Lëtzebuerg (Stad)

Vu Wikipedia
(Virugeleet vu(n) Stad Lëtzebuerg)
Wiesselen op: Navigatioun, sichen
Lëtzebuerg
Detailer
An anere
Sproochen:
fr: Luxembourg
de: Luxemburg
Land: Flag of Luxembourg.svg Lëtzebuerg
Distrikt: Lëtzebuerg
Kanton: Lëtzebuerg
Buergermeeschter: Lydie Polfer (DP)
Awunner Gemeng: 103.943[1]
(Dez. 2013)
Fläch Gemeng: 5.124 ha
Koordinaten: Gnome-globe.svg49° 36’ 39’’ N
     06° 07’ 51’’ O
D'Gemeng Lëtzebuerg (orange) am Kanton Lëtzebuerg (rout)
D'Gemeng Lëtzebuerg (orange)
am Kanton Lëtzebuerg (rout)
Uertschaften - Gemengen - Stied

Lëtzebuerg ass eng vun den 12 lëtzebuergesche Stied an d'Haaptstad vum Land mam selwechten Numm. D'Gemeng Lëtzebuerg ass eng vun den 106 lëtzebuergesche Gemengen a mat 103.943 Awunner (Stand: Dez. 2013) déi gréisst.[1]

Den 23. Oktober 2012 hat si d'100.000 Awunner iwwerschratt a gouf domat zu enger Groussstad[2].

Am Volleksmond gëtt Lëtzebuerg dacks just "d'Stad" genannt.

Geographie[änneren | Quelltext änneren]

Den historeschen Zentrum vun der Stad, d'Alstad, ass no Norden, Osten a Süden hi vun 30–50 m déiwen Däller ëmginn, déi duerch d'Péitruss an d'Uelzecht an de Sandsteen gegruewe goufen.

D'Quartieren an der sougenannter Ënnerstad sinn de Gronn, Clausen an de Pafendall. No Westen hin erstreckt sech hanner dem Stadpark, deen op der Plaz vun de Festungsmaueren ugeluecht gouf, e Plateau, deen iwwer de Glacis an de Lampertsbierg iwwergeet. Weider westlech kënnt een an d'Quartiere Belair a Märel. Nordwestlech vum Zentrum sinn de Rollengergronn a Millebaach ze fannen.

A südwestlecher Richtung vum Zentrum läit Zéisseng. No Süden, déisäit dem Péitrussdall, dee vun der Neier an der Aler Bréck iwwerspaant gëtt, leien d'Quartiere Gare, Bouneweg-Nord/Verluerekascht a Bouneweg-Süd. Weider südlech leie Gaasperech, Hollerech an den Houwald.

Ëstlech vum Zentrum, déisäit der Uelzecht, ass de Plateau vum Kierchbierg, och Europäesche Quartier genannt. E bësse méi südlech dovu leien Neiduerf/Weimeschhaff, den Zens an Hamm. Tëscht dem Garer Quartier an dem Zens läit Polvermillen.

Am Norde leien, dem Laf vun der Uelzecht no, Eech, Weimeschkierch, Dummeldeng a Beggen.

Panorama Alstad, vun der Tréierer Strooss op der Rumm aus gesinn.
Vue op d'Stad vum Joan Blaeu, 1649.

Geschicht[änneren | Quelltext änneren]

Schonn zu Réimerzäite sinn do, wou haut d'Stad Lëtzebuerg ass, zwou Réimerstroossen, de Kiem vun Arel op Tréier an eng Niewestrooss (diverticulum) vun där vu Metz op Tréier, zesummekomm. An der Spéitréimescher Zäit gouf um Bockfiels eng kleng Festungsanlag gebaut, fir engersäits d'Strooss an d'Bréck iwwer d'Uelzecht ze sécheren, an, anerersäits, fir de Germanen hir Incursioune sou wäit wéi méiglech ze stoppen. Am fréie Mëttelalter stoung vun där Anlag net méi vill, mä d'Plaz gouf "kleng Buerg" genannt. Dësen Numm gouf als Lucilinburhuc an an engem Tauschdokument eng éischt Kéier schrëftlech ernimmt: Duerch en Tosch mat der Tréierer Abtei St. Maximin huet den Ardennergrof Siegfried I. ëm d'Joer 963 Lännereien zu Lëtzebuerg getosch (dësen Tosch gouf méiglecherweis de 17. Abrëll 987 festgehalen). Hien huet du säi Schlass um Bockfiels gebaut.[3]

