu Eech gemaach ginn. Fir de Betrib op der elektrifizéierter Bunnstreck goufen zwéi speziell Motorween (Nr. 30 an 31) ugeschaaft déi zesumme mat den normale Waggone vun der Vizinalbunn oder mat den Unhängerween vum Tram gekoppelt goufen. De 17. September 1928 konnt den elektresche Betrib op der kompletter Linn opgeholl ginn. Als Folleg dovu gouf Enn 1928 d'Buslinn duerch de Rollengergronn mam Tram ersat. De Regelbetrib gouf op dëser Linn awer eréischt de 14. Januar 1929 opgeholl.

De 17. Februar 1930 ass endlech e Vertrag tëscht der Stater Gemeng an de Gemenge Walfer a Steesel a Kraaft getrueden deen de Betrib vun der Beggener Linn bis op Heeschdref erméiglecht huet. De Betrib huet dann de 6. September 1930 ugefaangen, aacht Joer nodeem d'Gleiser geluecht goufen.

Well et 1930 no 22 Joer Trambetrib néideg war, de Fuerpark ze erneieren a weider ze vergréisseren, huet d'Direktioun wéinst der Weltwirtschaftskris decidéiert, amplaz déi al Ween ze verschrotten an neier ze kafen, se am eegene Betrib ze renovéieren an doduerch och Aarbechtsplazen ze erhalen an neier ze schafen. Verschidde Ween goufen deelweis renovéiert, anerer praktesch komplett nei opgeriicht.

Am Mäerz 1932 ass de Neibau vun enger leschter längerer Streck ugefaange ginn déi vum Glacis bis zur avenue Monterey gefouert huet.

Am Ufank vun den 1930er Joren war den Tram den Héichpunkt vu senger Popularitéit erreecht. 1930 goufe mam Tram 8,25 Millioune Leit transportéiert, 1932 hat de Schinnereseau seng maximal Ausdehnung. De Fuerpark war duerch d'Renovéierungen an Neikonstruktiounen, déi am eegenen Atelier gemaach goufen, an engem besseren Zoustand wéi a villen anere Stied.

1933 gouf den Tramsschapp um Lampertsbierg nach eng Kéier duerch de Bau vun enger neier Hal vergréissert, wouduerch déi iwwerbaut Fläch op 5.570 m² eropgoung.

De 9. Oktober 1934 gouf nach eng kleng Streckeverlängerung vun 300 m op der Märeler Linn a Betrib geholl. Déi lescht Verlängerung vun enger Linn ëm 85 m war am Dezember 1937 op der Bouneweger Linn. Domat war de Maximum vum Schinnereseau mat 37,8 km erreecht. D'Gesamtlängt vun de Strecke war 31,2 km.

Nei Linnen an d'Quartiere wéi Gaasperech, Zéisseng, Pafendall oder Belair sinn awer net méi mam Tram gemaach ginn, mä do goufen direkt Bussen agesat, déi sech als méi flexibel a méi käschtegënschteg erwisen haten. Verschidde Linnen, z. B. op de Kierchbierg a bei d'Schwämm op der Gantebeensmillen, sinn duerch Konzessioune vu private Busfirmen exploitéiert ginn.

De Stater Tram (TVL) gouf an der Zäit vun der Nazi-Besetzung am Zweete Weltkrich vum 1. Januar 1941 un an Elektrizitäts- und Verkehrsbetrieb der Stadt Luxemburg ëmbenannt. Vum 1. Januar 1943 u gouf de Betrib an eng Aktiëgesellschaft ëmgewandelt an huet vun do un Elektrizitäts- und Verkehrs-AG geheescht. Duerch de Mangel u männlechem Personal goufe vum Fréijoer 1943 un och Fraen als Schaffner beschäftegt. An dëser Zäit huet den Zoustand vun den Tramsween an de Busse staark gelidden.

An den Jore nom Krich gouf d'Méiglechkeet ënnersicht, den Tram duerch Trolleybussen z'ersetzen well d'Infrastruktur vun den Uewerleitunge vum Tram benotzt konnte ginn. Et koum awer net dozou an et goufen normal Bussen ugeschaaft. Trotzdem gouf och d'Material vum Tram sou gutt wéi méiglech nees an d'Rei gesat.

Réckbau an Astellung vum Trambetrib[änneren | Quelltext änneren]

Den Nummer 34 am Tramsmusée.

Vum 1. November 1952 u gouf mam Tramsbetrib op der Linn an d'Neiduerf opgehalen an duerch e Busbetrib ersat. Vun do u gouf den Tram schrëttweis ëmmer weider duerch de Bus ersat.