987, huet den Äerzbëschof vun Tréier, den Egbert (977-993), fënnef Alteeër an der Erléiserkierch (haut Méchelskierch) geweit.[4] Op der Kräizung vun de Réimerweeër bei der Kierch ass e Maart entstanen (den haitege Fëschmaart), ronderëm dee sech eng Uertschaft entwéckelt huet.

Mä schonn ier déi éischt Haiser ëm den haitege Fëschmaart entstane sinn, hu Leit am Gronn, a virun allem zu Weimeschkierch gewunnt. Zu Weimeschkierch hat d'Abtei Sankt Maximin zanter dem 9. Joerhonnert eng gréisser Grondherrschaft (926 gouf et do 6 Millen).[5]

Wéinst hirer Lag, souwuel geopolitesch wéi topographesch gesinn, hat d'Stad Lëtzebuerg zanter hirem Bestoen eng wichteg militärstrategesch Bedeitung. Am 10. Joerhonnert gouf schonn déi éischt Befestegung gebaut. Um Enn vum 12. Joerhonnert, wéi d'Stad sech ëmmer méi no Westen hin ausgebreet huet, koum eng 2. Festungsmauer dobäi (D'"Rue du Fossé" war de Festungsgruef zu där Mauer). Deemools gouf d'Nikloskierch gebaut, an en neie Maart (den haitege Krautmaart) koum bäi. 1221 gouf bei der Uecht-Paart am Westen en Hospiz gebaut, deem seng Gestioun de Walram vu Limbuerg dem Däitschhärenuerden iwwerdroen huet. Dëst gouf en hallef Joerhonnert drop an de Gronn transferéiert.

Am Spéitmëttelter goufen e puer weider Kléischter gegrënnt: géint 1234 hunn op der Schadeburg (dem haitegen Hellege-Geescht-Plateau) fromm Biergerinnen e Muedeléine-Klouschter opgemaach, dat ëm 1264 an de Klarissenuerden opgeholl gouf; och d'Franziskaner hu sech virun der deemoleger Stadmauer néiergelooss, zu Bouneweg goung e Klouschter op, dat sech ëm leprakrank Leit gekëmmert huet, a spéider an sech méi spéit den Zisterzienser ugeschloss huet. 1292 dann hunn hunn d'Dominikaner sech nordëstlech vun der Buerg installéiert.[6]

Am Ufank vum 14. Joerhonnert hat d'Stad eppes iwwer 900 Stéit, deemno ronn 5.000 Awunner.[7] Se war dunn ongeféier 5 Hektar grouss. 1340 huet de Jang de Blannen e Joermaart grënne gelooss, dee bis haut besteet: d'Schueberfouer.

Den 30. Juni 1509 gouf et e grousst Feier an der Uewerstad, dat 5-6 Deeg gebrannt huet, an eng 180 Haiser, dorënner d'Méchelskierch, zerstéiert huet.[8]. E puer Joerzéngten duerno, am Summer 1554, ass duerch e Blëtzschlag d'Polvermagaseng am Verwëllef vun der Franziskanerkierch explodéiert, an duerch d'Feier dat doduerch entstanen ass, alt nees e groussen Deel vun der Uewerstad verbrannt. Dofir gëtt et kaum mëttelalterlech oder gotesch Stilelementer, déi an der Architektur vun der Stad erhale wieren.[9]

D'Festung[änneren | Quelltext änneren]

Géint 1340, ënner dem Jang de Blannen, sinn nei Festunge gebaut ginn, déi zum Deel bis 1867 stoungen. Déi verschidden Hären a Meeschteren (Burgunder, Spuenier, Habsburger, Fransousen a Preisen) hunn an de Joerhonnerten duerno d'Festung ëmmer méi ausgebaut a se zu enger vun deene stäerksten an Europa gemaach.

Am 17. Joerhonnert hunn d'Spuenier déi éischt Kasematte gebaut. Se goufen ënner dem Vauban ausgebaut a 1730-1740 vun den Éisträicher nach eng Kéier vergréissert.

  Méi Informatioun doriwwer am Artikel: Festung Lëtzebuerg Nuvola apps xmag.png

1795, ass Lëtzebuerg vu Frankräich annexéiert ginn, d'Stad gouf Prefektur vum Département des Forêts. 1815 gouf d'Stad zu enger "Bundesfestung", an där preisesch Truppe stationéiert goufen. Gläichzäiteg gouf d'Land pro forma als Groussherzogtum nei erschafen, mam Wëllem I. vun Holland als Groussherzog.

Nom Traité vu London vun 1867 huet d'Festung missen ofgerappt an dem Buedem gläich gemaach ginn. Et huet 16 Joer gedauert, bis dës Aarbechte méi oder manner ofgeschloss waren. Se hunn 1,5 Millioune Goldfrang kascht. Op en Deel vun de fréiere Festungsanlage sinn nei breet Stroossen (Boulevard Royal, Boulevard du Prince Henri) an de Stater Park ugeluecht ginn. Elo konnt d'Stad sech no alle Säiten ausbreeden. De Plateau Bourbon, mat der Alstad iwwer d'Nei Bréck (gebaut 1900-1903) verbonnen, war ee vun den éischten neie Quartieren, déi sou entstane sinn.

1920 hunn d'Gemengen Eech, Hamm, Hollerech a Rollengergronn mat der Stad Lëtzebuerg fusionéiert.

Spure vun der Zäit 1940-1945[änneren | Quelltext änneren]

A Stroossen an op Haiser si bis haut d'Spure vum Naziregim zu Lëtzebuerg ze gesinn [10][11].

D'Plëss d'Arem steet sou wuel fir den Ufank vum Naziregim, wéi fir d'Enn: de 6. August 1940 ass de Gauleiter Gustav Simon fir d'éischt op dëser Plaz opgetrueden an den 10. September 1944 hunn d'Lëtzebuerger op därselwechter Plaz déi 5. amerikanesch Panzerdivisioun zesumme mam Prënz Felix als Befreier vu Lëtzebuerg gefeiert.

An der Philippsgaass op Nr. 19 war deemools de Café de la Poste. Hei gouf schonn Enn 1933 de Grondstee fir déi éischt ëffentlech Juddefeindlechkeet geluecht, andeems e Schëld Judenfreies Lokal ubruecht gouf. Den amerikanesche Schrëftsteller Henry Miller huet zu deem Zäitpunkt d'Lokal zoufälleg entdeckt an d'Situatioun a sengem Buch Quiet days in Clichy beschriwwen. Vis-à-vis op Nr. 28 an der Philippsgaass steet d'Gebai vun Commissariat au Rapatriement, deen 1944 an d'Liewe geruff gouf, fir déi dausende vu Lëtzebuerger Krichsgefaangener nees heemzebréngen oder déi stierflech Iwwerreschter vun deenen, déi ëmkomm sinn an do wou Grafsteng bekannt waren, dës op Lëtzebuerg ze verleeën.

An der Monterey-Avenue, war den ale Sëtz vun der Haaptpostverwaltung. An der Zäit vun der däitscher Besatzung koum d'Post ënner d'Obhut vum Reichspostdirektor vun Tréier. Haut erënnert nach eng stenge Plack mat engem bronze Relief un déi 26 Postbeamten, déi am Krich gefall sinn, awer och un de Proteststreik vun enger Rei Postler den 1. September 1942 géint d'Aféierung vun der Wehrpflicht.

Plack an der Ënneschtgaass

An der Ënneschtgaass erënnert eng Plack um Gebai vum Educatiounsministère un déi zweet Stater Synagog, déi am Hierscht 1943 vun den Nazien ofgerappt gouf.