Den 9. Mee 1955 gouf den Tram am Rollengergronn an an der Millebaach duerch Busbetrib ersat an am September 1955 war d'Rei un der Hollerecher Linn.

Am Mäerz 1956 gouf d'Europastrooss E42 Lëtzebuerg - Iechternach geplangt. Well dofir eng eenheetlech Breet vun der Strooss vun 10,5 Meter néideg war, war fir den Tram op där Streck keng Plaz méi.

Vum 7. Juli 1957 u goufen d'Tramslinnen 2, 3 a 4 reduzéiert.

De 7. September 1959 gouf déi Bouneweger Tramslinn zougemaach.

Am Mee 1960 goufen déi iwwreggebliwwen Tramslinne mat Ausnam vun zwou Linnen zougemaach.

Den 1. Mee 1961 gouf och mat der d'Märeler Linn 11 opgehalen an duerch Bussen ersat. Iwwreg blouf dunn nëmmen nach d'Linn 10 op Beggen.

De leschten Tram op där Linn, de Motorwon Nr. 34, ass du Samschdes, de 5. September 1964, ëm 15:40 Auer gefuer. Op der ganzer Stréck vu Walfer iwwer Beggen an Eech bis an d'Stad stoungen Dausende vu Leit laanscht d'Gleiser fir dem Tram Äddi ze soen. E koum um 16:18 Auer op der Theaterplaz un, wou d'Tramsmusek gespillt huet an e puer Folklor-Gruppen opgetruede sinn.

Sonndes, de 6. September 1964 ass nach den Tramsunhänger 103, deen als Päerdstram ëmgebaut gouf, op der Stréck Rond-Point - rue des Bains gefuer. D'Päerd fir dësen Tram goufe vum Proprietär vum Héngerhaff zur Verfügung gestallt. Deem säi Virgänger hat nämlech 1908 déi lescht Päerd vum Päerdstram opkaaft.

De Motorwon Nr. 34, deen 1964 als leschten Tram gefuer war, steet haut als Ausstellungsstéck am Tramsmusée zu Hollerech.

E weidere Motorwon, d'Nr. 26, an den Unhänger Nr. 121 goufen am Januar 1965 mat der Eisebunn op Bréissel bruecht, wou se am Musée vun der Association pour le musée du tramway ausgestallt sollte ginn. Et ass awer näischt aus der Iddi ginn an dofir goufen d'Gefirer am August 1980 nees op Lëtzebuerg zréckbruecht. Uschléissend si se restauréiert ginn a stinn haut och am Tramsmusée ausgestallt.

Verschidden aner Ween goufen als Erënnerung a verschiddenen Uertschaften opgestallt: d'Nr. 31 koum bei d'Polferfabréck op d'Kockelscheier, d'Nr. 32 an de Stadpark op d'Kannerspillplaz, , d'Nr. 33 mam Unhänger Nr. 102 op Walfer an e Fräizäitpark zu Walfer. D'Motorween Nr. 11, 12 a 14 an d'Unhänger Nr. 104, 116, 118 an 120 goufen als Gaardenhäischen u Privatleit verkaaft. Duerch Korrosioun a Vandalismus ass awer vun dëse Gefierer net méi vill iwwereg bliwwen.

Literatur[änneren | Quelltext änneren]

  • Hoffmann J.-P., Dhur R., Clesse R., Balthasar M., 1993: Tramways Municipaux - De Stater Tram 1875-1993, Éditeur: Ville de Luxembourg, Imprimerie Centrale, 260 S., ISBN 2-87993-000-6
  • AMFL Walferdange, 1986: Les tramways de la ville de Luxembourg - TVL, (Les chemins de fer luxembourgeois; Vol. 5), 156 S.
  • Thiry J., Usine et tramways électriques de la ville de Luxembourg. 1908-1933, Groupement des Amis du Rail (reprint), Luxembourg.
  • Federmeyer E., Schmalspurbahnen in Luxemburg. Band 1 & 2, GAR-Documentation, Luxembourg, 1991, ISBN 3-921980-46-1
  • De Leschten Tram, DVD, Ville de Luxembourg, CNA, 2005.
  • De Lëtzebuerger Tram a seng Männer. Revue Nr 6 vum 10. Februar 1951, S. 4-9, mat 27 Fotoe vum Pol Aschman.

Kuckt och[änneren | Quelltext änneren]

Um Spaweck[änneren | Quelltext änneren]

Commons: Fréiere Stater Tram – Biller, Videoen oder Audiodateien

Referenzen[Quelltext änneren]

  1. Gesetz vum 24. Juli 2014
  2. Une réalisation par étapes op luxtram.lu, fir d'lescht gekuckt den 3. Januar 2016