An der Avenue Marie-Thérèse op Nr. 3 stoung dat aalt Bëschofshaus. Den deemolege Bëschof Phillippe war déi eenzeg Lëtzebuerger Autoritéit, déi d'Land am Krich net verlooss hat an dee seng Plaz no der Besatzung hale konnt. Op Nr. 5, am bëscheefleche Konvikt war an der Besatzungszäit en däitscht Lazarett.

Nieft der Aler Bréck steet e Fräiheetsstee fir un d'Befreiung vu Lëtzebuerg, der Belsch a Frankräich duerch d'US-Zaldoten z'erënneren.

Erënnerungsplack.

An der Avenue de la Pétrusse, ass op Nr. 59 de Centre de documentation et de recherche sur la Résistance. An dësem Gebai, dat och als Villa Pauly bekannt ass, war vun 1940 bis 1944 de Sëtz vun der Gestapo, der Geheimer Staatspolice. Dëst Gebai, an deem och gefoltert gouf, ass d'Symbol vun der Terrorherrschaft vum Naziregim zu Lëtzebuerg.

Dat markantst Monument an der Stad ass wuel d'Gëlle Fra. Den 21. Oktober 1940 gouf si vun den Nazien, ënner Protest vun de Lëtzebuerger, ofgerappt.

An der haiteger d'Nationalbibliotheik war bis 1964 de Kolléisch. Vill Schüler goufen zwangsrekrutéiert.

Am Stadhaus um Knuedler erënnert an der Entrée eng kleng Bronzeplack un d'Grënnung vun der Unio'n vun de Fräiheetsorganisatiounen.

Nom Zweete Weltkrich[änneren | Quelltext änneren]

Am Festsall vum Stadhaus um 1. Stack gouf den 10. September 1952 d'Lëtzebuerger Ofkommes ënnerschriwwen, den éischten internationale Vertrag, mat deem d'Bundesrepublik Däitschland d'Verantwortung fir de Vëlkermord un den europäesche Judden duerch dat nationalsozialistescht Däitschland iwwerholl huet.

1952 gouf d'Stad Lëtzebuerg, laang Zäit just provisoresch, Sëtz vun der Europäescher Communautéit fir Kuel a Stol. Bis 1981 goufen do och verschidden Deel-Sessioune vum Europäesche Parlament ofgehalen. D'Stad ass weiderhi Sëtz vum Sekretariat vum Europaparlament, vum Europäesche Geriichtshaff, dem Europäesche Rechnungshaff, an der Europäescher Investitiounsbank.

  Méi Informatioun doriwwer am Artikel: Sëtz vun den europäeschen Institutiounen Nuvola apps xmag.png

D'Entwécklung vun der Stad[änneren | Quelltext änneren]

D'Stad haut.[12]

D'Quartiere vun der Stad[änneren | Quelltext änneren]

D'Stad Lëtzebuerg ass a 24 Quartieren[13] agedeelt:

D'Gemengenhaus um Knuedler

Politik[änneren | Quelltext änneren]

Gemeng Lëtzebuerg[änneren | Quelltext änneren]

De Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg huet 27 Memberen. Et gëtt 5 Schäffen. Zanter dem 17. Dezember 2013 ass d'Lydie Polfer (DP) Buergermeeschtesch. Si ersetzt de Xavier Bettel, deen de 4. Dezember 2013 zum Premierminister ernannt gi war, an dee sengersäits am November 2011 de Paul Helminger (DP) ofgeléist hat. D'DP huet zanter 2005 an enger Koalitioun mat deene Gréngen d'Majoritéit am Gemengerot. Déi Legislaturperiod virdru war den Helminger Buergermeeschter ënner enger Koalitioun tëscht DP an CSV.

Zesummesetzung

Joer ADR CSV DP gréng KPL Lénk LSAP
1999 2 6 11 2 0 1 5
2005 1 6 11 5 0 0 4
2011 1 5 10 5 0 2 4

Quell: Inneministère / RTL.lu. Fett: Majoritéits-Koalitioun, déi de Buergermeeschter a Schäfferot stellt.

Haaptstad vum Land[änneren | Quelltext änneren]

Als Haaptstad vum Land hunn och all konstitutionell Organer a vill staatlech Administratiounen hire Sëtz: d'Chamber, de Staatsrot, de Groussherzog (Groussherzogleche Palais), d'Regierung an déi verschidde Ministèren, d'Justizorganer (an der Cité judiciaire).

Populatioun[änneren | Quelltext änneren]

Den 23. Oktober 2012 gouf d'Stad Lëtzebuerg, wéi sech deen 100.000sten Awunner ugemellt huet, Groussstad.[2] Enn 2013 waren eng 103.943 Leit an der Stad ageschriwwen, dovu 70.943 Net-Lëtzebuerger. Dat sinn 68.25% vun der Populatioun.[1] Enn 2011 hu Leit aus am Ganzen 153 Natioune do gewunnt, wouvun deen allergréissten Deel (94,37 %) aus Europa kënnt. Aus Asie sinn 2,23 %, aus Amerika 1,65 %, Afrika 1,56 % an Ozeanien: 0,08 %. Bei 0,1 % handelt et sech ëm Apatriden oder där, wou d'Nationalitéit onbestëmmt ass.[9]

Economie[änneren | Quelltext änneren]

D'Economie vun der Stad Lëtzebuerg berout virun allem op de Servicer. Eng besonnesch Roll spillt se als international Finanzplaz: Iwwer 150 Banken a soss Finanzinstituter sinn do aktiv.

  Méi Informatioun doriwwer am Artikel: Finanzplaz Lëtzebuerg Nuvola apps xmag.png

Zu deene bekanntsten international aktive Firme mat Sëtz an der Stad Lëtzebuerg zielen Arcelor Mittal an d'RTL Group. Och den Handel spillt eng wichteg Roll.

De Sekundärsecteur do dergéint ass, nodeem d'Luxlait hir Molkerei 2009 geplënnert a Villeroy & Boch hir Fabréck 2010 zougemaach huet, kaum nach vertrueden. A wat de Primärsecteur betrëfft: 2012 gouf et nach een eenzege landwirtschaftleche Betrib an der Stad, an zwar zu Märel.[14]

Verkéier[änneren | Quelltext änneren]

Als Haaptstad a gréisst Stad am Land huet d'Stad Lëtzebuerg och verkéierstechnesch eng zentral Roll.

D'Stater Gare

Loftverkéier[änneren | Quelltext änneren]

De Fluchhafe Lëtzebuerg läit um Findel, an der Gemeng Sandweiler, 6 km vun der Stad ewech. Als internationale Fluchhafe bestinn direkt Linne mat diversen europäesche Stied.

Stroosseverkéier[änneren | Quelltext änneren]

8 Nationalstroosse gi stralefërmeg vun der Stad aus fort: d'N1, d'N2, d'N3, d'N4, d'N5, d'N6, d'N7 an d'N11. D'Autobunnen A1, A3, A4 an A6 féieren an d'Stad, respektiv sinn Deel vum Contournement vun der Stad. Si sinn, ausser d'A4, un d'Autobunnsnetz vun den 3 Nopeschlänner ugebonnen.

Ëffentlechen Transport[änneren | Quelltext änneren]

Eisebunn[änneren | Quelltext änneren]

An der Stater Gare lafe verschidden Eisebunnslinnen zesummen:

Iwwer déi Linnen huet d'Stater Gare Uschloss un d'Linn 35 vum däitschen InterCity-Netz, déi vun Tréier bis an den Hafe vun Norddeich an Ostfriesland féiert, un d'TGV-Netz vun der franséischer SNCF mat enger direkter Verbindung op Paräis, op Léck mat dem InterRegio m, op Bruxelles-Midi mam dem InterCity J, op Nanzeg mat den Regionalexpresse vum TER Loutrengen, an op Nice respektiv Portbou iwwer den Lunéareseau.

Ausser der Haaptgare gëtt et nach e puer méi kleng Garen um stater Territoire: déi vun Hollerech, Dummeldeng an Zens-Hamm.

Et besti Pläng, eng grouss nei Gare bei Zéisseng ze bauen, déi virun allem den internationale Verkéier ophuelen an d'Haaptgare entlaaschte soll.

Bussen[änneren | Quelltext änneren]

D'Stad Lëtzebuerg bedreift, mat hirer Gesellschaft Autobus de la Ville de Luxembourg, en eegent Busnetz, bei deem eng 150 Bussen op 25 Linnen déi verschidde Quartieren ofdecken. Ausserdeem fuere ronn 120 Linne vum RGTR d'Stad Lëtzebuerg un.

Soss[änneren | Quelltext änneren]

Bis 1964 gouf et en Tram an der Stad. Wéinst dem ëmmer méi héijen Autoverkéier gëtt et zanter den 1990er Jore Pläng, en nees anzeféieren. Deen éischte Projet, "BTB" genannt, deen Trams- an Zuchreseau hätt sollen uneneen uschléissen, fir sou e méi grousst Anzuchsgebitt ofzedecken [15] ass wéinst dem Widderstand vun der Stater DP uganks 2000 op Äis geluecht ginn.

An de Joren duerno gouf un enger méi klenger Léisung laboréiert, déi d'Gare mam Kierchbierg soll verbannen. Am Juni 2012 huet d'Chamber dësem Projet zougestëmmt, deen zu 2/3 vum Staat an 1/3 vun der Stad finanzéiert soll ginn. 2014 soll déi éischt Schinn geluecht ginn an 2017 deen éischten Tram fuere kënnen.[16]

Zanter dem Mäerz 2008 gëtt et en Vëlo-Locatiounssystem, Vel'oH! genannt, dat vun enger privater Firma ënner Konzessioun bedriwwe gëtt, a bei deem een op ronn 50 verschiddene Plazen e Vëlo ausléinen an op enger anerer nees ofstelle kann.

Konscht a Kultur[änneren | Quelltext änneren]

Den Nationalmusée fir Geschicht a Konscht um Fëschmaart
D'Philharmonie

An der Stad Lëtzebuerg gëtt et eng sëlleche Muséeën an Ausstellungen: Der Stad ënnerstallt sinn d'Villa Vauban an de Geschichtsmusée vun der Stad Lëtzebuerg. Staatlech Muséeën um Territoire vun der Stad sinn den Nationalmusée fir Geschicht a Konscht, den Nationalmusée fir Naturgeschicht, de MUDAM an de Festungsmusée. Z'ernimme sief och nach d'Galerie Am Tunnel, déi vun der Spuerkeess bedriwwe gëtt an de Biergercasino.

D'Stad Lëtzebuerg bedreift zwéi Theateren: de Groussen Theater vun der Stad Lëtzebuerg an de Kapuzinertheater. Weider Theatersäll, déi de jeeweilegen Ensemble gehéieren, sinn de Kasemattentheater, den Théâtre du Centaure an den TOL.

Zu de Concertssäll um Territoire vun der Stad Lëtzebuerg zielen d'Philharmonie, de Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg an Den Atelier.

Vill Kinoen an der Stad hunn an deene leschte Joerzéngten zougemaach, haut gëtt et nach den "Artplex" Utopia um Lampertsbierg an de Multiplex Utopolis um Kierchbierg, déi allebéid vum Utopia Group bedriwwe ginn, an d'Cinemathéik vun der Stad Lëtzebuerg, déi der Stad ënnersteet.

Zu de weidere Kulturariichtungen an der Stad ze ziele sinn d'Nationalbibliothéik an Nationalarchiv, zwou staatlech Institutiounen, an och d'Archiv, d'Bibliothéik an d'Fotothéik vun der Stad Lëtzebuerg, souwéi eng Rëtsch privat Galerien, net ze vergiessen Gebaier wéi d'Coque, de Centre culturel de rencontre Abbaye de Neumünster, den Espace culturel Cité oder de Carré Rotondes, wou regelméisseg kulturell Evenementer opgefouert ginn.

Interkommunal Syndikater[änneren | Quelltext änneren]

D'Gemeng Lëtzebuerg ass Member vu folgenden interkommunale Syndikater:

Kuckeswäertes[änneren | Quelltext änneren]

De Cercle op der Plëss
D'Nei Bréck iwwer dem Péitrussdall

Literatur[änneren | Quelltext änneren]

  • Michel Pauly, 2012: "Von Weimerskirch nach Luxemburg: Die topographische Entwicklung der Stadt Luxemburg im Mittelalter." In: ons stad 99, 2012, S. 4-9. [Baséiert op: Michel Pauly: "Die tpographische Entwicklung der Stadt Luxemburg von den Anfängen bis zum Beginn des 16. Jahrhunderts", in: Leben im Mittelalter: Luxemburg, Metz und Trier. Studien zur mittelalterlichen Stadtgeschichte und -archäologie (Publ. scientifiques du Musée d'Histoire de la Ville de Luxembourg, t. II), Luxemburg 1998, S. 7-31, wou och weider Literaturreferenze sinn.]
  • Engelhardt, Friedrich Wilhelm, 1850. Geschichte der Stadt und Festung Luxemburg: seit ihrer ersten Entstehung bis auf unsere Tage, mit besonderer Rücksicht auf die kriegsgeschichtlichen Ereignisse, nebst Plan der Stadt und statistischer Einleitung
  • Sonja Kmec, 2008. Gibraltar des Nordens. In: Lieux de mémoire au Luxembourg. Erinnerungsorte in Luxemburg. 2. Editioun, S. 267-272. S. Kmec, B. Majerus, M. Margue, P. Peporte, éditeurs. éditions saint-paul, Lëtzebuerg. ISBN 978-2-87963-705-1.
  • Guy Thewes, 2008. La silhouette de la ville. In: Lieux de mémoire au Luxembourg. Erinnerungsorte in Luxemburg. 2. Editioun, S. 253-258. S. Kmec, B. Majerus, M. Margue, P. Peporte, éditeurs. éditions saint-paul, Lëtzebuerg. ISBN 978-2-87963-705-1.

Fotoalbum vun der Stad Lëtzebuerg[änneren | Quelltext änneren]

Kuckt och[änneren | Quelltext änneren]

Um Spaweck[änneren | Quelltext änneren]

Commons: Lëtzebuerg (Stad) – Biller, Videoen oder Audiodateien

Referenzen[änneren | Quelltext änneren]

  1. 1,0 1,1 1,2 "Grouss Majoritéit vun auslännesche Matbierger an der Stad." rtl.lu, leschten Update: 22.01.2014, 10:01.
  2. 2,0 2,1 "100.000 Einwohner: Luxemburg-Stadt ist jetzt Großstadt." tageblatt.lu, 24. Oktober 2012 11:36; Akt: 24.10.2012 15:50
  3. Pauly 2012 an der Literatur, S.5.
  4. Pauly 2012, S.5.
  5. Pauly 2012, S.4.
  6. Pauly 2012, S.7-8.
  7. Pauly 2012, S.8.
  8. Pauly, 2012, S.9.
  9. 9,0 9,1 Zuele vum Biergerzenter. In: Jean Ensch: "Von Zahlen und Menschen." ons stad 99/2012, S.20-25.
  10. André Hohengarten, Die Nazi-Gewaltherrschaft in Luxemburg-Stadt, in: ons stad, Nr. 71, 2002.
  11. LCTO, Spurensuche Zweiter Weltkrieg
  12. Quell: http://www.openstreetmap.org/export/embed.html?bbox=6.0653,49.5595,6.205,49.661&layer=mapnik
  13. Quartiere vun der Stad op der Websäit vun der Stad Lëtzebuerg
  14. Elisabeth Boesen: "Es gibt noch Bauern in der Stadt." ons stad 99, 2012, S.44-47.
  15. D'LuxTraffic-Etüd gouf am November 1994 virgestallt, vgl.Michel Pauly: "Wann kommt BahnHybrid?" forum Nr. 166/Mäerz 1996, S.27-30.
  16. "2014 gëtt déi éischt Schinn vum Tram geluecht." RTL.lu - 06.06.2012, 16:43 | Fir d'lescht aktualiséiert: 07.06.2012, 07:47.